II OSK 291/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon sędzia NSA Jerzy Bujko (spr.) sędzia del. WSA Małgorzata Miron Protokolant asystent sędziego Maciej Stojek po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2012 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 listopada 2010r. sygn. akt II SA/Gd 332/10 w sprawie ze skargi J.F. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] marca 2010r., nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 3 listopada 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę J.F. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 1-4 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), odmówił przyznania J.F. uprawnień kombatanckich. Organ wskazał, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego w związku z wysiedleniem z rodzinnej miejscowości oraz pracą przymusową w gospodarstwie niemieckiego osadnika na terenie Generalnej Guberni. Praca przymusowa nie została zaś przewidziana jako tytuł uprawniający do nabycia uprawnień kombatanckich. Zagadnienia to reguluje ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) i skarżącej przyznano świadczenie na jej podstawie. Zaskarżoną decyzją Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po rozpatrzeniu odwołania J.F., utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję uznając, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie wskazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie wydanej decyzji. Organ ponownie podkreślił, że okoliczność deportacji do prac przymusowych do III Rzeszy nie została przewidziana przez ustawodawcę polskiego, jako tytuł uprawniający do przyznania uprawnień kombatanckich. Organ wskazał, iż nie negując dotkliwości przeżyć skarżącej, jest on związany brzmieniem przepisów ustawy i nie jest uprawniony do samodzielnego ustalania nowych tytułów stanowiących podstawę przyznania uprawnień. W skardze na powyższą decyzję J.F. zarzuciła, że "ustawa z dnia 21 kwietnia 1991 r. oraz ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r." dyskryminuje osoby represjonowane przez III Rzeszę, co w zakresie konstytucyjnej zasady równości praw jest niezgodne z art. 2 i 32 Konstytucji RP. Oddalając skargę wymienionym na wstępie wyrokiem Sąd I instancji wyjaśnił, że ustawa o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego reguluje uprawnienia kombatantów - osób które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd podkreślił, że osobie deportowanej do pracy przymusowej w czasie II wojny światowej nie przysługują świadczenia na podstawie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego lecz świadczenia na podstawie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Ustawa o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego został uchwalona w uznaniu za szczególne zasługi dla Polski tych wszystkich obywateli polskich, którzy walczyli o suwerenność i niepodległość Ojczyzny, nie szczędząc życia i zdrowia na polach walki zbrojnej - w formacjach Wojska Polskiego, armii sojuszniczych, a także w podziemnych organizacjach niepodległościowych i w działalności cywilnej – z narażeniem na represje. Ustawodawca zrównał z działalnością kombatancką, zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, jedynie takie represje, które wynikały ze szczególnych powodów – z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych i były podejmowane w szczególnym celu, związanym z zamiarem zniszczenia istotnych dla narodu polskiego wartości. Natomiast uprawnienia z tytułu deportacji do pracy przymusowej zarówno na terenie Niemiec, jak i Związku Radzieckiego, zostały uregulowane w ustawie o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Sąd stwierdził, że represja polegająca na pracy przymusowej, co do zakresu doznanych cierpień jak i skutków dla zdrowia dotkniętych nią osób, mogła, w konkretnych sytuacjach, być tak samo dotkliwa jak inne represje wymienione przez ustawodawcę w treści art. 4 ust. 1 ustawy. Niemniej jednak, represja ta nie stanowi represji kombatanckiej związanej z walką o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej, ani represji wynikającej z deportacji z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych zrównanej z działalnością kombatancką. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła J.F. domagając się jego uchylenia i rozpoznanie skargi ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów według norm przepisanych. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ i art. 134 § 1 p.p.s.a w związku z art. 7, 8 i 77 k.p.a. w związku z art. 151 p.p.s.a., polegające na nieuzasadnionym oddaleniu skargi, mimo iż zaskarżona decyzja narusza art. 7, 8 i 77 k.p.a. w zakresie niepodnoszonym przez skarżącą w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a mianowicie w zakresie w jakim organ w toku postępowania zaniechał zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. W skardze zarzucono także naruszenie prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 pkt b ustawy o kombatantach wojennych oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego polegające na błędnym przyjęciu, iż deportacja do prac przymusowych na terenie III Rzeszy nie wyczerpuje przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zarzucając naruszenie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w zw. z art. 134 § 1 i art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 15, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przez oddalenie skargi, mimo że zaskarżona decyzja naruszała art. 7, 8 i 77 k.p.a., gdyż "organ w toku postępowania zaniechał zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, mając na względzie zasadę uwzględniania słusznego interesu stron i zasadę zaufania do działania organów administracji", skarżąca nie wykazała żadnej istotnej okoliczności sprawy niewyjaśnionej w toku postępowania administracyjnego ani też żadnego dowodu pominiętego przez organ rozpoznający sprawę. Stan faktyczny tej sprawy jest bowiem bezsporny i został ustalony na podstawie zgromadzonego w wystarczającym stopniu materiału dowodowego: Urodzona w 1937 r. J.F. została w 1942 r. wraz z rodzicami i rodzeństwem wywieziona na roboty przymusowe, na teren III Rzeszy. Od 1942 do 1945 r. cała jej rodzina pracowała przymusowo w gospodarstwie rolnym niemieckiego rolnika. Z tytułu tej pracy skarżąca uzyskała świadczenie pieniężne na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Skarga kasacyjna całkowicie gołosłownie zarzuciła naruszenie w toku postępowania administracyjnego przepisów art. 7, 8 i 77 k.p.a., gdyż zarzut ten w żaden sposób nie został uzasadniony. Zaistniały w sprawie spór dotyczy natomiast tego, czy praca przymusowa w czasie II wojny światowej na terenie Niemiec daje podstawę do przyznania uprawnień kombatanckich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na tak postawione pytanie udzielił odpowiedzi negatywnej, przekonywująco uzasadniając swoje stanowisko celem ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego wyrażonym w preambule do tej ustawy, brzmieniem jej przepisów i orzecznictwem sądowoadministracyjnym wydanym na jej tle. Naczelny Sąd Administracyjny wyrażał bowiem wielokrotnie pogląd (por. wyrok z 31 października 2001 r., V SA 454/01, Lex nr 84445), że wykonywanie pracy przymusowej nie zalicza się do represji uzasadniających przyznanie statusu kombatanta. NSA stwierdził też, że przepis art. 4 wymienionej ostatnio ustawy, rozszerzający stosowanie jej przepisów do osób podlegających represjom wojennym i okresu powojennego, należy wykładać ściśle, gdyż nie podlega on wykładni rozszerzającej (por. wyrok z 8 kwietnia 2010 r., II OSK 633/09, Lex nr 597737). Art. 4 ust. 1 pkt b ustawy o kombatantach wskazuje, że represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Miejsca takie zostały wymienione w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. (Dz.U. z 2001 r. Nr 106, poz. 1154 ze zm.), wydanym na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy. Do miejsc takich nie została zaliczona praca przymusowa w gospodarstwach rolnych niemieckich rolników. Przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach nie dawały więc żadnej podstawy do przyznania skarżącej praw kombatanckich. Organ rozpoznający sprawę działał na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.) i nie mógł w tej sytuacji uwzględnić żądania skarżącej. Z tych względów skarga kasacyjna, jako nieuzasadniona, podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.