I FZ 321/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 maja 2011 r., sygn. akt I SA/Kr 1287/10, w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 28 maja 2010 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 2004 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 27 maja 2011 r., sygn. akt I SA/Kr 1287/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił B.T. (dalej również jako: Skarżąca, Strona lub Podatnik) przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy i zawartego w nim oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz z nadesłanych na żądanie Sądu dokumentów wynikało, że Skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, wychowując córkę K. F., urodzoną w 2000 r. Z tytułu umowy o pracę uzyskuje 1.274,43 zł netto miesięcznie. Otrzymuje również alimenty na córkę w wysokości 3000 zł miesięcznie. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w roku 2009 r. Skarżąca wykazała dochód w wysokości 673.114,83 zł przy przychodzie wynoszącym 12.764.279,96 zł. W roku tym Strona osiągnęła również dochód z otrzymanych zasiłków pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w wysokości 1.384,64 zł. W okresie od stycznia do czerwca 2010 r. jej firma poniosła stratę w wysokości – 79.291,19 zł. W miesiącu lipcu 2010 r. Skarżąca dokonała jednak dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju na kwotę 829.960 zł. Łączny stan kas z poszczególnych oddziałów FHU "T." na dzień 31 sierpnia 2010 r. wynosił 7345,63 zł. Miesięczne wydatki na utrzymanie Skarżącej i jej córki obejmują: - koszty czesnego za szkołę podstawową córki – 780 zł, opłaty za media – 1.029,28 zł, koszty podatków od nieruchomości – 158 zł, koszty żywności i odzieży – ok. 1040 zł. Strona spłaca również raty kredytu mieszkaniowego w wysokości ok. 2500 zł miesięcznie. Jest właścicielką dwóch lokali mieszkalnych położonych w K. o łącznej pow. 132 m² obciążonych licznymi hipotekami umownymi kaucyjnymi oraz lokalu usługowego położonego w K., o pow. 10 m² obciążonego hipotekami przymusowymi kaucyjnymi. Skarżąca podała również, iż organy podatkowe dokonały zajęcia wszystkich rachunków bankowych i przejęcia środków na tych rachunkach na pokrycie zaległych zobowiązań podatkowych, jak również zajęcia wierzytelności oraz nieruchomości. Dodatkowo w piśmie z dnia 7 kwietnia 2011 r. Strona wskazała, iż lokale mieszkalne położone w K. przy ul. [...], o nr: 3, 4, 5, 6, 7 zostały sprzedane w roku 2008, a pieniądze uzyskane z tych transakcji zostały przeznaczone na spłatę kredytów. Dokonując merytorycznej oceny wniosku, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie zasługuje on na uwzględnienie. WSA uznał, że analiza złożonych przez Skarżącą dokumentów nie pozwala na przyjęcie, że wykazała on w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych kosztów sądowych. W szczególności Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że Strona prowadzi działalność gospodarczą, charakteryzującą się wysokimi obrotami i co miesiąc ponosi wydatki w kwocie 5.500 zł oraz, że na jej konto w 2008 r., wpłynęło 269.000 zł ze sprzedaży lokali mieszkalnych położonych w K. przy ul. [...]. Wreszcie zdaniem Sądu o możliwości pozyskania przez Skarżącą środków na opłacenie kosztów sądowych świadczy fakt, że uiściła ona wpis od skargi w niniejszej sprawie. W zażaleniu na powyższe orzeczenie Skarżąca zarzuciła: - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na przyjęciu, że jest ona w stanie uiścić wpisy sądowe w łącznej wysokości 10.645 zł, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Według niej ocena jej sytuacji materialnej i rodzinnej, dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny narusza art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej również jako P.p.s.a.). W szczególności zdaniem Skarżącej, Sąd pierwszej instancji, nie wziął po uwagę, że fakt uzyskiwania obrotu nie świadczy o uzyskiwaniu dochodów. Dalej strona podniosła, że jej wynagrodzenie zajęte jest przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, a kwota zajęcia wynosi 145 zł. Następnie argumentując zasadność zażalenia wskazała, że była leczona psychiatrycznie, co potwierdza zwolnienie lekarskie. Strona wyraziła również zdziwienie okolicznością, że WSA uzasadnił odmowę przyznania jej prawa pomocy faktem uzyskania przez nią przychodu w wysokości 269 tys. zł ze sprzedaży mieszkań w 2008 r., w tym kontekście podniosła, że jej sytuacja we wskazanym okresie nie uzasadniała kumulowania przez nią środków pieniężnych, gdyż wtedy nie prowadzono przeciwko niej żadnych postępowań podatkowych. Skarżąca podniosła również, że Bank wypowiedział jej umowę kredytu ze względu na zaległości w jego spłacie. Końcowo podkreśliła, że wpisy od skarg uiściła dzięki pożyczce od Pani I. D. W związku z tak przedstawioną argumentacją Podatnik wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i o zwolnienie od kosztów sądowych. Na podstawie zaś art. 196 P.p.s.a., sformułował wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia, do czasu rozpoznania zażalenia przez NSA. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne, podlega więc oddaleniu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Zasadność wniosku Sąd rozpatruje w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony wysokości środków, którymi ona dysponuje lub powinna dysponować. