I OZ 144/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia "[...]" S.A. w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 1378/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi "[...]" S.A. w [...] na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...]czerwca 2010 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 2 lutego 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił "[...]" S.A. z siedzibą w [...] przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...]czerwca 2010 r., Nr [...]w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu Sąd podał, że wnioskodawca w niniejszej sprawie to reaktywowana przedwojenna osoba prawna. Na skutek wszczętego postępowania sądowego Spółce odtworzono statut, powołano organy (zarząd, radę nadzorczą) oraz finalnie wpisano do rejestru przedsiębiorców KRS. Na dzień dzisiejszy Spółka jest więc pełnoprawnym uczestnikiem obrotu prawnego, z wszystkimi wynikającymi z tego faktu uprawnieniami i obowiązkami. Przedmiotem działalności Spółki jest prowadzenie przedsiębiorstwa browarnego, fabryki wód mineralnych, słodowni, oraz uczestniczenie w innych przedsiębiorstwach (dział 3 rubryka 1 KRSu). W rejestrze przedsiębiorców brak jest informacji o prowadzeniu przeciwko Spółce postępowania likwidacyjnego, o ustanowieniu kuratora, bądź o zarządzie komisarycznym. Z odpisu KRS nie wynika również by przeciwko Spółce prowadzono postępowanie układowe lub naprawcze. Spółka nie zawiesiła działalności gospodarczej (dział 6 rubryka 8 KRSu). Wskazał, iż strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków, ale również że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. W ocenie Sądu I instancji, Spółka będąc pełnoprawnym uczestnikiem obrotu prawnego nie wykonuje ciążących na niej obowiązków fiskalnych i informacyjnych. Brak jest więc wiedzy na temat rzeczywistych możliwości finansowych podmiotu. Faktyczny przedmiot działalności Spółki (postępowania w celu odzyskania znacjonalizowanego majątku) nie odpowiada celom statutowym Spółki. Przy czym wszelkie koszty działalności pokrywane są przez Prezesa Zarządu. Stan ten trwa już dłuższy okres czasu, a zarząd nie podejmuje działań by wyeliminować nieprawidłowości w funkcjonowaniu podmiotu. Wyjaśnienia, że za stan ten odpowiada Skarb Państwa (skutek decyzji nacjonalizacyjnych) nie może usprawiedliwiać zaniechań w ustawowych obowiązkach. Czym innym bowiem jest uzyskanie odszkodowania za bezprawne działania organów państwowych, a czym innym zapewnienie prawidłowej bieżącej działalności Spółki, jako podmiotu funkcjonującego w obrocie prawnym, a nie tylko "na papierze". Sąd wojewódzki dodał, że przyznanie prawa pomocy Spółce spowodowałoby finansowanie ze środków publicznych działalności podmiotu gospodarczego, który z zasady winien prowadzić działalność na bazie własnego majątku. W niniejszej sprawie brak jest przesłanek ku temu, by premiować zaniechania wnioskodawcy. Spółka nie jest bowiem zwolniona od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której mogą wchodzić również sprawy sądowe (które zazwyczaj wymagają ponoszenia kosztów sądowych). Niepodejmowanie kroków mających zapewnić faktyczne funkcjonowanie podmiotu (choćby w drodze podwyższenia kapitału zakładowego) nie może być premiowane przez Sąd. Pamiętać przy tym bowiem należy, że działalność osób prawnym opiera się na samodzielności, w oparciu o własny majątek. Całkowita rezygnacja przez Spółkę z prowadzenia działalności gospodarczej (nawet w ograniczonym zakresie) skutkująca brakiem środków na przeprowadzenie zwłaszcza ustawowych obowiązków, może stanowić podstawę do zakończenia działalności podmiotu w drodze stosownego postępowania sądowego. Natomiast nie może skutkować przyznaniem prawa pomocy, gdyż prowadziłoby to nieusprawiedliwionego przerzucenia części działalności Spółki na Skarb Państwa. W zażaleniu na postanowienie z dnia 2 lutego 2011 r. skarżąca Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przyznanie jej prawa pomocy we wskazanym zakresie podnosząc, iż nie dysponuje żadnymi środkami pozwalającymi na ponoszenie kosztów postępowania sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przez pojęcie "środki" należy rozumieć środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych, a także wartość środków trwałych. Obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów. Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, stosownie do art. 252 § 1 P.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia. Jeżeli zaś oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, zgodnie z art. 255 P.p.s.a., strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest przy tym pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że jak wynika ze złożonego przez skarżącą formularza spółka nie osiąga żadnych dochodów, nie posiada rachunków oraz środków trwałych. Wysokość kapitału zakładowego firmy wynosi 0,97 zł. Mimo wezwania Sądu I instancji do przedstawienia dokumentów mających przyczynić się do wszechstronnego rozpatrzenia złożonego wniosku (bilans, rachunek zysków i strat), skarżąca Spółka nie przedstawiła ich, wyjaśniając, że takich dokumentów, nie posiada. Tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny słusznie oparł swe rozstrzygnięcie na dostępnych sobie danych, stwierdzając, że spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy wskazać, iż obowiązek w zakresie prowadzenia przez skarżąca Spółkę stosownej dokumentacji księgowej i rachunkowej, wynika ze stosownych przepisów ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. Nr 76, poz. 694 ze zm.) oraz ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. Nr 54, poz. 654 ze zm.). Podkreślenia wymaga, iż na konieczność wywiązania się ze wskazanych obowiązków nie ma żadnego wpływu to, czy spółka osiągnęła w danym okresie sprawozdawczym, czy roku podatkowym jakiekolwiek dochody. Wobec powyższego stwierdzić należy, iż skutki zaniechania prowadzenia odpowiedniej dokumentacji finansowej z uwagi na brak wystarczających środków finansowych obciążają skarżącą (por. postanowienie WSA w Warszawie z 26 września 2005 r., sygn. III SA/Wa 1611/04). Poza tym zła sytuacja finansowa Spółki, która nie wykazała, że złożyła właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia działalności, nie zwalnia jej z obowiązku prowadzenia rzetelnej i dokładnej dokumentacji finansowej i obowiązku składania urzędom skarbowym zeznania, według ustalonego wzoru, o wysokości dochodu (straty) osiągniętego w roku podatkowym. Ponadto z oświadczenia strony skarżącej nie wynika, aby podjęła ona jakiekolwiek działania, zmierzające do pozyskania środków na opłacenie wpisu od skargi (por. postanowienie z 28.10.2008 r., sygn. akt II OZ 1114/08). Trzeba również podkreślić, iż strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy może skorzystać z wszelkich dostępnych środków dowodowych. W tych ramach może oświadczyć, że zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, nie osiąga dochodów, a więc nie ma środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania. Według strony wnoszącej zażalenie nie można jednak udokumentować faktu nie prowadzenia działalności gospodarczej, bo to de facto oznacza, że skarżąca Spółka nie przejawia żadnej aktywności, a więc i nie prowadzi dokumentacji. Tymczasem obecne regulacje prawne nakładają na podatników (a więc m.in. spółki kapitałowe) obowiązek powiadomienia właściwego urzędu skarbowego o zaprzestaniu prowadzenia działalności opodatkowanej. Samo oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, nieodparte w takiej sytuacji wymaganymi przez prawo dokumentami, uprawnia Sąd do odmowy przyznania prawa pomocy. Poza tym, jak trafnie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że z wyciągu z krajowego rejestru sądowego nie wynika, że Spółka znajduje się w stanie likwidacji czy upadłości oraz że zawiesiła działalność gospodarczą. Podnoszona przez Spółkę okoliczność przyznania prawa pomocy w innych sprawach nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby bowiem sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, a jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w innej sprawie przez inny skład orzekający. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zarzuty zażalenia w oparciu o akta jednej konkretnej sprawy, ocenia pod względem zgodności z prawem jedynie zaskarżone postanowienie. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.