II GSK 395/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała Sędzia NSA Czesława Socha (spr.) Sędzia NSA Józef Waksmundzki Protokolant Patrycja Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 25 października 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1121/10 w sprawie ze skargi D. G. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. oddala skargę, 3. zasądza od D. G. na rzecz Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej kwotę 220 (dwieście dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 25 października 2010 r. o sygnaturze VI SA/Wa 1121/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., w sprawie ze skargi D. G. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów, uchylił zaskarżoną uchwałę, stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu oraz orzekł o kosztach postępowania. Sąd pierwszej instancji za niezgodne z prawem uznał skreślenie skarżącego D. G. z listy adwokatów dokonane przez organ adwokatury w oparciu o art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (t.j. Dz. U z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.). Za błędną uznał bowiem ocenę organu, iż skarżący wpisywany na listę adwokatów Izby Adwokackiej w W., sprawując w chwili dokonania wpisu urząd prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej, wypełniał przesłankę określoną w powołanym wyżej przepisie, nakazującą skreślenie adwokata z listy w przypadku objęcia przez niego stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza. W ocenie Sądu art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy – Prawo o adwokaturze dotyczy przypadków, w których wpis na listę adwokatów został dokonany wcześniej niż nastąpiło objęcie stanowiska w organach wymienionych w tym przepisie. Regulacja ta ma bowiem na celu zapobieganie sytuacją, w których adwokat świadczący pomoc prawną sprawuje również wymiar sprawiedliwości, piastując stanowisko, na które został powołany lub mianowany. Sąd pierwszej instancji wskazał ponadto, że zgodnie z art. 4b ust. 1 pkt 1 powołanej wyżej ustawy, adwokat nie może wykonywać zawodu, jeśli pozostaje w stosunku pracy. Złamanie zakazu sformułowanego w tym przepisie stanowiłoby działanie sprzeczne z prawem i skutkowałoby zastosowaniem środków określonych w art. 81 tej ustawy, włącznie z wydaleniem z adwokatury. Sąd wskazał jednocześnie, że art. 4b ust. 1 pkt 1 nie rodzi obowiązku wykonywania zawodu adwokata. Kwestia wykonywania zawodu adwokata pozostawiona została wyłącznie woli adwokata, ustawa – Prawo o adwokaturze nie wiąże żadnych negatywnych skutków z faktem niepodjęcia wykonywania zawodu. Skoro skarżący nie złożył ślubowania, nie wyznaczył siedziby zawodowej i nie poinformowała o tym fakcie właściwej rady adwokackiej, to zdaniem Sądu należało przyjąć, że nie podjął on skutecznie zawodu adwokata. Powyższe względy przemawiały za koniecznością uchylenia zaskarżonej uchwały. Skargą kasacyjną Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej zaskarżyło wyrok w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię. Domagało się uchylenia zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naruszenie prawa materialnego polegało na błędnej wykładni art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy – Prawo o adwokaturze. W uzasadnieniu podniesiono, że wykładnia powyższego przepisu jest wadliwa. Wykładnia zarówno celowościowa, funkcjonalna i systemowa nie pozwala na przyjęcie rozumowania zawartego w tym przepisie (art. 72 ust. 1 pkt 4 – Prawo o adwokaturze), że można być wpisanym na listę adwokatów pracując jednocześnie w organach wymiaru sprawiedliwości czy organach ścigania. Wskazano, że zarówno obecne brzmienie art. 26 ustawy – Prawo o adwokaturze, jak i treść art. 78 ustawy o ustroju adwokatur z 19 grudnia 1963 r. jednoznacznie wskazują na intencje odnośnie zakazu zajmowania stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości i ścigania przy jednoczesnym wpisie na listę adwokatów i radców prawnych. Powołując się na podobieństwo sytuacji prawnej adwokatów i radców prawnych, wskazano na treść uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 marca 1992 r. Trybunał stwierdził, że rozróżnienia w ustawie o radcach prawnych "wykonywania" zawodu radcy prawnego i "uprawnień" do wykonywania tego zawodu, to nie ma znaczenia interpretacyjnego dla rozstrzygnięcia sprawy. Zróżnicowanie to przyjęto bowiem w związku ze swoistą sytuacją osób, które będąc uprzednio wpisane na listę radców prawnych uzyskały już określony status zawodowy, a następnie podjęły pracę w organach wymiaru sprawiedliwości lub organach ścigania. Podniesiono również, że w ustawie – Prawo o adwokaturze nie została w sposób wyraźny określona sytuacja prawna osób wpisanych na listę adwokatów, a nie wykonujących zawodu. Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną taka regulacja umożliwiałaby posługiwanie się w świetle prawa tytułem adwokata przez prokuratora lub sędziego. Konkludując, podkreślono, że ratio legis art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy – Prawo o adwokaturze jednoznacznie wskazuje, że osoby zajmujące stanowiska w organach ścigania nie mogą jednocześnie posiadać uprawnień do korzystania z tytułu zawodowego adwokata w rozumieniu art. 1 ust. 4 cytowanej ustawy. Skarżący D. G. nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest uzasadniona. Zgodnie z art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W tym trybie wpłynęła skarga kasacyjna w niniejszej sprawie i spełnia ona wymogi określone w art. 174, 175 § 1, 176 oraz 177 § 1 tej ustawy. Oznacza to, że zaistniały podstawy do merytorycznego jej rozpoznania. Przepis art. 183 § 1 powołanej wyżej ustawy obliguje Naczelny Sąd Administracyjny do rozpoznania sprawy w granicach skargi kasacyjnej. Sąd ten z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy. Stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania. Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie nie powołuje żadnych przepisów proceduralnych, o których mowa w art. 174 pkt 2 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest stanem faktycznym sprawy będącym podstawą wydania zaskarżonego wyroku. W konsekwencji dla oceny trafności podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego miarodajny jest stan faktyczny ustalony przez Sąd w zaskarżonym wyroku. Tak ustalony stan faktyczny uzasadniał przyjętą przez Sąd I instancji podstawę do zastosowania prawa materialnego. Kasator powołując naruszenie prawa materialnego, zarzut sprowadza do błędnej wykładni art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) Prawo o adwokaturze. Chodzi o to, że przepis ten ma zastosowanie do adwokatów, którzy objęli stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęli wykonywanie zawodu notariusza i dotyczy tylko takich przypadków, kiedy wpis na listę adwokatów został dokonany wcześniej niż objęcie ww. stanowisk. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut ten jest uzasadniony. Zgodnie z art. 72 ust. 1 pkt 4 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o adwokaturze – Okręgowa Rada Adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza. Ustawodawca redagując ten przepis użył zwrotu "w wypadku objęcia stanowiska", co mogłoby wskazywać, kierując się wykładnią językową, że skreślenia z listy adwokatów dokonuje się wyłącznie w sytuacji, kiedy wpisany na listę adwokat zostaje prokuratorem bądź sędzią i przepis ten nie ma zastosowania w przypadkach, kiedy sędzia, prokurator czy policjant zostają w trakcie pełnienia swych obowiązków wpisani na listę adwokatów ale nie zamierzają wykonywać zawodu adwokata. Wykładnia celowościowa, funkcjonalna, jak i systemowa prowadzą do odmiennego wniosku i wskazują na jednoznaczne intencje ustawodawcy odnośnie zakazu zajmowania stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości i ścigania przy jednoczesnym wpisie na listę adwokatów czy radców prawnych. Dokonanie zatem przez Sąd I instancji różnicowania sytuacji adwokata obejmującego stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości czy ścigania od sytuacji prokuratora, sędziego, którzy w trakcie pełnienia obowiązków zostali wpisani na listę adwokatów i nie zamierzają rezygnować ze stanowiska, nie znajduje uzasadnienia. Oznacza to, że nie istnieje żadna ważna przyczyna do takiego zróżnicowania. Oceny tej nie może zmienić sytuacja prawna osób wpisanych na listę adwokatów a nie wykonujących zawodu adwokata, skoro w ustawie sytuacja tych osób nie została w sposób wyraźny określona. Odwołanie się zatem Sądu I instancji do tych przesłanek nie znajduje żadnego uzasadnienia w ustawie. Powyższe wskazuje, że brak jest związku pomiędzy dyspozycją art. 72 ust. 1 pkt 4 omawianej wyżej ustawy a wykonywaniem bądź brakiem wykonywania zawodu adwokata, na które wskazał w zaskarżonym wyroku Sąd I instancji. Podobnie jak odwołanie się Sądu I instancji do art. 4b ust. 1 pkt 1 ustawy. Przepis ten wprowadza zakaz jednoczesnego wykonywania zawodu adwokata z pozostawaniem w stosunku pracy. Nie odnosi się jednak do sytuacji ubiegania się o nabycie prawa do wykonywania zawodu. W przedmiotowej sprawie nie chodzi o wykonywanie zawodu adwokata lecz o ocenę – czy sprawowanie urzędu w organach wymiaru sprawiedliwości stanowi podstawę do skreślenia z listy adwokatów. Podkreślić należy, że dokonanie wpisu na listę adwokatów oznacza spełnienie ustawowych materialnoprawnych wymogów. Decyzja o wpisie ma charakter konstytutywny, daje prawo do wykonywania zawodu. Realizacja tego prawa jest jedynie deklaratoryjna i czyni niedopuszczalnym wykonywanie tego zawodu z pozostawaniem w innym stosunku pracy, o czym mowa w art. 4b ust. 1 pkt 1 ustawy, z wyłączeniem, o którym mowa w ust. 3 przepisu. Wyłączenie dotyczy jedynie pracowników naukowych i naukowo-dydaktycznych. Skoro przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy określił skreślenie adwokata z listy w przypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza, to pozostawanie w tych organach, a więc sprawowanie tego urzędu po uzyskaniu wpisu, pozostaje w sprzeczności z wykładniami wyżej wymienionymi. Powyższe oznacza, że błędne jest stanowisko Sądu I instancji o braku podstaw skreślenia adwokata z listy. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny mając na uwadze art. 188 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyjął, że zachodzą podstawy do wydania orzeczenia reformatoryjnego i uchylił wyrok Sądu I instancji, oddalając złożoną skargę jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw na podstawie art. 184 tej ustawy. Orzeczenie o kosztach znajduje swoje podstawy w art. 203 pkt 2, 205 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. d/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).