III SA/Wa 886/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Sędzia WSA Jarosław Trelka (sprawozdawca), Protokolant Emilia Jaktorska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2010 r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz M. K. kwotę 340 zł (słownie: trzysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. orzekł o odpowiedzialności M. K. ("Skarżący") za zaległości podatkowe spółki S. sp. z o.o. Decyzja ta została wysłana na adres Z., W.. W dniu 16 listopada 2009 r. Skarżący (poprzez pełnomocnika) złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od wspomnianej decyzji (wniesiono też samo odwołanie). Wniosek uzasadnił tym, że nie odebrał postanowienia wszczynającego postępowanie, postanowienia wzywającego do zapoznania się z materiałem dowodowym, nie odebrał samej decyzji - które to akty były doręczane w trybie art. 150 Ordynacji na adres zameldowania (ul. Z. w W.), gdzie faktycznie nie zamieszkiwał. O decyzji dowiedział się przypadkowo w dniu 9 listopada 2009 r. w Urzędzie Skarbowym, gdzie odebrał kserokopię decyzji. Faktycznie zamieszkiwał w L. Do wniosku dołączył też m.in. kopię umowy najmu z dnia 30 września 2008 r., złożonej w dniu 1 października 2008 r. w US W., w której to umowie K. K. wskazywała na swój adres do korespondencji w L., a także kopie pism, Sądu Rejonowego – Sądu Gospodarczego, właściwego do spraw upadłości spółki S., z których wynika, że Sąd ten kierował pisma na adres Skarżącego w L. Wskazując na powyższe Skarżący uznał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego W., jako uczestnik postępowania upadłościowego, przy zachowaniu należytej staranności mógł ustalić rzeczywisty adres Skarżącego. Ponadto Skarżący wskazał, że w okresie awizowania decyzji z dnia [...] czerwca 2009 r. przebywał za granicą, na dowód czego załączył stosowne dokumenty. Za granicą przebywał też w czasie awizowania postanowienia o wszczęciu postępowania. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2010 r. DIS w W., na podstawie art. 163 § 2, art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Decyzja z [...] czerwca 2009 r. została uznana przez Organ za doręczoną w dniu 24 lipca 2009 r. Zmieniając adres Skarżący, według Organu, nie dopełnił obowiązku powiadomienia o tej zmianie (art. 146 § 1 Ordynacji. Wobec tego uchybiono terminowi 14 dni na wniesienie odwołania, a o tym terminie pouczono prawidłowo w samej decyzji. Uchybienie to było zawinione. Przedłożone dokumenty nie świadczą, według Organu, o pobycie Skarżącego za granicą w okresie awizowania przesyłek (pobyt w Chorwacji, na Litwie), albo świadczą o tym jedynie w zakresie części tego okresu awizowania (pobyt w Budapeszcie). Z kolei zawiadomienie Sądu upadłościowego o miejscu faktycznego zamieszkania nie miało, według Dyrektora, wpływu na obowiązek powiadomienia o tym organu podatkowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie odmawiające przywrócenia terminu Skarżący uznał, że zgodnie z art. 162 § 1 Ordynacji uprawdopodobnił, iż jego adres jest i był inny, niż adres zameldowania. Nie istniała więc obiektywna możliwość odbioru przesyłki, a poza tym w okresie awizowania postanowienia o wszczęciu postępowania oraz samej decyzji Skarżący przebywał za granicą. Skarżący powtórzył też swoją argumentację zawartą we wniosku o przywrócenie terminu. W konkluzji stwierdził, że odmowa przywrócenia terminu jest nieuzasadniona, podobnie, jak "decyzja" stwierdzająca uchybienie terminowi. W odpowiedzi na skargę Organ powtórzył swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę, pod względem zgodności z prawem, działalności administracji publicznej. Stosownie natomiast do art. 3 § 2 punkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem materialnym i formalnym obowiązującym w dacie wydania takiego postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 134 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie, analizowana według powyższych kryteriów, zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej, w