II FSK 177/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędziowie: NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), NSA Jerzy Rypina, Protokolant Szymon Mackiewicz, po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2012 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej R. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 27 października 2010 r. sygn. akt I SA/Sz 686/10 w sprawie ze skargi R. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 16 lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od R. S. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w S. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z 27 października 2010 r., I SA/Sz 686/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę R. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z 16 lipca 2010 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. 2. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: skarżący wystąpił do urzędu kontroli skarbowej z wnioskiem o wydanie z akt sprawy kopii protokołów z przesłuchania świadków: Z. C. i E. D., które to przesłuchania przeprowadzono w związku z prowadzonym wobec skarżącego postępowaniem kontrolnym. Następnie 12 maja 2010 r. pełnomocnik ponowił wniosek w odniesieniu do świadka – A. B. W nawiązaniu do złożonych wniosków, organ wezwał stronę do uiszczenia opłaty skarbowej pobieranej od czynności, jaką jest wydanie kopii z akt sprawy, pouczając pełnomocnika, że nieusunięcie tego braku w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia. W wezwaniu organ powołał się na przepis art. 169 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej: "O.p.") i art. 1 ust. 1 pkt 1a, art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2006 r. Nr 225, poz. 1635 ze zm.). W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik wniósł do organu pismo zatytułowane "zażalenie", żądając "uchylenia zaskarżonego postanowienia" i wydania kopii protokołów z przesłuchania świadków, stosownie do złożonych wcześniej wniosków. W jego uzasadnieniu pełnomocnik zarzucając organowi naruszenie art. 179 § 2 i 3, art. 269 i 270a O.p. wskazał, że koszt sporządzenia kopii protokołów z przesłuchania świadków należy do kosztów postępowania, których wysokość, termin i sposób uiszczenia organ winien ustalić w drodze postanowienia. Postanowieniem z 16 lipca 2010 r., wydanym na podstawie art. 216, 228 § 1 pkt 1 i 239 O.p., Dyrektor Izby Skarbowej w S. stwierdził niedopuszczalność zażalenia wynikającą z braku przedmiotu zaskarżenia. Organ w odniesieniu do powołanych przez pełnomocnika w zażaleniu przepisów prawa wyjaśnił, że nie znajdują one zastosowania w sprawie, gdyż w przedmiotowej sprawie nie zapadło w trybie art. 179 § 1 i 2 O.p. postanowienie o odmowie zapoznania się z protokołami przesłuchania świadków, ani też postanowienie o wyłączeniu ww. dokumentów z akt sprawy ze względu na ważny interes społeczny czy też postanowienia o objęciu ww. protokołów ochroną tajemnicy państwowej. 3. W skardze na ww. postanowienie strona zarzuciła jemu naruszenie: - przepisu art. 228 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 O.p. poprzez stwierdzenie niedopuszczalności zażalenia, - art. 267 § 1 pkt 1 w zw. z art. 269 O.p. poprzez nieustalenie przez organ wysokości kosztów postępowania, terminu oraz sposobu ich uiszczenia, wbrew ustawowemu obowiązkowi, - art. 178 O.p. poprzez niewydanie z akt sprawy kopii protokołów z przesłuchania świadków i nieustalenie kosztów postępowania w postanowieniu, o którym mowa w art. 269 O.p. 4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że przedmiotem skargi jest postanowienie organu drugiej instancji wydane w trybie art. 216, 228 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 O.p. stwierdzające niedopuszczalność zażalenia. Kontroli sądu podlegają zatem kwestie związane z tokiem i prawidłowością rozstrzygnięcia organu w tym przedmiocie. Natomiast ze złożonej skargi wynika, że strona skarżąca zarzuca organowi naruszenie obowiązku wydania postanowienia w przedmiocie kosztów postępowania (art. 269 O.p.) i na tej podstawie opiera swą skargę uznając, że zaskarżone postanowienie narusza art. 228 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 O.p. Zdaniem sądu tak sformułowana treść żądania i okoliczności faktyczne sprawy, stanowią oparcie dla stanowiska organu o niedopuszczalności wniesionego przez stronę zażalenia. Sąd zauważył, że postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania (art. 269 O.p.) a postanowienie w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia są to dwa odrębne zagadnienia, które przez skarżącego niesłusznie są utożsamiane i w istocie stanowią podstawę skargi. Wobec faktu, że to pierwsze, czyli postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania nie zostało wydane w sprawie, nie mogło ono stanowić przedmiotu kontroli sądu. Tym samym należało ograniczyć rozpoznawanie zarzutów