II OZ 418/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 marca 2011 r., sygn. akt II SA/Lu 255/10 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi I. R. i M. S. na uchwałę Rady Miasta Z. z dnia (...) stycznia 2010 r. nr (...) w przedmiocie zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Miasta i Gminy Z. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. M. S. w dniu 5 października 2010 r. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosek o ustanowienie pomocy prawnej. Wezwana do wypełnienia urzędowego formularza w zakreślonym terminie wniosła wypełniony i podpisany formularz żądając przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego i adwokata. Postanowieniem z dnia 1 lutego 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił przyznania M. S. prawa pomocy podnosząc, że nie wykazała ona, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bądź aby poniesienie części kosztów postępowania mogło spowodować uszczerbek w jej kosztach koniecznego utrzymania. Ponadto wskazano, że wysokość pożyczki uzyskana przez skarżącą w toku tego postępowania w pełni gwarantuje jej możliwość poniesienia wszystkich kosztów postępowania. W sprzeciwie od powyższego postanowienia M. S. podniosła, iż mieszka na 50 m², a nie na 245 m² jak twierdzi referendarz sądowy, ponieważ pozostała część domu wymaga generalnego remontu. Wnioskodawczyni wskazała, że pomoc finansową jaką uzyskała od rodziny w kwocie 7000 zł, została w całości przekazana na opłacenie faktury za usługę prawną w kwocie 7320 zł. W 2010 r. za usługi prawne zapłaciła 12248,80 zł, a za wykonanie przyłącza kanalizacyjnego 9500 zł. Ponadto co miesiąc z emerytury potrącana jest jej kwota 523,05 zł z tytułu zaciągniętej pożyczki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, postanowieniem z dnia 24 marca 2011 r., sygn. akt II SA/Lu 255/10, odmówił przyznania M. S. prawa pomocy. W uzasadnieniu powyższego postanowienia wskazano, że wnioskodawczyni jest inwalidką II Grupy, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, posiada dom o powierzchni 245 m² jednak zamieszkuje na 50 m², gdyż pozostała część budynku wymaga remontu i modernizacji, utrzymuje się z emerytury w kwocie 1010,35 zł netto. Ponadto posiada ona nieruchomości rolne o powierzchni 0,26 m² i 21 m². Sąd wskazał, że z faktur dołączonych do sprzeciwu wynika, iż w 2010 r. skarżąca wydała na usługi prawne ponad 12000 zł. Zdaniem Sądu M. S. nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wskazanym przez nią wydatkom nie sposób przyznać, iż były to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Z akt sprawy wynika, że wniosek skarżąca złożyła w dniu 5 października 2010 r. a faktury za usługi prawne opłaciła w kwocie 2000,80 zł w dniu 15 listopada 2010 r. oraz 7320 zł w dniu 29 grudnia 2010 r. Z powyższego, zdaniem Sądu, wynika, że w krótkim czasie miała ona możliwość pozyskania takich pieniędzy z innych źródeł. Podsumowując Sąd stwierdził, że M. S. dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym jest w stanie znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków niebędących koniecznymi do utrzymania. W zażaleniu na powyższe postanowienie M. S. wskazała, że w kasach SKOK na dzień dzisiejszy ma pożyczkę do spłaty w wysokości 18000 zł i dwie prywatne po 7000 zł, w tym jedna jest ujęta w umowie z wekslem. Na sprawę w sądzie powszechnym poprosiła o pomoc profesjonalnego prawnika z uwagi na swój wiek i inwalidztwo i aby sprawa mogła sprawnie przebiegać. Zaciągnęła pożyczkę na ten cel aby wywiązać się z tego zobowiązania. Ponadto ponieważ kończył się termin ważności projektu na przyłącze kanalizacyjne (obligatoryjne wymagania dla ochrony środowiska naturalnego), konieczne było jego kosztowne wykonanie, na co również zaciągnęła pożyczkę. Wnosząca zażalenie podkreśliła, że sytuacja jaka mogła ją czekać w przypadku nieuregulowania powyższych wydatków zmusiła ją do ich uregulowania. M. S. wskazała ponadto, że brak środków finansowych na leczenie i zakup środków żywności zmusza ją do ograniczania się do minimum co prowadzi do dalszych schorzeń i zaniedbywania leczenia i właściwego odżywiania. Koszty koniecznego utrzymania w bieżącym roku wzrosły jej dwukrotnie. Wysokość emerytury nie wystarcza na obowiązkowe opłaty związane z egzystowaniem. W 2010 r. poniosła ona ponadto nieudokumentowane wydatki związane z wymianą pokrycia dachu na budynku mieszkalnym i budynku gospodarczym oraz usuwaniem awarii wodociągu i jego zabezpieczeniem, a także wykonaniem nowych instalacji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, zaś prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, o czym stanowi § 2 i § 3 powołanego wyżej przepisu. Instytucja "prawa pomocy" ma na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów, przy czym jest to wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Zatem to strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest przedstawić wszystkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Natomiast sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien uwzględnić nie tylko bieżące dochody i wydatki wnioskodawcy i jego rodziny, ale również stan majątkowy (postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2010 r., sygn. akt II OZ 28/10). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie M. S. spełnia warunki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy, załączników i oświadczeń skarżącej wynika, że jest ona inwalidką II Grupy, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, posiada blisko 100 letni, drewniany dom o pow. 245 m² jednak zamieszkuje na 50 m², gdyż pozostała część budynku nie nadaje się do zamieszkania (wymaga remontu i modernizacji). Jedynym źródłem jej utrzymania jest emerytura w wysokości 1010,35 zł netto, z której potrącana jest jej co miesiąc kwota 523,05 zł z tytułu zaciągniętej pożyczki na remont domu. Ponadto skarżąca zaciągnęła prywatne pożyczki w celu uregulowania zaległych zobowiązań. Wysokość miesięcznych, koniecznych wydatków związanych z utrzymaniem zmusza ją do ograniczania do minimum wydatków na leczenie i zakup żywności. Z wyciągu z banku wynika, iż nie posiada ona żadnych oszczędności. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że M. S. nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.