II GZ 289/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 8 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Ol 548/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Dyrektora Warmińsko- Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie z dnia 15 czerwca 2010 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich i płatności uzupełniających postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2011 r. o sygn. akt I SA/Ol 548/10 odmówił R. K. przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Warmińsko - Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. z dnia 15 czerwca 2010 r. nr[..]. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji podał, że R. K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Wnioskodawca podkreślił, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni 33,05 ha. Wnioskodawca wyjaśnił, że klęska suszy zmusiła go do zaciągnięcia kredytów na wznowienie produkcji. Wnioskodawca ponadto podkreślił, że jest zobowiązany do spłaty na rzecz rodzeństwa kwoty 200.000, 00 złotych za przejęcie gospodarstwa rolnego po rodzicach oraz pożyczki od rodziców w wysokości 18.000,00 złotych na zakup bydła. Utrzymuje się ze środków pochodzących ze sprzedaży żyta za lata 2008 i 2009 i ze sprzedaży zwierząt z czego uzyskał w 2010 r. łączną kwotę 26.300,00 złotych. Wnioskodawca zaznaczył, że ponosi wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego m.in. dotyczące zakupów paliwa na kwotę 8.000,00 złotych oraz nawozów i środków ochrony roślin na sumę 6.000 złotych. Opłaty podatkowe wynoszą 900 złotych zaś należności za światło i wodę 5.000, 00 złotych. Ubezpieczenie budynków wynosi 450, 00 złotych, składki na KRUS-1.200, 00 złotych a remont maszyn 5.000, 00 złotych zaś prywatne zadłużenie Wnioskodawcy przekracza 10.000.00 złotych. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 5 października 2010 r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od tego postanowienia R. K. wniósł sprzeciw, w którym podniósł, że jego sytuacja jest na tyle trudna, iż nie jest w stanie uiścić kosztów procesu we własnym zakresie. Sąd I instancji oddalając sprzeciw stwierdził, że wnioskodawca nie przedstawił pomimo wezwania dokumentów mogących potwierdzić wysokość ponoszonych wydatków, w tym na utrzymanie gospodarstwa rolnego czy spłatę rat kredytów oraz wyciągów rachunków bankowych i dowodów na okoliczność, że rodzice partycypują w jego kosztach utrzymania. Ponadto nie uwiarygodnił twierdzeń o zadłużeniu względem osób prywatnych na kwotę 10.000,00 złotych. Sąd I instancji stwierdził, że skoro Wnioskodawca prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 36 ha, to jest w stanie ponieść koszty sądowe z tytułu wpisu od skargi w kwocie 200,00 złotych. Na powyższe postanowienie Sądu I instancji R. K. wniósł zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest uzasadnione i podlega oddaleniu. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej występuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosek osoby fizycznej o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach strony oraz stanie rodzinnym (art. 252 p.p.s.a.). Jeżeli zaś oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi ono wątpliwości, Sąd wezwie stronę do przedstawienia dodatkowych dokumentów lub oświadczeń dotyczących jej stanu majątkowego, rodzinnego oraz dochodów. Na podstawie danych przedstawionych przez stronę dotyczących jej sytuacji majątkowej Sąd wydaje orzeczenie o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Zatem to od inicjatywy dowodowej strony zależy czy uprawdopodobni w sposób dostatecznie przekonywujący okoliczności przemawiające za przyznaniem jej prawa pomocy. Wynika to z tego, że w przypadku prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa i dlatego korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce w sytuacjach uzasadnionych szczególnie trudnymi warunkami bytowymi tzn. takimi, które nie pozwalają stronie zrealizować prawa do sądu z powodu braku środków finansowych. Innymi słowy chodzi o taki przypadek, kiedy pokrycie przez stronę niezbędnych kosztów postępowania spowodowałoby pogorszenie jej sytuacji bytowej i członków rodziny w zaspokojeniu koniecznych potrzeb życiowych. W rozpoznawanej sprawie R. K. we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych podał informacje dotyczące jego sytuacji majątkowej m.in. że prowadzi działalność rolniczą na gruntach rolnych o powierzchni 33, 05 ha i utrzymuje się m.in. ze środków pochodzących ze sprzedaży zboża za lata 2008 i 2009 oraz ze sprzedaży zwierząt w 2010 r. w kwocie 26.300,00 złotych. Zarządzeniem z dnia 22 października 2010 r. został wezwany do nadesłania Sądowi I instancji dokumentów dotyczących jego stanu majątkowego a w szczególności wskazujących na bieżące dochody i wydatki związane z prowadzeniem przez niego działalności rolniczej. Wnioskodawca odmówił w piśmie z dnia 8 listopada 2010 r. przedstawienia ww. informacji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wymienione okoliczności nie uzasadniają przyznania R. K. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wpis sądowy w rozpoznawanej sprawie wynosi 200 złotych. Na podstawie przedstawionego w tek kwestii materiału dowodowego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego a konkretnie kosztu wpisu bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji Wnioskodawca prowadzi działalność rolniczą na obszarze 36 ha wraz z gruntami dzierżawionym i osiągnął z tego tytułu przychód w wysokości 26.300, 00 złotych w 2010 r., dlatego jego sytuacja nie jest na tyle trudna aby uniemożliwiła mu uiszczenie wpisu od skargi w wysokości 200 złotych. Podkreślić dodatkowo należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego został przyjęty pogląd, zgodnie z którym posiadanie nieruchomości wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Posiadany majątek może bowiem przynosić potencjalne korzyści takie jak zabezpieczenie pożyczki lub kredytu (por. postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt I FZ 227/08 oraz postanowienie NSA z dnia 19 października 2010 r. sygn. akt II GZ 294/10). W związku z tym, że R. K. nie spełnił przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia zażalenia i w oparciu o art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.