I SA/Po 545/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Skwierzyńska (spr.) Sędziowie NSA Włodzimierz Zygmont WSA Roman Wiatrowski Protokolant st.sekr.sąd. Joanna Świdłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 października 2010 r. sprawy ze skargi J. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie udzielenia rat na spłatę oraz umorzenia odsetek ustawowych oddala skargę. /-/R.Wiatrowski /-/M. Skwierzyńska /-/ W.Zygmont I SA/Po 545/10 UZASADNIENIE W dniu 12 czerwca 2009 r. wpłynął do Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia 29 października 2007 r. sygnatura akt [...] zasądzający od J.G. na rzecz Skarbu Państwa kwotę [...] wraz z odsetkami, o zasądzenie której wystąpił Prokurator Rejonowy w Szamotułach. Wezwany przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. do zapłaty łącznie kwotę [...] J.G. wystąpił pismem z dnia 22 czerwca 2009 r. o: – umorzenie odsetek od należności głównej i zaniechanie naliczania odsetek do czasu spłacenia całej należności oraz o: – rozłożenie spłaty należności głównej na raty po [...] miesięcznie W uzasadnieniu wniosku J. G. wskazał, że jest jedynym żywicielem rodziny składającej się z żony i 6-miesięcznej córki. Zarabia miesięcznie [...] netto, wobec czego nie ma możliwości spłacenia zasądzonej kwoty bez zastosowania wnioskowanych ulg. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia 3 marca 2010 r. na podstawie art. 216, art. 165a i art. 67a § pkt. 2 i 3 Ordynacji podatkowej oraz art. 359 § 1 Kodeksu cywilnego odmówił wszczęcia postępowania w sprawie udzielenia J. G. ulgi w spłacie zasądzonej wyrokiem Sądu kwoty tj. rozłożenia na raty kwoty [...] oraz umorzenia odsetek od tej kwoty. Powołany organ wskazując na postanowienie art. 67a i art. 2 § 1 pkt. 1 Ordynacji podatkowej stwierdził, że zasądzona wyrokiem Sądu Rejonowego na rzecz Skarbu Państwa kwota nie ma charakteru należności podatkowej, ani należności niepodatkowej tj. o charakterze publicznoprawnym, stanowiącej dochód budżetu Państwa bądź budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Nadto brak przepisów ustanawiających taką należność (jako należność niepodatkową) oraz organ uprawniony do jej określenia lub ustalenia lub zasady jej poboru. Zasądzenie przez Sąd w.w. kwoty z tytułu przepadku na rzecz Skarbu Państwa kwoty uzyskanej przez J. G. z przestępstwa określonego w art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, stanowi jeden ze środków karnych (art. 39 k.k.), i tym samym nie można uznać za niepodatkową należność budżetową w rozumieniu art. 3 pkt. 8 Ordynacji podatkowej. W związku z tym nie można w tym przypadku zastosować przepisów Ordynacji podatkowej traktujących zarówno o umorzeniu odsetek jak i o rozłożenie na raty należności głównej, wobec czego należało odmówić wszczęcia postępowania we wskazanym zakresie. Na postanowienie to J. G. wzniósł zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w P.. W.w. w szczególności podnosi, że zastosowanie ulgi w spłacie należności i odsetek stanowi jedyny sposób na spłacenie zasądzonej kwoty, a także proponuje wyższą kwotę miesięcznej raty tj. [...] , ponieważ nie ma możliwości finansowych by płacić więcej. Dyrektor Izby Skarbowej w P., po rozpoznaniu zażalenia, postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu powołano się na przepisy art. 67a § pkt. 2 i 3 Ordynacji podatkowej, z których wynika, że organ podatkowy może zastosować ulgę w spłacie należności bądź odsetek o ile zostaną spełnione określone warunki tj.: – świadczenie musi być podatkiem, opłatą lub niepodatkową należnością budżetu Państwa lub budżetu jednostek samorządu terytorialnego (danina publiczna), – kompetencje do jego ustalania lub określania muszą należeć do organów podatkowych lub organów, którym uprawnienia takie przysługują, – świadczenie winno mieć charakter publicznoprawny tj. nie może wynikać ze stosunków cywilnoprawnych. W przypadku wnoszącego zażalenie Sąd Rejonowy w S. orzekł przepadek kwoty [...] na podstawie art. 412 kc. Przepadek ten stanowił w myśl art. 39 kodeksu karnego jeden ze środków karnych. Wykonanie tego przepadku na