I GZ 20/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia L. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 16 grudnia 2011 r. sygn. akt I SA/Sz 625/10 o pozostawieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania w sprawie ze skargi L. G. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w przedmiocie określenia kwoty długu celnego oraz kwoty podatku od towarów i usług postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w S. Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. pozostawił bez rozpoznania wniosek L. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] czerwca 2010 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Relacjonując stan sprawy Sąd I instancji podał, że w dniu 26 lipca 2010 r. L. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. skargę na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] czerwca 2010 r. Postanowieniem z dnia 14 marca 2011 r. Sąd odmówił zmiany prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 25 października 2010 r. odmawiającego przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, uznając, iż skarżący nie wykazał, że po wydaniu prawomocnego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy jego sytuacja majątkowa i rodzinna uległa istotnej zmianie w stosunku do tej, jaka została wykazana we wniosku z dnia 9 września 2010 r. i że nie zachodzą określone w art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., przesłanki konieczne dla dokonania zmiany prawomocnego postanowienia w tym zakresie. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, do którego załączył zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w S. potwierdzające, że jest zarejestrowany jako bezrobotny i od dnia [...] lipca 2010 r. nie posiada prawa do zasiłku. Nadto, przedstawił wyciąg bankowy wykazujący dochody swoich rodziców z którego wynikało, że jego ojciec otrzymuje świadczenie w wysokości 1.593,52 zł, a matka w wysokości 830,40 zł. Wskazał także, że siostra jest bezrobotna. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 18 maja 2011 r. oddalił zażalenie skarżącego na ww. postanowienie Sądu I instancji z dnia 14 marca 2011 r., wskazując, że Sąd ten zasadnie stwierdził, iż w sprawie nie wystąpiły takie okoliczności, które uzasadniałyby zmianę stanowiska Sądu zajętego w postanowieniu z dnia 25 października 2010 r. i przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Odnosząc się natomiast do faktu złożenia dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny, NSA zauważył, że nadal brak jest danych dotyczących choćby orientacyjnie miesięcznych wydatków rodziny i informacji co do posiadanej przez skarżącego działki dla oceny, czy możliwe jest poniesienie przez skarżącego jakichkolwiek kosztów postępowania, ewentualnie w jakim zakresie, bez uszczerbku dla utrzymania skarżącego i jego rodziny. Zarządzeniem z dnia 4 lipca 2011 r. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł w terminie dni 7 z pouczeniem, że niezastosowanie się do tego wezwania spowoduje odrzucenie skargi. Skarżący wpisu nie uiścił, a w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że ojciec pobiera emeryturę w kwocie 1.543,91 zł brutto, matka w kwocie 803,65 zł brutto, a nadto, że koszty leczenia (bez wskazania kogo dotyczą) wynoszą 550 zł, koszty utrzymania mieszkania 650 zł, a pozostałe koszty 1146 zł. Do tego wniosku skarżący załączył zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w S. o pozostawaniu bezrobotnym bez prawa do zasiłku swoim oraz siostry. Ponadto wskazał, że działka budowlana jest w komorniczej egzekucji. Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, wskazując, że wniosek taki złożony po raz kolejny w sprawie, a po wezwaniu skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi, nie może podlegać rozpoznaniu, gdyż wniosek w tym samym przedmiocie został już prawomocnie rozpoznany postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 14 marca 2011 r. Załączone do wniosku dokumenty dotyczące wysokości świadczeń emerytalnych rodziców skarżącego znane były Sądowi w dacie podejmowania rozstrzygnięcia w dniu 14 marca 2011 r., jak również Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu podejmującemu rozstrzygnięcie w dniu 18 maja 2011 r. Także informacja o posiadaniu przez skarżącego i jego siostrę statusu bezrobotnych bez prawa do zasiłku znana już była obu Sądom. Ponadto, w pkt 2 postanowienia Sąd skargę odrzucił wskazując, iż skarżący nie uiścił wpisu od skargi. W wyniku rozpoznania zażalenia skarżącego na postanowienie w zakresie pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 października 2011 r., sygn. akt I GZ 154/11 oddalił zażalenie. Następnie, postanowieniem z dnia 23 listopada 