II GZ 33/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Anna Robotowska po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt III SA/Gd 290/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie za skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z 9 grudnia 2010 r., sygn. akt III SA/Gd 290/10, odmówił W. K. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. W. K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] kwietnia 2010 r., którą uwzględnił (w trybie autokontroli) jego skargę na decyzję tego organu z dnia [...] stycznia 2010 r. W dniu [...] lipca 2010 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, uzupełniony na urzędowym formularzu PPF w dniu [...] sierpnia 2010 r. Postanowieniem z dnia [...] października 2010 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, od którego wnioskodawca wniósł sprzeciw podnosząc, że odmowa przyznania prawa pomocy jest bezpodstawna, albowiem przedstawił on swoją trudną sytuację materialną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmawiając przyznania prawa pomocy wskazał, że w myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie zaś z brzmieniem art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wobec powyższych uregulowań wnioskodawcę zwalnia się od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wykaże on, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd podkreślił, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada też żadnych środków na utrzymanie i egzystencję, ale prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest dłużnikiem banku. Ponadto, na skutek prowadzonej przez komornika sądowego egzekucji wnioskodawca utracił gospodarstwo rolne wraz z inwentarzem żywym. Na podstawie art. 255 WSA w G. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: potwierdzających wysokość przychodów, kosztów uzyskania przychodów oraz dochodu (straty) ze wskazaniem ich źródeł za okres od [...] stycznia 2010 r. do [...] sierpnia 2010 r.; odpisów zeznań podatkowych za 2009 r., bądź zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości osiągniętego dochodu za ten rok; wykazu środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz wyposażenia, związanych z wykonywaną działalnością; oświadczenia, czy nadal pozostaje w związku małżeńskim; wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków i lokat bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; oświadczenia w przedmiocie majątku małżonki, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych) oraz wskazania źródeł i wysokości osiąganych przez nią dochodów, a także dowodów dotyczących dochodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz uzyskiwanych aktualnie; dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę lub jego małżonkę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania wraz z dokumentami je potwierdzającymi; w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów – oświadczenia czy otrzymuje (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową, w tym także od członków rodziny; oświadczenia, czy korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej - przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter pomocy oraz jej wysokość; oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego lub jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów; dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy. Wnioskodawca nie nadesłał jakichkolwiek żądanych dokumentów ani oświadczeń. Wobec powyższego Sąd uznał, że wnioskodawca nie udowodnił dostatecznie, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd zwrócił uwagę, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, na skutek uchylania się od złożenia stosownych dokumentów. Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł W. K. podnosząc, że Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w G. znana jest jego trudna sytuacja majątkowa i nie uległa ona poprawie. Zdaniem żalącego o jego złej sytuacji materialnej świadczy fakt, iż NSA postanowieniem z 18 maja 2010 r., sygn. akt II GZ 93/10, uchylił postanowienie WSA w G. w przedmiocie odmowy przyznania mu prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie lub rodziny, albowiem nie złożył żadnego z żądanych dokumentów, które wskazywałyby na jego trudną sytuację materialną. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów sądowych. Jeżeli podane przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności nie zostały przez nią należycie uzasadnione lub uprawdopodobnione, to sąd (bądź referendarz sądowy) na mocy art. 255 p.p.s.a. może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy uznając, że W. K. nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wbrew twierdzeniom żalącego, oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczały do oceny jego sytuacji materialnej. Mimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca nie przedstawił natomiast dodatkowych dokumentów, które w sposób wystarczający potwierdzałyby trudną sytuację materialną i wyjaśniałyby uzasadnione wątpliwości co do wysokości osiąganych przez żalącego dochodów. Wątpliwości te dotyczą oświadczeń złożonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wynika z nich, że wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie posiadając żadnych dochodów ani żadnego majątku. Powyższa wątpliwość oraz brak udziału żalącego w jej wyjaśnieniu sprawiła, że niemożliwa była ocena jego sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyjęcie, iż spełnia on przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Powołanie się w zażaleniu jedynie na to, że NSA w innej sprawie uchylił postanowienie WSA w G. w sprawie odmowy przyznania mu prawa pomocy nie może stanowić okoliczności wskazującej na wadliwość zaskarżonego postanowienia. Sytuację materialną wnioskującego o prawo pomocy ocenia się niezależnie w każdej sprawie i strona ubiegająca się o przyznania prawa pomocy powinna wykazać, iż spełnia wymagane przesłanki zwolnienia od kosztów. Mając powyższe na względzie zasadnie Sąd I instancji przyjął, iż skarżący nie wykazał, że spełnione zostały przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, dlatego też zażalenie nie jest zasadne i należało je oddalić na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a.