podstawie art.187-199 kodeksu karnego wykonawczego powierzono urzędom skarbowym, jednakże w zakresie odraczania, rozkładania na raty i umarzania należności sądowych zastosowanie ma, zgodnie z art. 206 § 1 kkw, art. 49-51 kkw. W związku z tym, mając na względzie postanowienie powołanych przepisów, a także uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2007 r. sygnatura akt I KZP 12/07 stwierdzić należy, że organem właściwym do rozkładania na raty należności z tytułu równowartości orzeczonego przepadku jest Sąd, a nie urząd skarbowy. W świetle powyższego brak podstaw do uwzględnienia zażalenia. Na postanowienie to J. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, podnosząc w niej, że występując do organu skarbowego o umorzenie odsetek od zasądzonej kwoty [...] oraz o rozłożenie tejże kwoty na raty nie wiedział, że to Sąd jest właściwy – zgodnie z art. 206 § 1 i 2 kkw – do rozłożenia na raty na okres 6 miesięcy zasądzonej kwoty tytułem przepadku. Ponadto skarżący stwierdza, że we wskazanej przez niego sytuacji rodzinnej i materialnej, zaskarżone postanowienie jest "co najmniej nieuprawnione", a oparcie go na przepisach prawa karnego wykonawczego nie rozwiązuje merytorycznie jego sprawy. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wnosi o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: In principio należy wskazać, iż zgodnie z brzmieniem art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., w skrócie: P.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności jej działania z prawem powszechnie obowiązującym. Kontrola sądów administracyjnych ograniczona jest zatem tylko i wyłącznie do zbadania, czy w sprawie organy podatkowe nie naruszyły prawa materialnego lub procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji treść i zakres rozpoznania sądu administracyjnego determinują właściwe, w każdej sprawie wymagające indywidualnego ustalenia, normy postępowania, które w ostatecznym rezultacie wyznaczają nieprzekraczalne granice tożsamości sprawy podatkowej. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż wbrew jej wywodom przedmiotowe postanowienie odwoławcze odpowiada prawu. Ustalony przez organ podatkowy stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości, wobec czego w jego świetle rozpatrzyć należy prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia w aspekcie obowiązujących przepisów prawa. Rozważając zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia w pierwszym rzędzie należy odnieść się do regulacji prawnej kodeksu karnego wykonawczego, który w art. 27 stanowi, że egzekucję środka karnego przepadku oraz nawiązki na rzecz Skarbu Państwa prowadzi urząd skarbowy wg przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli w.w. kodeks nie stanowi inaczej. W celu wykonania prawomocnego wyroku orzekającego o środku karnym przepadku Sąd przesyła jego odpis urzędowi skarbowemu, zgodnie z art. 187 kkw, wcześniej wzywając zobowiązanego do jego uregulowania, o czym stanowi przepis art. 206 § 1 kkw., przewidujący dalej w § 2 i 3 właściwość Sądu do orzekania w sprawie odraczania, rozkładania na raty i umarzania tego środka. W świetle wskazanych przepisów uzasadnione jest stanowisko, że to sąd powszechny I instancji, a nie urząd skarbowy jest właściwy do orzekania o zastosowaniu ulgi w spłacie kwoty pieniężnej stanowiącej równowartość orzeczonego przepadku. Wskazuje na to także przepis art. 49 kkw., do którego odsyła art. 206 § 2 kkw., a który jednoznacznie przewiduje właściwość sądu jako organu, w gestii którego leży odraczanie lub rozkładanie na raty należności również stanowiącej przedmiot niniejszej sprawy, skoro postanowienia § 1 i 2 art. 206 kkw mają odpowiednie zastosowanie do wykonania m.in. obowiązku uiszczenia ww. kwoty pieniężnej, co wynika z brzmienia § 3 powołanego artykułu. Stanowisko takie prezentuje, na co zwrócił uwagę organ podatkowy, Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 24 maja 2007 r. sygnatura akt I KZP 12/07. We wskazanym stanie prawnym nie można podzielić poglądu przeciwnego prezentowanego w glosie M. Siwka do w.w. uchwały Sądu