2011 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. odrzucił skargę kasacyjną L. G. od postanowienia z dnia 23 sierpnia 2011 r. odrzucającego jego skargę, wskazując, że skarżący sporządził skargę kasacyjną osobiście, czym naruszył art. 175 § 1-3 p.p.s.a. W kolejnym wniosku z dnia 29 listopada 2011 r. skarżący wniósł o ponowne przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym podnosząc, że jego stan zdrowotny uległ zmianie, jest bezrobotny bez prawa do zasiłku, a działka podlega egzekucji. Wojewódzki Sąd Administracyjny uzasadniając pozostawienie tego wniosku bez rozpoznania, wskazał, że nie można uznać, aby skarżący wykazał w nim zmianę okoliczności odnośnie do jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, których waga przemawiałaby za zmianą dotychczasowego rozstrzygnięcia i przyznaniem mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Podnoszone przez skarżącego okoliczności o złym stanie zdrowia, o posiadaniu statusu bezrobotnego bez prawa do zasiłku oraz o prowadzonej egzekucji do działki znane już były zarówno Sądowi I instancji, jak też NSA, a skarżący w żaden sposób ponownie nie uprawdopodobnił wskazywanych okoliczności co do stanu zdrowia, kosztów leczenia i pozostałych kosztów utrzymania. WSA w S., biorąc pod uwagę powyższe okoliczności i wskazując, że skarżący nie przedstawił żądanych nowych, ani też już uprzednio żądanych od niego informacji dotyczących sytuacji finansowej i zdrowotnej jego i rodziny, orzekł powołując w podstawie art. 257 p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł L. G. W uzasadnieniu zażalenia podniósł ponownie, iż jest bezrobotny, ostatnio również bezdomny oraz że podtrzymuje wszystkie wnioski dotychczas złożone. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Z treści uzasadnienia wynika, że Sąd I instancji wydał zaskarżone rozstrzygnięcie o pozostawieniu wniosku L. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym bez rozpoznania w oparciu o art. 257 p.p.s.a., dlatego że wniósł on o przyznanie mu prawa pomocy po raz kolejny, nie wykazując przy tym zmiany okoliczności mających wpływ na jego przyznanie. Odnosząc się do podstawy prawnej wskazanej w rozstrzygnięciu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, należy przede wszystkim zauważyć, że w myśl art. 257 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. Sytuacja przewidziana cytowanym wyżej przepisem w niniejszej sprawie jednak nie wystąpiła, gdyż, co prawda skarżący nie złożył wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, jednak Sąd nie wezwał go do uzupełnienia tego braku i nie doręczył mu formularza, lecz rozstrzygnął w istocie merytorycznie, wskazując, iż L. G. nie wykazał zmiany okoliczności wskazujących na zasadność przyznania prawa pomocy. Tymczasem, zgodnie z uchwałą NSA z dnia 21 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OPS 1/08 (ONSAiWSA 2008, nr 5, poz. 74), niezachowanie określonego w art. 252 § 2 p.p.s.a. wymogu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu jest brakiem formalnym, o jakim mowa w art. 49 § 1 w zw. z art. 257 tej ustawy, który podlega usunięciu przez wezwanie strony do złożenia wniosku na urzędowym formularzu. Z powyższej uchwały należy zatem wyprowadzić, że dopiero po bezskutecznym wezwaniu przez sąd do usunięcia braku formalnego wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu możliwe jest zastosowanie sankcji z art. 257 p.p.s.a. W niniejszej sprawie Sąd I instancji nie dopełnił obowiązku wezwania do usunięcia braku wniosku L. G., czym naruszył art. 49 § 1 w zw. z art. 252 § 2 p.p.s.a. i art. 257 p.p.s.a., co skutkowało uchyleniem zaskarżonego orzeczenia. Odnosząc się z kolei do argumentacji WSA przedstawionej w zaskarżonym postanowieniu należy wskazać, że dopiero po skutecznym uzupełnieniu przez skarżącego braku wniosku Sąd I instancji będzie władny stwierdzić, czy od czasu wydania postanowienia prawomocnie oddalającego wcześniejszy wniosek o przyznanie prawa pomocy nastąpiła wykazana zmiana okoliczności faktycznych, która uzasadniałaby zmianę stanowiska Sądu w tym przedmiocie, z uwagi na treść art. 165 p.p.s.a. Ponadto odnośnie do samej formy rozstrzygnięcia zastosowanej przez Sąd I instancji należy zauważyć, że z art. 49 § 2 p.p.s.a. wynika, iż jeżeli strona nie uzupełniła lub nie poprawiła pisma w terminie, przewodniczący zarządza pozostawienie pisma bez rozpoznania. Powyższa regulacja na zastosowanie do art. 257 p.p.s.a. Wobec tego rozstrzygnięcie o pozostawieniu wskazanego wniosku bez rozpoznania powinno mieć formę zarządzenia (art. 258 § 2 pkt 6, art. 49 p.p.s.a., § 35 ust. 1 i § 36 ust. 1 reg. WSA). Mając na uwadze powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.