II GSK 1708/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia del. WSA Dariusz Skupień (spr.) Protokolant Michał Sikora po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 15 marca 2011 r. sygn. akt V SA/Wa 838/10 w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2010 r. nr 6/08/09/10 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu dostosowania gospodarstwa rolnego do standardów Unii Europejskiej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w W.; 2. zasądza od A. C. na rzecz Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 289 (dwieście osiemdziesiąt dziewięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 15 marca 2011r., V SA/Wa 838/10 objętym skargą kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. C. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2010 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu dostosowania gospodarstw rolnych do standardów UE, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji, zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego oraz zasądził od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., na rzecz adw. J. K., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 zł, w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł. Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji stwierdził, że w dniu [...] lutego 2005 r. A. C. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w O. wniosek o przyznanie pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej objętej planem rozwoju obszarów wiejskich na lata 2004-2006. Decyzją z dnia [...] września 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O. przyznał A. C. wnioskowaną płatność w łącznej wysokości 38 503,96 zł, a następnie w dniu 30 października 2006 r. pierwsza rata płatności w wysokości 19 251,98 zł została zrealizowana na rachunek bankowy wskazany przez beneficjenta. W dniu [...] sierpnia 2007 r. A. C. złożył oświadczenie o zrealizowaniu przedsięwzięcia i osiągnięciu przez gospodarstwo żywotności ekonomicznej na poziomie co najmniej 4 EJW. Podczas przeprowadzonej w dniu [...] sierpnia 2007 r. wizytacji gospodarstwa skarżącego stwierdzono, że A. C. nie zrealizował przedsięwzięcia zadeklarowanego w Planie dostosowania gospodarstwa rolnego do standardów UE w zakresie wyposażenia gospodarstwa w dojarkę i schładzalnik do mleka. Decyzją z dnia [...] października 2007 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O. uchylił w całości decyzję o przyznaniu A. C. pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w dniu [...] listopada 2008 r. Prezes ARiMR wydał decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności. W dniu 26 listopada 2008 r. A. C. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] maja 2009 r. Prezes ARiMR utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2008 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu dostosowania gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej, decyzja ta nie została skarżącemu doręczona. Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. Prezes ARiMR utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2008 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu dostosowania gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej. Decyzję tę doręczono A. C. w dniu 8 lutego 2010 r. Na decyzję z dnia [...] lutego 2010 roku A. C. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w sprawie Sąd I instancji stwierdził, że po rozpatrzeniu wniosku A. C. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] listopada 2008 r., wydane zostały dwie decyzje utrzymujące w mocy ww. decyzję. Pierwsza w dniu [...] maja 2009 r., a druga, będąca przedmiotem skargi, w dniu [...] lutego 2010 r. Pierwsza z nich nie została jednak doręczona A. C. Druga została mu doręczona w dniu 8 lutego 2010 r. Dalej WSA wywiódł, że zgodnie z treścią art. 110 k.p.a. organ, który wydał decyzję jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. Przepis ten wprowadza zatem związanie organu wydaną przez siebie decyzją w znaczeniu proceduralnym. Zachodziła zatem podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż wydanie kolejnej decyzji ostatecznej rozstrzygającej sprawę co do istoty stanowiło naruszenie zasady trwałości decyzji ostatecznej wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. i powodowało, że nowowydana decyzja była decyzją nieważną. Powyższa wadliwość zaskarżonej decyzji oraz brak doręczenia stronie decyzji z dnia [...] maja 2009 r. będącej rozstrzygnięciem wniosku A. C. