I OSK 63/11

Dnia 26 stycznia 2011 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Bujko po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2011 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z.P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2010 roku sygn. akt II SAB/Wa 167/10 odrzucającego skargę Z.P. na bezczynność Ministra Obrony Narodowej w przedmiocie rozpoznania wniosku z 17 października 2005 roku o stwierdzenie nieważności decyzji postanawia: oddalić skargę kasacyjną 1 6 6 Postanowieniem z dnia 12 października 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę Z.P. na bezczynność Ministra Obrony Narodowej w przedmiocie rozpoznania wniosku z 17 października 2005 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie z dnia [...] stycznia 1986 r. nr RW [...]. Odrzucając skargę Sąd I instancji podkreślił, że sprawa była już rozpoznawana przez Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 20 listopada 2007 r. sygn. I OSK 279/07 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 listopada 2006 r. sygn. akt II SAB/Wa 3/06 oraz odrzucił skargę w tej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przedmiotem tego postępowania jest bezczynność Ministra Obrony Narodowej w zakresie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wojskowych organów emerytalnych z 1986 r. o ustaleniu prawa skarżącego do wojskowej emerytury i renty inwalidzkiej, wydanych na podstawie ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu emerytalnych żołnierzy zawodowych i ich rodzin. Stosownie do przepisu art. 1 k.p.c. sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami cywilnymi, do których rozpoznania, stosowanie do przepisu art. 2 k.p.c. powołane są sądy powszechne, chyba że przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów. Sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych, objętymi właściwością sądów powszechnych, są sprawy dotyczące ubezpieczeń społecznych, emerytur i rent, a także sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie (art. 476 § 2 i 3 k.p.c.), zaś organami rentowymi są także wojskowe organy emerytalne (art. 476 § 4 pkt 3 k.p.c.). Również ustawa z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2004 r., Nr 8, poz. 66 ze zm.) stanowi w art. 31 ust. 4 i 5, że w sprawach dotyczących prawa do zaopatrzenia emerytalnego i świadczeń z tego tytułu oraz w przypadku niewydania przez organ emerytalny decyzji w tych sprawach zainteresowanemu przysługuje odwołanie do właściwego sądu według zasad określonych w przepisach kodeksu postępowania cywilnego, a więc do właściwego sądu powszechnego. Sąd podkreślił, iż przepis art. 32 ust. 2 cyt. ustawy stanowi, że decyzje ostateczne, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu (sądu powszechnego), mogą być z urzędu przez wojskowy organ emerytalny zmienione, uchylone lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. To, że wojskowy organ emerytalny stosuje przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (może zmienić, uchylić lub unieważnić decyzje na zasadach określonych w tym Kodeksie), nie zmienia zasady, że decyzje wydawane na podstawie art. 32 ust. 2 powołanej ustawy z dnia 20 grudnia 1993 r. są decyzjami z zakresu ubezpieczeń społecznych. Nie można z tego przepisu wyprowadzać wniosku, że skoro przepis nie wskazuje wyraźnie, że od decyzji wydanej na podstawie tego przepisu przysługuje zainteresowanemu odwołanie do właściwego sądu powszechnego, to tym samym przysługuje zainteresowanemu skarga na taką decyzję do sądu administracyjnego. Zasadą jest przecież, że w sprawach nieuregulowanych w powołanej ustawie z dnia 10 grudnia 1993 r. stosuje się przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz kodeksu postępowania administracyjnego, a mimo stosowania przez organ przepisów kodeksu postępowania administracyjnego odwołanie od decyzji wojskowego organu emerytalnego przysługuje do sądu powszechnego (art. 11 i 31 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r.). Rozstrzygnięcie o zmianie lub uchyleniu decyzji ostatecznej, od której przysługiwało zainteresowanemu odwołanie do sądu powszechnego, podejmowane jest na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. w formie decyzji, która dotyczy prawa do