podniesionych w skardze jedynie do zarzutu naruszenia art. 228 § 1 pkt 1 i 239 O.p. Wniesienie środka odwoławczego obliguje organ administracji do zbadania w pierwszej kolejności, czy środek taki przewidziany został przepisami prawa i czy może być on złożony w stosunku do rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Stosownie bowiem do treści art. 236 § 1 O.p. na wydane w toku postępowania postanowienie służy zażalenie, gdy ustawa tak stanowi. Oznacza to, że zażalenie może być wnoszone tylko na postanowienia enumeratywnie wyliczone w tej ustawie. Sąd wskazał, że wezwanie w trybie art. 169 § 1 O.p. jest czynnością procesową, która w rezultacie może prowadzić do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, jednakże przepisy prawa nie przewidują możliwości wniesienia na tę czynność jakiegokolwiek środka zaskarżenia. Czynność ta nie jest bowiem aktem konkretyzującym prawa i obowiązki strony wynikających z norm prawa materialnego. Dopiero postanowienie o pozostawieniu podania bez rozpatrzenia, podlegałoby stosownie do przepisu art. 169 § 4 O.p. zaskarżeniu w trybie zażalenia. Z powyższych przyczyn skoro w rozpoznawanej sprawie brak było normy prawa pozytywnego, która dopuszczałaby możliwość zaskarżenia wezwania, to stanowisko organu odwoławczego stwierdzające niedopuszczalność takiego zażalenia jest prawidłowe. Słusznie zatem organ odwoławczy wskazał, że brak było przesłanki przedmiotowej dopuszczalności zażalenia, tj. aktu administracyjnego, od którego przysługiwałby prawnie określony środek zaskarżenia. Ponadto, odnośnie zawartego w skardze wniosku o uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji poprzedzającego zaskarżone postanowienie, sąd wskazał, że wniosek taki jest bezpodstawny, gdyż postanowienie takie nie zostało wydane. 5. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżący zarzucił jemu na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270, dalej: "P.p.s.a.") naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., poprzez przyjęcie, że skoro postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania nie zostało wydane w sprawie, nie mogło ono stanowić przedmiotu kontroli sądu, a tym samym brak było możliwości rozpoznania zarzutów naruszenia art. 267 § 1 pkt 1 w zw. z art. 269, oraz art. 178 O.p., 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 228 § 1 pkt 1 oraz 239 O.p., 3) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a w szczególności nierozpoznanie zarzutów naruszenia przepisów art. 267 § 1 pkt 1 w zw. z art. 269, oraz art. 178 O.p., a także ustalenie, że wydany przez organ podatkowy akt stanowi wezwanie, a nie postanowienie, 4) art. 233 § 1 K.p.c. w zw. z art. 106 § 4 P.p.s.a. poprzez dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, prowadzącą do dokonania ustaleń sprzecznych z rzeczywistym stanem faktycznym. Z uwagi na powyższe zarzuty skarżący wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi zgodnie ze stanowiskiem skarżącego, a w związku z tym uchylenie zaskarżonego postanowienia; ewentualnie: 2) uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości z jednoczesnym wyrażeniem przez sąd oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Szczecinie. Ponadto skarżący wniósł o zasądzenie od organu na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. 6. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych prawem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 7. Skarga kasacyjna jest oczywiście bezzasadna. Każdy ze stawianych zarzutów skargi kasacyjnej nie dotyczy istoty sprawy, a mianowicie tego czy przedmiotem zażalenia w postępowaniu podatkowym może być wezwanie strony przez organ podatkowy do uiszczenia opłaty skarbowej pobieranej od czynności wydania kopii z akt sprawy, a w dalszej konsekwencji wydanego przez organ podatkowy drugiej instancji postanowienia w przedmiocie niedopuszczalności odwołania. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela pogląd sądu pierwszej instancji, że wezwanie w trybie art. 169 § 1 O.p. jest czynnością procesową, która w rezultacie może prowadzić do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, jednakże przepisy prawa nie przewidują możliwości wniesienia na tę czynność jakiegokolwiek środka zaskarżenia. Czynność ta nie jest bowiem aktem konkretyzującym prawa i obowiązki strony wynikające z norm prawa materialnego. Na marginesie można tylko podnieść, że ewentualne wady przedmiotowej czynności mogą być kwestionowane w drodze zażalenia na postanowienie o pozostawieniu podania bez rozpatrzenia - w przypadku niezastosowania się do wezwania lub w drodze odwołania od rozstrzygnięcia merytorycznego – w przypadku zastosowania się do wezwania organu. Z powyższych względów dalsze rozważania nad wadliwe sformułowanymi zarzutami są zbędne. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcą prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).