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym możliwe jest wówczas, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), a zatem, że nawet przy poczynieniu maksymalnych oszczędności i ograniczeniu wydatków do niezbędnego minimum nie będzie możliwe pozyskanie przez nią środków na pokrycie całości kosztów postępowania (vide: post. NSA z dnia 16 czerwca 2011 r., sygn. akt II FZ 295/11, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Po analizie akt sprawy Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż ocena sytuacji materialnej i rodzinnej Skarżącej dokonana przez Sąd pierwszej instancji, na podstawie złożonego przez Stronę oświadczenia majątkowego jak i dodatkowych dokumentów nadesłanych na żądanie Sądu, jest prawidłowa z punktu widzenia przesłanek opisanych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.. Skarżąca natomiast nie podważyła tej oceny również w niniejszym postępowaniu zażaleniowym. Naczelny Sąd Administracyjny podziela zapatrywania WSA w Krakowie, że ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie wynika, iż Strona nie jest w stanie ponieść stosownych kosztów sądowych – w szczególności w postaci wpisów od skarg, nawet przy uwzględnieniu, że opiewają one na łączną sumę 10.645 zł – bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak bowiem wskazał Sąd pierwszej instancji Skarżąca cały czas prowadzi działalność gospodarczą charakteryzująca się wysokimi obrotami (czego dowodem są wyniki za lipiec 2010 r.), uzyskuje także dochody z tytułu umowy o pracę. Miesięcznie ponosi wydatki w kwocie około 5.500 zł., których łączna wysokość nie wskazuje, by znajdowała się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania. Ponadto Strona posiada rachunek bankowy w A. B. S.A., z którego wynika, że w miesiącu czerwcu 2010 r. wygospodarowała kwotę 560 zł na spłatę karty, w miesiącu lipcu natomiast, wygospodarowała na ten sam cel kwotę 2000 zł. Słusznie zatem, w tym kontekście WSA w Krakowie zauważył, że Skarżąca miała możliwość wygospodarowania środków finansowych oraz że spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego. Celnie również , według Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji zauważył, iż na konto podatnika wpłynęła kwota 269.000 zł, uzyskana ze sprzedaży w 2008 r. lokali mieszkalnych położonych w K. przy ul. [...]. Powyższej oceny nie zmienia powoływana w zażaleniu argumentacja Skarżącej. I tak Strona we wniesionym środku zaskarżenia odpowiadając na argumenty Sądu dotyczące prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, podnosi, że osiągany przez jej firmę obrót nie świadczy o dochodzie w wymiarze rocznym, za przykład podając stratę za 2010 r. w wysokości 25.824,18 zł, udokumentowaną formularzem PIT 36L, za stosowny okres. Odnosząc się do powyższego argumentu trzeba zaznaczyć, iż w orzecznictwie NSA wskazywano już wielokrotnie, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Z przedstawionego rozliczenia wynika, że Skarżąca w 2010 r. dysponowała kwotami kilkukrotnie przekraczającymi należności sądowe, w tym należności z łącznej kwoty wpisów od wszystkich skarg przez nią wniesionych. Do odmiennej w stosunku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, oceny sytuacji materialnej i rodzinnej Skarżącej nie mogło doprowadzić powoływanie się przez Stronę na zajęcie jej wynagrodzenia za pracę. Kwota w wysokości 145 zł (bo na taką wysokość zajęcia wskazano) nie jest znacząca w stosunku do otrzymywanego wynagrodzenia netto w sumie 1247 zł, trzeba również pamiętać, że Skarżąca otrzymuje alimenty na córkę w wysokości 3000 zł. Z kolei choroba od października 2009 r. do marca 2010 r., na którą powołała się w zażaleniu Strona z powodu przejściowego charakteru, również nie może wpłynąć na ocenę możliwości płatniczych Skarżącej, poza tym nie doprowadziła ona do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przez Skarżącą ani też do znaczących w tym zakresie trudności, na takowe też okoliczności Strona nie wskazuje, nie świadczą o nich również obroty jej firmy. Dostatecznym argumentem, uzasadniającym zmianę kontrolowanego orzeczenia WSA nie jest także podnoszona okoliczność wypowiedzenia umowy kredytu. Po pierwsze okoliczność ta nie była znana Sądowi pierwszej instancji, po drugie Strona nie wyjaśniła w żaden sposób, dlaczego dokumentów świadczących o tym fakcie nie przedłożyła na poprzednim etapie postępowania, chociaż wiedzę na ten temat posiadała przed wydaniem przedmiotowego postanowienia, a świadczą o tym daty załączonych do zażalenia pism. Nieprawdziwy jest również argument Skarżącej, że w 2008 r., nie toczyły się wobec niej żadne postępowania podatkowe, bowiem już w dniu 24 lipca 2008 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej wszczął w stosunku do Strony postępowanie kontrolne w zakresie rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2004 r. Dodatkowo, w świetle wyjątkowości instytucji prawa pomocy, w tym znaczeniu, że przeniesienie na współobywateli, ciężaru dotyczącego danej osoby, a będącego wynikiem obowiązku ponoszenia przez nią kosztów postępowania przed sądem, może nastąpić jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach, gdy osoba ta nawet przy największych staraniach nie jest w stanie we własnym zakresie pozyskać potrzebnych środków, należy również zwrócić uwagę w ślad za Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie, że Skarżąca w niniejszej sprawie uiściła wpis od skargi, była więc w stanie zdobyć potrzebne ku temu środki. Nie ma przy tym znaczenia, że pochodziły one z zaciągniętej pożyczki, nie jest to bowiem niedopuszczalna forma pozyskiwania środków na finansowanie postępowania sądowego, istotne jest tylko to, że Strona była w stanie pozyskać te środki. Skoro wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na podstawie art. 196 P.p.s.a. nie został rozpoznany do czasu rozpoznania zażalenia, to obecnie jest on już bezprzedmiotowy, ponieważ postanowienie to jest prawomocne. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.