zaopatrzenia emerytalnego w sprawie z zakresu ubezpieczenia społecznego, co oznacza, że również od tej decyzji przysługuje odwołanie do sądu powszechnego. Zmiana lub uchylenie decyzji ostatecznej, od której nie zostało wniesione odwołanie do sądu powszechnego, to nic innego jak wydanie nowego rozstrzygnięcia w spawie dotyczącej tego samego stosunku prawnego. Również rozstrzygnięcie w przedmiocie unieważnienia decyzji ostatecznej (stwierdzenia jej nieważności), wydane na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r., dotyczy prawa do zaopatrzenia emerytalnego w sprawie z zakresu ubezpieczenia społecznego. Przyczyną unieważnienia decyzji (stwierdzenia jej nieważności) może być miedzy innymi wydanie decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), a wówczas przedmiotem oceny jest samo prawo zainteresowanego do zaopatrzenia emerytalnego oraz wysokość świadczeń pieniężnych z tytuł tego zaopatrzenia. Nie jest uprawniona taka wykładnia przepisu art. 32 ust. 2 w związku z art. 31 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r., która prowadziłaby do wniosku, że w sprawach dotyczących tego samego stosunku prawnego byłby właściwy sąd powszechny, ale także sąd administracyjny, w zależności od tego w jakim trybie została wydana decyzja wojskowego organu emerytalnego. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych żołnierzy zawodowych odwołanie do właściwego sądu powszechnego przysługuje od decyzji wojskowego organu emerytalnego oraz w przypadku niewydania przez organ emerytalny decyzji (art. 31 ust. 4 i 5 powołanej ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r.). Oznacza to, że sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznania sprawy ze skargi na bezczynność w przypadku niewydania przez wojskowy organ emerytalny decyzji na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. Sąd I instancji doszedł do przekonania, że skoro w tych sprawach nie jest właściwy sąd administracyjny, to skarga wniesiona w tym przedmiocie na bezczynność organu do sądu administracyjnego była niedopuszczalna. Podkreślił, że stosownie do przepisu art. 3 § 2 pkt 8 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga na bezczynność organu do sądu administracyjnego przysługuje w sprawach, w których organ administracji publicznej wydaje rozstrzygnięcie, które może być zaskarżone do sądu administracyjnego i gdy nie ma specjalnej podstawy do zaskarżenia bezczynności organu do sądu powszechnego. W ocenie Sądu I instancji odrzucenie przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 listopada 2007 r. sygn. I OSK 279/07 skargi skarżącego na bezczynność Ministra Obrony Narodowej w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 17 października 2005 r. o stwierdzenie nieważności m.in. decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie z dnia [...] stycznia 1986 r. nr [...] spowodowało, że w sprawie tej właściwość rzeczową uzyskał sąd powszechny – sąd ubezpieczeń społecznych, stosownie do postanowień art. 464 § 1 zd. 4 k.p.c. Jednocześnie orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Od tego postanowienia skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł skarżący. Zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 2, art. 9, art. 32 ust 1, art. 45 ust 1, art. 77 ust 2, art. 91 ust. 1, art. 175 ust 1, art. 178 ust. 1, art. 184 w zw. z art. 7, art. 8 ust 1 -2, art. 87 ust 1, art. 83 Konstytucji RP, art. 31 ust 4 ust 5, art. 32 ust. 2 w zw. z art. 59 i art. 60, art. 11 w zw. art. 59, art. 60 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. 2004, Nr 8, poz. 66 ze zm.). Ponadto podniósł, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rażąco naruszył przepisy "prawa materialnego postępowania procesowego sądowoadministracyjnego": art. 2, art. 3 § 1, § 2 pkt 8, art. 10, art. 58 § 1 pkt 1, § 3, § 4, art. 134 § 1, § 2, art. 135, art. 138, art. 141 § 4, art. 149, art. 170 w zw. z art.1, art. 3 § 1 pkt 1, art. 5, art. 52 § 1, § 2, art. 156 § 1 § 2, art. 13 § 2, art. 166 p.p.s.a. i art. 1 § 1, § 2, art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, art. 476 § 2, § 3, § 4 pkt 3, art. 464 § 1 zd. 4 k.p.c. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik i rozstrzygnięcie w sprawie. Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżący wniósł o usunięcie skutków naruszonego prawa przez uchylenie w całości z mocą ex tunc zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2010 r. i skierowanie sprawy i skargi na bezczynność Ministra Obrony Narodowej do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, której przesłanki określa art. 183 § 2 p.p.s.a. Stwierdzając, że w niniejszej sprawie przesłanki te nie zachodzą Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył się do kontroli zgodności zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach zakreślonych skargą kasacyjną. W skardze kasacyjnej zakwestionowano orzeczenie Sądu I instancji oparte na stwierdzeniu niewłaściwości sądu administracyjnego do rozstrzygania skarg na bezczynność wojskowego organu emerytalnego w przypadku niewydania przez ten organ decyzji na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2004 r., Nr 8, poz. 66 ze zm.) Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, w tej kwestii Naczelny Sąd Administracyjny zajmował już stanowisko, w tym także w sprawie ze skargi kasacyjnej wniesionej przez skarżącego, tj. w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2007 r. sygn. akt I OSK 279/07, w którym Sąd ten stwierdził jednoznacznie, że skoro sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznania skargi na decyzję wydaną na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2004 r., Nr 8, poz. 66 ze zm.), nie jest również właściwy do rozpoznania skargi na bezczynność w przypadku niewydania przez wojskowy organ emerytalny takiej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela zaprezentowane w powołanym orzeczeniu stanowisko, bardzo szczegółowo przytoczone przez Sąd I instancji. Wskazana argumentacja została wielokrotnie artykułowana w orzeczeniach sądów administracyjnych (w tym wyroku z dnia 12 grudnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1431/089) wydanych w sprawach, w który skarżący występował w roli strony. Stąd też zbędnym jest ponowne jej cytowanie w przedmiotowej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednocześnie za niecelowe szczegółowe odniesienie się do zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa materialnego, bowiem w sprawie niniejszej nie miały one zastosowania, ani też Sąd I instancji nie dokonywał ich wykładni, a tylko takie postaci naruszeń prawa materialnego mogą stanowić podstawę skargi kasacyjnej, o jakiej mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Za nieusprawiedliwione należy uznać podstawy skargi kasacyjnej odnoszące się do naruszenia przepisów postępowania. Zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odpowiada bowiem prawu, a jego uzasadnienie spełnia wymogi określone w art. 141 § 4 p.p.s.a. W szczególności zawiera wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz prawidłowo wyjaśnia jej zastosowanie w niniejszej sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zachodzą zatem podstawy do stwierdzenia, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając skargę za niedopuszczalną, dokonał wadliwej jej oceny, czym naruszył art. 1 § 1 i 2 , art. 4 Prawa o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 - 4, art. 58 § 1 - 4, art. 134 § 1 i § 2, art. 141 § 2 w zw. z art. 1 i art. 2 p.p.s.a. Z przedstawionych względów nie można podzielić także pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej odnoszących się do naruszeń stosownych przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny jednocześnie zasadnie zauważył, że odrzucenie przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 listopada 2007 r. sygn. I OSK 279/07 skargi skarżącego na bezczynność Ministra Obrony Narodowej w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 17 października 2005 r. o stwierdzenie nieważności m.in. decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie z dnia [...] stycznia 1986 r. nr [...] spowodowało, że w sprawie tej właściwość rzeczową uzyskał sąd powszechny – sąd ubezpieczeń społecznych, stosownie do postanowień art. 464 § 1 zd. 4 k.p.c. Jednocześnie słusznie podniósł, że zgodnie z art. 170 p.p.s.a, Sąd I instancji był związanym tym orzeczeniem. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. ----------------------- 5 6 6