postępowaniu podatkowym miejscem doręczenia pism osobom fizycznym jest ich mieszkanie (Sąd pomija inne miejsca wskazane w §§ 2 i 3 tego przepisu, gdyż nie miały one w sprawie zastosowania). Zgodnie z literalnym rozumieniem pojęcia "mieszkanie", stosownie też do cywilistycznego znaczenia pojęcia "miejsce zamieszkania", zgodnie z istniejącym orzecznictwem sądowym dotyczącym art. 148 § 1 Ordynacji oraz literaturą przedmiotu, mieszkaniem jest miejsce, gdzie osoba fizyczna rzeczywiście, faktycznie mieszka, gdzie przebywa z zamiarem dłuższego, a nie krótkotrwałego pobytu. Miejsce zameldowania jest natomiast kategorią formalną, która z punktu widzenia omawianego przepisu Ordynacji nie ma prawnego znaczenia. Oczywiście nie jest prawidłowa sytuacja, gdy te dwa miejsca (zameldowania i zamieszkania) są różne – prawo administracyjne określa wówczas taką sytuację mianem fikcji meldunkowej, i wiąże z tym faktem określone skutki prawne dla osoby, która tej fikcji się dopuszcza (art. 147 § 1 Kodeksu wykroczeń). W niniejszej sprawie mieszkanie, do którego należało kierować pisma w postępowaniu o przeniesienie odpowiedzialności podatkowej na Skarżącego, nie znajdowało się pod adresem, pod który były one faktycznie kierowane (ul. Z. w W.). Skarżący wyraźnie oświadczył, że w czasie wszczynania postępowania, a także w jego trakcie, mieszkał w L., przedłożył też umowę wynajmu mieszkania w W., co uprawdopodabniało jego oświadczenie. Zobowiązywało to Organy podatkowe co najmniej do wyjaśnienia kwestii faktycznego miejsca zamieszkania Skarżącego, a w razie braku dowodów wskazujących na fakt, że miejscem zamieszkania było mieszkanie przy ul. Z. w W. – do przyjęcia, iż miejscem tym było mieszkanie w L. W konsekwencji przyjąć należałoby, że Skarżący nie uchybił terminowi na wniesienie odwołania od decyzji z [...] czerwca 2009 r., gdyż termin ten, z uwagi na brak skutecznego doręczenia przedmiotowej decyzji, nie otworzył się. Skoro zatem nie było uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, to niezasadny był wniosek o przywrócenie tego terminu. Złożenie tego wniosku skutkować powinno co prawda odmową przywrócenia terminu, stosownie do art. 162 § 1 Ordynacji, ale nie z powodu zawinionego uchybienia terminowi, lecz z powodu braku tego uchybienia. Nie można bowiem przywrócić terminu, któremu nie uchybiono. Ponieważ jednak Skarżący złożył wniosek w tym względzie, to wniosek ten nie był bezprzedmiotowy – wymagał on merytorycznego rozpoznania. Art. 162 § 1 Ordynacji statuuje bowiem dwie przesłanki przywrócenia terminu – po pierwsze jego uchybienie, a po drugie brak winy w tym uchybieniu. W niniejszej sprawie zabrakło już tej pierwszej. Formalnie negatywne rozstrzygnięcie Organu (odmowa przywrócenia terminu) będzie jednak w niniejszej sprawie rozstrzygnięciem korzystnym dla Skarżącego. W dalszym postępowaniu Dyrektor uwzględni powyższy pogląd Sądu, tj. odmówi przywrócenia terminu z powodu braku takiego uchybienia. Wskazywane przez Skarżącego okoliczności dotyczące jego pobytu za granicą w dacie wszczęcia postępowania podatkowego i później, braku winy w "uchybieniu" terminu, możliwości pokrycia zaległości z majątku spółki S. – nie mają w sprawie znaczenia prawnego. Analogicznie nie ma znaczenia to, że – jak przyjął Dyrektor – Skarżący nie poinformował Organu I instancji, stosownie do art. 146 § 1 Ordynacji podatkowej, o zmianie miejsca zamieszkania. Obowiązek taki istnieje bowiem tylko w "toku postępowania", które zaczyna się jednak dopiero z chwilą doręczenia stronie postanowienia o wszczęciu (art. 165 § 4 Ordynacji). Wynika stąd, że aby możliwe było zastosowanie w sprawie art. 146 Ordynacji podatkowej, postanowienie o wszczęciu musi być doręczone na adres rzeczywisty. W związku z powyższym, na podstawie art. 145 § 1 punkt 1 lit. c) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora. Odnośnie do wstrzymania wykonania postanowienia podstawą wyroku był art. 152, zaś odnośnie do kosztów postępowania – art. 200 tej ustawy procesowej.