II OSK 731/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt II SA/Kr 1034/10 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi Z. L. na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] czerwca 2010 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt II SA/Kr 1034/10, wydanym na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) oraz art. 220 § 1 i 3, odrzucił skargę Z. L. na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z uwagi na nieuzupełnienie w zakreślonym terminie braków formalnych skargi. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca Z. L. została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 złotych od skargi na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] czerwca 2010 r. w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego oraz do nadesłania 1 egzemplarza odpisu skargi poświadczonego za zgodność z oryginałem lub własnoręcznie podpisanego - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania - pod rygorem odrzucenia skargi. Sąd stwierdził, iż przesyłka zawierająca wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz do uiszczenia wpisu od skargi, wysłana na adres skarżącej była awizowana w dniu 10 września 2010 r. oraz powtórnie w dniu 28 września 2010r. Sąd uznał, że zgodnie z dyspozycją art. 73 p.p.s.a. oraz art. 83 § 2 p.p.s.a. skutek doręczenia wezwania nastąpił w dniu 24 września 2010 r., a termin do wykonania zarządzeń upłynął bezskutecznie w dniu 4 października 2010 r. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła Z. L., reprezentowana przez adwokata z urzędu A. G. - B. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym w myśl art. 182 p.p.s.a. oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych, które to koszty nie zostały zapłacone ani w całości ani w części. Z. L. zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 220 § 3 p.p.s.a., art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. oraz art. 70 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 6 p.p.s.a., przez uznanie przez Sąd pierwszej instancji za skuteczne doręczenie wezwania do uiszczenia wpisu od skargi oraz jednego egzemplarza odpisu skargi w oryginale lub poświadczonego za zgodność z oryginałem i wobec nieuzupełnienia w terminie w/w braków niezasadne odrzucenie skargi, gdy tymczasem z pisma skarżącej z dnia 15 listopada 2010 r. wynika, iż skarżąca nie odebrała pisma z przyczyn od siebie niezależnych (zaplanowany wyjazd za granicę), nadto skarżąca nie była świadoma obowiązku informowania Sądu o zmianie miejsca zamieszkania i skutkach niedopełnienia tego obowiązku co jest efektem niepoinformowania skarżącej przez Sąd o w/w okolicznościach – a to wbrew obowiązkowi wyrażonemu w art. 70 § 2 p.p.s.a. oraz zasadzie wyrażonej w art. 6 p.p.s.a.; - art. 86 p.p.s.a. przez nierozważenie przez Sąd pierwszej instancji celu pisma skarżącej z dnia 15 listopada 2010 r. i potraktowanie go wyłącznie jako zapowiedź złożenia skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie orzeczenia, gdy tymczasem skarżąca wskazuje w piśmie na przesłanki niezbędne do żądania przywrócenia terminu (brak zgody z orzeczeniem Sądu pierwszej instancji, uprawdopodobnienie niezawinionych przyczyn uchybienia terminowi), dodatkowo Sąd przy interpretacji pisma winien mieć wzgląd na podeszły wiek skarżącej oraz występowanie w sprawie bez pełnomocnika. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącej podniósł, iż ze względu na to że korespondencja Sądu pierwszej instancji była pierwszą korespondencją do skarżącej w sprawie, a strona nie była świadoma obowiązku z art. 70 § 2 p.p.s.a. nie można uznać, że w/w doręczenie było skuteczne. Pełnomocnik Z. L. wskazał, że skarżąca po powrocie do domu i odebraniu postanowienia o odrzuceniu skargi, pismem z dnia 15 listopada 2010 r. poinformowała Sąd o przyczynach absencji i wniosła o zwolnienie z kosztów oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zdaniem pełnomocnika skarżącej z w/w pisma wynika, iż wolą skarżącej nie jest wnoszenie skargi kasacyjnej, a raczej żądanie przywrócenia terminu do dokonania uchybionych czynności. Pełnomocnik skarżącej podniósł, iż Sąd pierwszej instancji nie rozważył prawdziwej intencji skarżącej przy formułowaniu pisma z dnia 15 listopada 2010 r., bo gdyby miał wątpliwości co do przekazu tego pisma to zwróciłby się do skarżącej z prośbą o jego wykładnię, tj. czy wolą strony jest żądanie przywrócenia terminu czy złożenie skargi kasacyjnej od orzeczenia. Pełnomocnik Z. L. zaznaczył, iż skarżąca jest osobą w podeszłym wieku, nadto działając bez pełnomocnika wiedzę prawną czerpała wyłącznie z doręczonego jej pouczenia, gdzie jako jedyną możliwość sanacji orzeczenia wskazano złożenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." - Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z przesłanek nieważności postępowania wymienionych w art. 183 § 2 powołanej ustawy nie zaistniała, wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych. Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia. Stosownie do treści art. 220 § 1 p.p.s.a. Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 p.p.s.a.). Natomiast stosownie do treści art. 58 §1 pkt 3 p.p.s.a Sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Skutkiem braku wykonania zarządzenia o wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych, jak również braków fiskalnych skargi, jest zatem jej odrzucenie. Zgodnie z treścią art. 73 § 1 p.p.s.a., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72 p.p.s.a., pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (art. 73 § 2 p.p.s.a.). W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (art. 73 § 3 p.p.s.a.). Podkreślić należy, że pozostawienie przesyłki w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia (art. 70 § 2 p.p.s.a.) i przyjęcie domniemania faktycznego doręczenia przesyłki, o którym mowa w art. 73 p.p.s.a. stanowią odrębne zasady doręczania pism w postępowaniu sądowym. Między nimi zachodzi zależność tego typu, że w przypadku zmiany adresu nie można zastosować skutecznie doręczenia z art. 73 p.p.s.a. Natomiast w sytuacji, kiedy strona nie zmieniła adresu, lecz nie można było doręczyć jej pisma osobiście lub w sposób zastępczy zastosowanie znajdzie art. 73 p.p.s.a., a nie art. 70 § 2 p.p.s.a. Przesyłka zawierająca wezwanie skarżącej do uzupełnienia braków formalnych skargi była dwukrotnie awizowana: po raz pierwszy w dniu 10 września 2010 r. oraz powtórnie w dniu 20 września 2010 r. Zwrot do nadawcy nastąpił w dniu 28 września 2010 r. Wobec powyższego stwierdzić należy, że spełnione zostały ustawowe przesłanki do uznania tzw. zastępczego trybu doręczeń, przewidzianego w art. 73 § 1-3 p.p.s.a. Jak wynika z akt sprawy skarżąca nie zmieniła adresu zamieszkania bądź adresu dla doręczeń. Fakt, iż w związku z wyjazdem przez pewien okres czasu nie przebywała pod adresem zamieszkania nie jest równoznaczny ze zmianą miejsca zamieszkania. Wobec powyższego bezzasadny jest zarzut podnoszony w skardze kasacyjnej dotyczący art. 70 § 2 p.p.s.a., bowiem przepis ten nie ma w niniejszej sprawie zastosowania. Wskazać należy, że jeżeli Sąd odrzuca skargę na posiedzeniu niejawnym art. 58 § 3 p.p.s.a., to zgodnie z art. 164 p.p.s.a. jest nim związany od chwili jego podpisania wraz z uzasadnieniem. Wobec tego późniejsza zmiana stanu faktycznego, w szczególności złożenie pisma przez skarżącą, pozostaje bez wpływu na ocenę zgodności zaskarżonego postanowienia z prawem. W niniejszej sprawie skarżąca złożyła do Sądu pierwszej instancji pismo procesowe w dniu 15 listopada 2010 r., a zatem po wydaniu przez Sąd postanowienia o odrzuceniu skargi. Okoliczność złożenia pisma, w którym skarżąca wnosi o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem złożenia kasacji i podaje przyczyny, z powodu których nie uzupełniła braków skargi w terminie, nie może mieć wpływu na ocenę legalności postanowienia o odrzuceniu skargi wydanego przez Sąd pierwszej instancji w dniu 27 października 2010 r. Sąd pierwszej instancji stosownie do dyspozycji art. 58 § 1 pkt 3 prawidłowo odrzucił skargę Z. L. z uwagi na to, że skarżąca nie uzupełniła braków fiskalnych i formalnych skargi w zakreślonym terminie. Należy mieć na uwadze, iż odrzucenie skargi nie czyni kwestii przywrócenia terminu do wniesienia skargi bezprzedmiotową, albowiem ewentualne postanowienie sądu o przywróceniu terminu znosi skutki postanowienia o odrzuceniu skargi, bez potrzeby uchylenia tego orzeczenia. Konsekwencją rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu, zgodnie ze złożonym w tym przedmiocie żądaniem, jest nadanie sprawie dalszego biegu (por. postanowienie NSA z dnia 18 lutego 2009 r., sygn. akt II OSK 180/09). Na postanowienie zaś o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Tym samym, nie odebrano skarżącej możności obrony swoich praw w tym postępowaniu. Powyższe oznacza, że Sądowi pierwszej instancji nie można skutecznie przypisać zarzutu kasacyjnego dotyczącego naruszenia art. 220 § 3 p.p.s.a i art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Stosownie do treści art. 6 p.p.s.a., Sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Z treści tego przepisu wynika zasada ogólna udzielania pomocy stronom. Zasada ta jednak nie może przybierać formy zasady absolutnej. Zarzut skargi kasacyjnej w tym zakresie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, bowiem Sąd pierwszej instancji w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie pouczając stronę wraz z doręczeniem postanowienia o odrzuceniu skargi o sposobie i terminie wniesienia skargi kasacyjnej oraz o możliwości złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji nie rozpoznawał wniosku o przywrócenie terminu, przekazując akta Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu celem rozpoznania skargi kasacyjnej. Z tych względów chybiony jest również zarzut dotyczący naruszenia art. 86 p.p.s.a. Stosownie do art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. A zatem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie powinien rozważyć, czy pismo skarżącej z dnia 15 listopada 2010 r. stanowi wniosek o przywrócenie terminu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.