II FSK 12/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Bogdan Lubiński, Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Jan Rudowski, , Protokolant Szymon Mackiewicz, po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej F. sp. z o. o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 października 2010 r. sygn. akt III SA/Wr 420/10 w sprawie ze skargi F. sp. z o. o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 24 maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od F. sp. z o. o. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w W. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 6 października 2010 r. sygn. akt III SA/Wr 420/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę F. sp. z o.o. we W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z 24 maja 2010 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przedstawiony przez sąd pierwszej instancji stan faktyczny sprawy przedstawiał się w sposób następujący: w dniu 13 lipca 2009 r. skarżąca spółka wystąpiła do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego we W. z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 4 w związku z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.: Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), dalej: "u.p.e.a." oraz o uchylenie wszystkich czynności egzekucyjnych, podjętych w celu wykonania decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego z dnia 4 lutego 2009 r. Jednocześnie strona wniosła o zwrot pobranych od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych argumentując, że Dyrektor Izby Skarbowej we W. uchylił decyzję wymiarową w przedmiocie podatku od towarów i usług za 2002 r. oraz przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. W chwili uchylenia decyzji przestał więc istnieć nadający się do wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązek podatkowy. Odpadła także podstawa podjętych czynności egzekucyjnych. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego, po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku uchylenia uprzednio wydanego postanowienia przez dyrektora izby skarbowej, postanowieniem z dnia 25 marca 2010 r. umorzył postępowanie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 9, poz. 1071 ze zm.), dalej: "k.p.a." W uzasadnieniu postanowienia organ podniósł, że warunkiem determinującym wypełnienie dyspozycji art. 59 § 1 i 2 u.p.e.a. jest faktyczne trwanie danego postępowania egzekucyjnego, tymczasem postępowanie egzekucyjne wobec spółki zostało efektywnie zakończone w dniu 13 lutego 2009 r. poprzez przymusowe, całkowite ściągnięcie należności. Po rozpatrzeniu zażalenia spółki dyrektor izby skarbowej wskazanym na wstępie postanowieniem utrzymał w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy zwrócił uwagę, że istotnie w niniejszej sprawie egzekucja uległa zakończeniu na skutek wyegzekwowania obowiązku, a fakt ten odnotowano w tytułach wykonawczych z 17 lutego 2009 r. W wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych pokryto także powstałe w toku postępowania egzekucyjnego koszty egzekucyjne. Organ wskazał zatem, że wniosek spółki o umorzenie postępowania egzekucyjnego złożony został prawie 5 miesięcy po wygaśnięciu obowiązków wynikających z tytułów wykonawczych oraz po wyegzekwowaniu kosztów i tym samym jako bezprzedmiotowy nie mógł zostać uwzględniony. W skardze do wojewódzkiego sądu administracyjnego spółka zarzuciła organowi naruszenie art. 59 § 1 w związku z art. 60 § 1 u.p.e.a. oraz art. 7 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Strona podniosła, że w sytuacji gdy w toku postępowania egzekucyjnego uchylono decyzję organu podatkowego, z której wynikała dochodzona należność, postępowanie egzekucyjne wszczęte na podstawie danego tytułu wykonawczego nie może być dalej prowadzone. Ponadto zdaniem skarżącej w niniejszej sprawie, pomimo zakończenia egzekucji, nie doszło do rozliczenia wszystkich kosztów egzekucyjnych, a zatem nie zostało zakończone postępowanie egzekucyjne. Wojewódzki sąd administracyjny po zbadaniu skargi uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji w swych rozważaniach wskazał m.in., że w rozpoznawanej sprawie postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącej spółki zostało zakończone w tzw. sposób efektywny, albowiem należności objęte tytułami wykonawczymi dotyczącymi podatku od towarów i usług za 2002 r. zostały przymusowo ściągnięte z rachunku bankowego spółki. Jak wynika bowiem z akt administracyjnych sprawy ostatnia kwota, koszty egzekucyjne w wysokości 5.678,50 zł, została pobrana od zobowiązanego w dniu 17 lutego 2009 r. na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego za lipiec 2002 r. Sąd zaznaczył, że w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego w związku z realizacją tytułu wykonawczego, organ egzekucyjny nie wydaje żadnego rozstrzygnięcia, w szczególności nie ma wówczas podstaw do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 u.p.e.a. Organ egzekucyjny nie był też wówczas zobowiązany do wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a., które jak wynika z treści art. 64c § 8 u.p.e.a. wydawane jest po zakończeniu postępowania egzekucyjnego na żądanie zobowiązanego lub z urzędu, jeżeli koszty obciążają wierzyciela. Zakończenie postępowania egzekucyjnego w dniu 17 lutego 2009 r. nastąpiło więc w czasie, gdy decyzja organu pierwszej instancji z dnia 4 lutego 2009 r. pozostawała w obrocie prawnym. Decyzja ta została bowiem uchylona decyzją dyrektora izby skarbowej z dnia 15 czerwca 2009 r. Natomiast wniosek skarżącej o umorzenie postępowania egzekucyjnego został złożony w dniu 