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności sprawiła, że w ocenie Sądu I instancji przedwczesne było rozpatrywanie zarzutów odnoszących się do meritum sprawy. Biorąc powyższe pod uwagę WSA orzekł powołując w podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Prezes ARiMR zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 i art. 110 k.p.a. poprzez stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa ARiMR z dnia [...] lutego 2010 r., z uwagi na uznanie, że w sprawie zostały wydane dwie decyzje utrzymujące w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2008 r. W uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej stwierdzono, że nie jest w sprawie okolicznością sporną, że decyzja z dnia [...] maja 2009 r., nie została doręczona stronie. Błędy formalne w doręczeniu korespondencji powodują zaś, że nie można uznać za załatwioną, w rozumieniu art. 104 k.p.a., sprawy, w której decyzja nie została jeszcze doręczona. Decyzja taka nie wywiera żadnych prawnych skutków, a zatem dopiero ujawnienie oświadczenia woli właściwego organu na zewnątrz i umożliwienie stronie zapoznania się z jego treścią kończy proces decyzyjny organu. Wobec powyższego za nietrafne organ uznał stanowisko WSA, zgodnie z którym decyzja administracyjna rozpoczyna swój byt prawny od jej sporządzenia. Decyzja z dnia [...] maja 2009 r., nigdy nie weszła do obrotu prawnego z powodu braku jej doręczenia, a tym samym decyzja z dnia [...] lutego 2010 r., była jedyną wydaną w sprawie decyzją ostateczną. Tym samym WSA niesłusznie uznał, że w sprawie zaistniały przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] lutego 2010 r., gdyż decyzja ta nie jest obarczona wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest zasadna. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zaistniała nieważność postępowania. W skardze kasacyjnej zgłoszono zarzut na podstawie art.174 pkt 2 p.p.s.a. w postaci naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 3 i art. 110 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej jako: k.p.a. Kasator słusznie zakwestionował pogląd Sądu I instancji dotyczący stwierdzenia nieważności decyzji organu z dnia [...] lutego 2010 r., gdyż w tej sprawie została już wydana decyzja z dnia [...] maja 2009 r. Nie można podzielić poglądu, że w rozpoznawanej sprawie zostały wydane dwie decyzje utrzymujące w mocy decyzje z dnia [...] listopada 2008 r. Zgodnie z art. 110 k.p.a., organ administracji publicznej, który wydał decyzję jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, chyba, że kodeks stanowi inaczej. Decyzje są indywidualnymi aktami administracyjnymi o charakterze zewnętrznym, skierowanymi do konkretnego adresata. Jako akty zaadresowane do podmiotów indywidualnych muszą być zakomunikowane stronie w formie określonej w wymienionym przepisie. W ten sposób strona uzyskuje informację o stanowisku organu w danej instancji co do sposobu załatwienia jej sprawy (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck 2005 r., str. 524). Oświadczenie stronie treści decyzji przez doręczenie lub ogłoszenie powoduje jej wejście do obrotu prawnego. Taki pogląd został wyrażony w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2000 r., sygn. akt FPS 10/00, w której Sąd stwierdził, że dopóki decyzja nie zostanie zakomunikowana stronie jest aktem nie wywierającym skutków prawnych. Uzewnętrznienie decyzji stwarza wobec strony nową sytuację procesową. Od tego momentu dopiero decyzja wiąże organ administracji publicznej (tak też NSA w wyroku z dnia 9 kwietnia 2008 r., sygn. akt II GSK 22/08, treść wyroku dostępna w bazie orzeczeń na stronie internetowej nsa.gov.pl). Należy zatem zgodzić się z cytowanym przez organ poglądem WSA w Kielcach wyrażonym w sprawie o sygn. akt II SA/Ke 688/2009, iż nie można mówić o załatwieniu sprawy w rozumieniu art. 104 k.p.a., jeżeli decyzja została sporządzona przez organ ale nie została doręczona. Taką decyzją bowiem ani organ ani strona nie są związani. W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, załatwienie złożonego przez skarżącego wniosku z dnia [...] listopada 2008 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy nastąpiło z dniem doręczenia decyzji z dnia [...] lutego 2010 r., co nastąpiło 8 lutego 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając ponownie sprawę oceni legalność zaskarżonej decyzji uwzględniając zaprezentowany powyżej pogląd. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie 209 p.p.s.a. w zw. z art. 203 pkt 2 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz art. 207 § 2 p.p.s.a., zasądzając na rzecz organu jedynie poniesiony przez niego wpis od skargi kasacyjnej, gdyż w rozpoznawanej sprawie wystąpił przypadek szczególnie uzasadniony, albowiem skarżący wnosząc skargę nie zgłaszał żądania stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, a jego sytuacja majątkowa skutkowała przyznaniem prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. D. Skupień H. Kamińska S. Gronowski