II OZ 1294/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 15 października 2010 r., sygn. akt II SA/Sz 352/10 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. L. na postanowienie Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 15 października 2010 r., sygn. akt II SA/Sz 352/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił S.L. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. L. na postanowienie Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej. W uzasadnieniu wskazano, że S. L. w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych podał, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie posiada żadnego majątku, a jako osoba bezrobotna nie uzyskuje żadnych dochodów. W ramach dodatkowego postępowania wyjaśniającego prowadzonego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wnioskodawca pismem z dnia 9 czerwca 2010 r. został wezwany do przedłożenia : - zaświadczenia z właściwego Powiatowego Urzędu Pracy o posiadaniu przez wnioskodawcę statusu osoby bezrobotnej, - oświadczenia skarżącego z jakich środków finansował inwestycję polegającą na rozbudowie budynku wypoczynkowego i ile ona wyniosła, - oświadczenia o wysokości dochodu uzyskiwanego miesięcznie z wynajmu pokoi w pensjonacie [...] w D., - odpisu decyzji podatku od nieruchomości za rok 2009 dot. działki nr [...], obręb D., gmina K., - odpisu decyzji dot. podatku od nieruchomości za rok 2009 dot. nieruchomości przy ul. [...] w Ł. oraz przy ul. [...] w Ł., - dowodów potwierdzających wydatki ponoszone na utrzymanie nieruchomości położonej w D. przy ul. [...] i w Ł. przy ul. [...] i [...] ( rachunki opłat za gaz, prąd, wodę), - wyciągów z posiadanych kont bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, -oświadczenia, czy żona skarżącego J. P. pracuje, czy jest osobą bezrobotną i przedłożenie dokumentu potwierdzającego dany fakt, - wyciągów z posiadanych kont bankowych J.P. za okres ostatnich trzech miesięcy, - zaświadczenia z właściwej jednostki opieki społecznej, czy w ciągu ostatnich dwóch lat skarżący korzystał z pomocy opieki społecznej w terminie 10 dni od daty doręczenia niniejszego pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca oświadczył, że nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i pozostaje na utrzymaniu rodziny. Inwestycję polegającą na rozbudowie pensjonatu finansował z oszczędności a wykonywał ją sam, wraz z ojcem i teściem w związku z czym jej koszt wyniósł [...] tys. zł. Dalej podał, że nie osiąga dochodu z tytułu wynajmu pokoi w budynku [...] w D., ponieważ należy on do jego żony, nie posiada też żadnej nieruchomości w Ł. przy ul. [...], a działka położona w tej miejscowości przy ul. [...] należy do jego żony. Dołączył decyzję w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za rok 2010 działki położonej w Ł. przy ul. [...] oraz wystawioną przez Wójta Gminy K.. W pozostałym zakresie S. L. wezwania nie wykonał. Postanowieniem z dnia 3 września 2010 r. referendarz sądowy WSA w Szczecinie oddalił wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że skarżący nie przedłożył dokumentów obrazujących jego rzeczywistą sytuację majątkową. Nadto ze zgromadzonych materiałów wynika, że żona S. L. jest właścicielką pensjonatu [...] w D. oraz nieruchomości w Ł.. Mając na uwadze generalne zasady wspierania się członków rodziny trudno uznać, że wnioskodawca jest osobą spełniającą przesłanki przyznania wnioskowanej pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, w którym podniósł, iż wskazał już, że jest osobą bezrobotną , nie osiąga żadnego dochodu, jest żonaty, ale nie pozostaje z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym. Nadto zgodnie z przytoczonym stanowiskiem judykatury "o zwolnieniu strony od kosztów sądowych decyduje w zasadzie tylko jej własny stan majątkowy a nie stan majątkowy współmałżonka". W ocenie skarżącego jego trudna sytuacja majątkowa została wykazana złożonymi dokumentami i oświadczeniem o stanie majątkowym . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych wskazał, że w niniejszej sprawie S. L. nie wyjaśnił i nie udokumentował wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować jego sytuację finansową: np. nie wyjaśnił jaki uzyskuje dochód z tytułu pomocy finansowej rodziny, nie wyjaśnił swojej sytuacji mieszkaniowej, nie wskazał dlaczego nie rejestruje się jako osoba bezrobotna, nie przedłożył dokumentów finansowych (wyciągów z rachunków bankowych), nie przedstawił sytuacji finansowej swojej żony. Z dokumentów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie wynika, że S. L. był użytkownikiem wieczystym nieruchomości oznaczonej numerem ewidencyjnym [...] w m. D., gm. K., był on również inwestorem rozbudowy Pensjonatu [...], prowadzenie której zlecił żonie J. P., która aktualnie figuruje jako jego właścicielka. Z przesłanej decyzji w sprawie podatku od nieruchomości wynika także, że J.P. jest właścicielką nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...]. Wobec oświadczenia skarżącego, iż finansował rozbudowę pensjonatu i wykonywał ją wraz z ojcem i teściem, wskazano, że twierdzenie skarżącego, iż z wynajmu pokoi nie ma żadnych zysków wydaje się być mało prawdopodobnym. Ponadto podano, że zgodnie z aktualnym orzecznictwem zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej przez wnioskodawcę nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących jego małżonki, gdyż o przyznaniu stronie prawa pomocy nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. S. L. nie wskazał aby pozostawał z żoną w rozdzielności majątkowej, a twierdzenia, że nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego również nie uprawdopodobnił w żaden sposób. Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie podał też żadnych dodatkowych informacji, pozwalających wyjaśnić nietypową sytuację, w której małżonkowie nie pozostający w separacji, wskazujący w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego te same adresy zamieszkania, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego oraz nie posiadają wiedzy o warunkach materialnych współmałżonka. Zdaniem WSA w Szczecinie powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Dalej wskazano, że rolą sądu nie jest prowadzenie dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów i oświadczeń w tym przedmiocie. Odnosząc się do stwierdzenia, że sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego została wyjaśniona i udowodniona poprzez złożenie stosownego oświadczenia a przedłożenie dokumentów dotyczących sytuacji materialnej żony jest niemożliwe, podano, że osoba, która decyduje się na złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy winna liczyć się z tym, że będzie musiała przedstawić swoją sytuację rodzinną i majątkową oraz, że dane te zostaną poddane szczegółowej analizie. W zażaleniu na powyższe postanowienie S. L. wskazał, że strona nie jest w stanie przewidzieć, jakich dokumentów i oświadczeń Sąd jest w stanie oczekiwać. Sąd ma ponadto możliwość, za pomocą określonych środków, domagać się od strony dalszych dokumentów czy wyjaśnień. Dodano, że w ocenie skarżącego jego trudna sytuacja majątkowa została wykazana złożonymi dokumentami i oświadczeniem o stanie majątkowym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. Użyte w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek czy choćby pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazać należy przy tym, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wyłącznie w stosunku do osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Wobec powyższego podzielić należy pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie który przyjął, że skarżący nie wykazał w dostateczny sposób, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania oraz że tym samym brak było podstaw do przyznania mu prawa pomocy. Zasadnie wskazał Sąd I instancji, że S. L. nie wyjaśnił i nie udokumentował wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować jego sytuację finansową: np. w odpowiedzi na wezwanie Sądu nie wyjaśnił jaki uzyskuje dochód z tytułu pomocy finansowej rodziny, jak również nie przedstawił sytuacji finansowej swojej żony. Wskazać należy, że w sytuacji, gdy strona powołuje się na brak możliwości samodzielnego poniesienia kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 262/09, Lex nr 552223). Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Nieujawnienie sytuacji majątkowej współmałżonka nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Na mocy bowiem art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Z powyższych przyczyn równie istotne znaczenie miało wyjaśnienie w niniejszej sprawie wątpliwości związanych z powoływaną przez skarżącego okolicznością, iż nie prowadzi ze swoją żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Powyższa okoliczność nie znalazła bowiem potwierdzenia w materiale dokumentacyjnym sprawy. Skarżący nie podał w tym żadnych dodatkowych informacji, pozwalających wyjaśnić raczej nietypową sytuację, w której małżonkowie niepozostający w separacji, wskazujący w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego te same adresy zamieszkania, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego i nie mają wiedzy o warunkach materialnych współmałżonka. Na marginesie wskazać należy, że z akt sprawy wynika, że żona skarżącego J. P., aktualnie figuruje jako właścicielka Pensjonatu [...]. Z przesłanej decyzji w sprawie podatku od nieruchomości wynika także, że J. P. jest właścicielką nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...]. Podać należy także, iż skarżący w odpowiedzi na wezwanie Sądu nie przedłożył też dokumentów finansowych, jak również nie podał dlaczego tego nie uczynił. Ponadto wskazać należy, że z dokumentów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie wynika, że S. L. był użytkownikiem wieczystym nieruchomości oznaczonej numerem ewidencyjnym [...] w m. D., gm. K., był on również inwestorem rozbudowy Pensjonatu [...], prowadzenie której zlecił żonie J. P.. Z oświadczenia skarżącego, iż finansował rozbudowę pensjonatu i wykonywał ją wraz z ojcem i teściem. Wobec powyższych okoliczności należy zgodzić się z oceną Sądu I instancji, że twierdzenie skarżącego, iż z wynajmu pokoi w Pensjonacie [...] nie ma żadnych zysków wydaje się być mało prawdopodobne. Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na wybiórczym podawaniu informacji, skutkuje brakiem możliwości wyjaśnienia istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Zasadnie wskazał też Sąd I instancji, że rolą sądu nie jest prowadzenie dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów i oświadczeń w tym przedmiocie. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. 197 § 2 p.p.s.a.