13 lipca 2009 r., czyli blisko 5 miesięcy po zakończeniu postępowania egzekucyjnego. W ocenie sądu pierwszej instancji, mając na względzie powyższe, organ egzekucyjny zasadnie umorzył na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. postępowanie wszczęte wnioskiem strony o umorzenie postępowania egzekucyjnego ze względu na bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, spowodowaną wyegzekwowaniem należności objętej tytułami wykonawczymi. Następnie sąd odniósł się do zarzutu niewyegzekwowania należnych kosztów egzekucyjnych w pełnej wysokości i w tym zakresie podniósł, że jak wynika z załączonych akt administracyjnych wszelkie kwoty z tego tytułu zostały pobrane, a zatem poszczególne tytuły wykonawcze nie mogą stanowić podstawy do egzekwowania kosztów egzekucyjnych w kwocie wyższej od pobranej. Końcowo sąd podniósł, że nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty dotyczące niedoręczenia tytułu wykonawczego i zawiadomienia o czynnościach pełnomocnikowi strony, albowiem okoliczności te mogły być podnoszone przez stronę w trakcie postępowania egzekucyjnego i na obecnym etapie postępowania uznać je należy za spóźnione. Mając na względzie powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę stosownie do art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a." W skardze kasacyjnej spółka zaskarżyła powyższy wyrok w całości zarzucając mu stosownie do art. 174 pkt 2 p.p.s.a.: I. naruszenie art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a., art. 18 oraz art. 59 u.p.e.a. w całości przez przyjęcie, że bezprzedmiotowym jest postępowanie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego w sytuacji, kiedy nie rozstrzygnięto w postępowaniu egzekucyjnym kwestii kosztów egzekucyjnych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do oddalenia skargi zamiast uchylenia skarżonego aktu, II. naruszenie art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 59 § 1 pkt 2 oraz art. 60 u.p.e.a. przez przyjęcie, że organ egzekucyjny mógł nie umorzyć postępowania egzekucyjnego w momencie kiedy odpadła podstawa prawna jego prowadzenia, a w efekcie pozostawić w mocy czynności egzekucyjne wykonane w tym postępowaniu, co doprowadziło do oddalenia skargi zamiast jej uwzględnienia. W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o uchylenie w całości skarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozstrzygnięcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oraz zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego świadczonego przez doradcę podatkowego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od spółki na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu kasacyjnym, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna jest oczywiście niezasadna. Nie budzi żadnych wątpliwości wywód sądu pierwszej instancji co do istoty postępowania egzekucyjnego oraz egzekucji administracyjnych i wzajemnych relacji pomiędzy nimi. W sprawie niniejszej postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej spółki zakończone zostało w sposób efektywny poprzez przymusowe ściągnięcie z rachunków bankowych spółki należności objętych tytułami wykonawczymi dotyczącymi podatku od towarów i usług za 2002 r. W dniu 13 lutego 2009 r. wyegzekwowane zostały koszty egzekucyjne. Taka sytuacja nie rodziła po stronie organu egzekucyjnego żadnego rozstrzygnięcia, bowiem nie przewiduje tego żaden przepis prawa. W związku z tym chybiony jest zarzut skargi kwestionujący postanowienie organu egzekucyjnego o umorzeniu postępowania z wniosku zobowiązanego, jako bezprzedmiotowego. Skoro bowiem zakończone zostało postępowanie egzekucyjne (w dacie złożenia wniosku obowiązek został wykonany) to nie było przedmiotu postępowanie, które by mogło ulec umorzeniu. Chybiony jest zarzut naruszenia art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Wbrew odmiennym wywodom skargi kasacyjnej przez cały tok postępowania egzekucyjnego istniała podstawa prawna do skutecznego prowadzenia egzekucji. Tytuły wykonawcze na podstawie, których egzekucja była prowadzona, opierały się na obowiązku podatkowym wynikającym z mocy prawa, a skonkretyzowanym w decyzji wymiarowej, która została wyeliminowana z obrotu prawnego dopiero 15 czerwca 2009 r. Ponadto wszystkie dokonane czynności egzekucyjne były skuteczne i przez zobowiązanego nie były kwestionowane. Na ustalenie daty zakończenia postępowania egzekucyjnego nie ma wpływu okoliczność braku postanowienia o kosztach egzekucyjnych, bowiem te mogły być ustalone po zakończeniu postępowania egzekucyjnego. Takie stwierdzenie znajduje oparcie w treści art. 66c § 7 i 8 u.p.e.a. Pierwszy z tych przepisów daje zobowiązanemu prawo żądania wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Drugi zaś w stanie faktycznym sprawy niniejszej (wobec zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku) stanowi, że to żądanie musi być skonkretyzowane w terminie 14 dni od powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych. Z analizowanej regulacji wynika w sposób jednoznaczny, że zakończenie postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku kończy postępowanie egzekucyjne, że nie wymaga ono wydania żadnego aktu prawnego i daje zobowiązanemu prawo ewentualnego kwestionowania kosztów egzekucyjnych poprzez zawiadomienie go o pobranej jej wysokości. To powiadomienie ma ten skutek, że zobowiązany może domagać się wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych i ewentualnie je kwestionować w drodze zażalenia (art. 66c § 7 u.p.e.a.). Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcą prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).