Najwyższego, który uważa, że norma z art. 206 § 3 kkw adresowana jest do urzędu skarbowego jako do organu wykonawczego. Z drugiej strony rozważyć także należy zasadność stanowiska prezentowanego w zaskarżonym postanowieniu w aspekcie zarówno ustawy z dnia 17 VI 1966 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj Dz. U. z 2002 Nr 110, poz. 968 dalej upea ) jak i Ordynacji podatkowej. Otóż jeżeli zgodnie z art. 27 kkw. egzekucję środka karnego przepadku prowadzi urząd skarbowy wg przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, to zwrócić należy uwagę na moment czasowy, w którym można zastać uruchomione postępowanie egzekucyjne. W myśl postanowień art. 6 § 1 upea w sytuacji, w której zobowiązany uchyla się od wykonania ciążącego na nim obowiązku, wierzyciel winien podjąć środki zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych, co można by odnieść do niezastosowania się zobowiązanego do wezwania sądu, przewidzianego w art. 187 kkw., do uregulowania środka karnego przepadku tj. określonej kwoty. Rola urzędu skarbowego (naczelnika) jako organu egzekucyjnego sprowadzać się więc może jedynie do wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej. W ramach postępowania egzekucyjnego wspomniana ustawa z 17 czerwca 1966 r. nie przewiduje możliwości stosowania ulg w spłacie egzekwowanych należności (rozkładania na raty bądź umorzenia). Tym samym ani przepis art. 27 kkw., ani przepisy w.w. ustawy do której on odsyła, nie uzasadniają rozpatrzenia merytorycznego wniosku zobowiązanego o zastosowanie ulgi w spłacie zasądzonej na rzecz Skarbu Państwa kwoty przez organ skarbowy. Analizując z kolei prawidłowość stanowiska przedstawianego w zaskarżanym postanowieniu w świetle przepisów Ordynacji podatkowej uznać również należy, że odpowiada ono prawu. Zarówno rozłożenie na raty jak i umorzenie, również odsetek, dotyczy zgodnie z postanowieniami przepisu art. 67a § 1 Op zaległości podatkowych i nastąpić może na wniosek podatnika. Niesporny w rozpatrywanej sprawie jest fakt, iż skarżący nie jest podatnikiem i nie wnosi o rozłożenie na raty zaległości podatkowej oraz o umorzenie odsetek od takiej zaległości. Przywołując również postanowienia kodeksu karnego wykonawczego (art. 27, 49, 187 i 206) za uzasadniony uznać należy pogląd organów podatkowych, że nie są one właściwe w sprawie umorzenia czy rozłożenia na raty należności Skarbu Państwa zasądzonej od J. G. jako środek prawny przepadku. Powołane przepisy kkw. przesądzają bowiem, na co zwrócił uwagę Sąd Najwyższy, o tym, że to sąd I instancji jest władny do orzekania w tej kwestii. W tym stanie rzeczy skoro przepisy powołanego wyżej Kodeksu wskazują na właściwość sądu powszechnego w sprawie rozłożenia na raty bądź umorzenia omawianej należności Skarbu Państwa wszczęcie przez organ podatkowy I instancji postępowania w tej sprawie pozostawałoby w sprzeczności z postanowieniami zarówno wcześniej omawianego art. 67a Ordynacji podatkowej jak i art. 165a § 1 Op. Przepis ten (art. 165 § 1 Op.) stanowi, że żądanie wszczęcia postępowania wniesione w przypadku gdy postępowanie nie może być wszczęte, skutkuje wydaniem postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Użyty w tym przepisie zwrot "nie może być wszczęte" dotyczy sytuacji leżącej u podstaw odmowy wszczęcia postępowania, a wynikającej z określanego przepisu prawnego stającego na przeszkodzie temu wszczęciu. Pogląd ten przyjęty został również w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 XI 2008 sygn. akt II FSK 1097/07. Jak to wyżej wskazano przepisami takimi są przepisy Kodeksu karnego wykonawczego. W związku z tym podzielić należy zasadność stanowiska organów podatkowych, które zastosowały w.w. przepis art. 165a i odmówiły skarżącemu wszczęcia postępowania i tym samym merytorycznego rozpatrzenia jego wniosku o rozłożenie na raty zasądzonej na rzecz Skarbu Państwa kwoty oraz o umorzenia odsetek. W świetle przedstawionych wyżej wywodów, uznając że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wobec bezzasadności skargi orzeczono jak w sentencji. /-/R. Wiatrowski /-/ M. Skwierzyńska /-/ W. Zygmont