VII SA/Wa 1296/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska, , Sędzia WSA Mirosława Kowalska (spr.), Sędzia WSA Bożena Więch-Baranowska, Protokolant st. sekr. sąd. Piotr Bibrowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2010 r. sprawy ze skargi A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na egzamin sprawdzający kwalifikacje skargę oddala Prezydent [...], decyzją z dnia 11 marca 2010 r. nr [...], na podstawie art. 114 ust 1 pkt 2 i ust. 4 ustawy - Prawo o ruchu drogowym skierował A.S. na egzamin sprawdzający kwalifikacje w zakresie prawa jazdy kat. ABCE. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w związku z zatrzymaniem prawa jazdy, Sąd Rejonowy [...] postanowieniem z dnia [...] listopada 2009r., postanowił zwrócić A.S. zatrzymane prawo jazdy wskazując na konieczność spełnienia warunku określonego w art. 114 ust 1 pkt 2 i ust. 4 ustawy - Prawo o ruchu drogowym. W tych okolicznościach zasadne jest skierowanie A.S. na egzamin sprawdzający kwalifikacje w zakresie prawa jazdy kat. ABCE. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania, A.S. od ww. decyzji, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy, powołując się na art. 114 ust. 1 pkt 2b ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2005 r., Nr 108, poz. 908 ze zm.), wskazał, że kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, którego była pozbawiona na okres przekraczający jeden rok. W niniejszej sprawie zainteresowany miał zatrzymane prawo jazdy od dnia [...] maja 2008 r. (postanowienie prokuratora) do dnia [...] listopada 2009 r. (postanowienie Sądu), a zatem ponad 18 miesięcy. Organ podkreślił, że prezentuje stanowisko za orzecznictwem sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji z mocy przepisu art. 114 ust 1 pkt 2 lit b ustawy Prawo o ruchu drogowym podlegają osoby, którym zatrzymano prawo jazdy, a faktyczny okres nieposiadania uprawnień z powodu zatrzymania prawa jazdy przekroczył jeden rok – niezależnie od przyczyny tego stanu rzeczy. Organu drugiej instancji wskazał, że Sąd Rejonowy [...] wyrokiem z dnia [...] listopada 2009 r. sygn. [...], uniewinnił A.S. od popełnienia zarzuconego mu czynu z art. 178a § 1 k.k., zaś postanowieniem z dnia [...] listopada 2009 r. sygn. [...] postanowił o zwrocie prawa jazdy. Przez cały okres zawisłości sprawy przed sądem, sąd nie dopatrzył się, aby ustala przesłanka zatrzymania prawa jazdy, gdyż nie podjął żadnej decyzji w tym zakresie z urzędu. Zatem nietrafne jest twierdzenie przytaczane w odwołaniu, iż wyrok uniewinniający usuwa wszelkie skutki związane z wszczętym postępowaniem karnym. Zdaniem organu odwoławczego, zarówno Kodeks postępowania karnego, jak i Prawo o ruchu drogowym, nie przewidują możliwości rekompensowania zastosowania środków zapobiegawczych, jak też prawnej możliwości odwrócenia ich skutków, w przypadku późniejszego wydania wyroku uniewinniającego. Organ stwierdził, że w obecnie obowiązujących przepisach Prawa o ruchu drogowym - brak jest prawnych możliwości zwrotu prawa jazdy zainteresowanemu bez sprawdzenia jego kwalifikacji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniósł A.S. dochodząc uchylenia zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Skarżący podniósł, że doszło do naruszenia zasady praworządności wynikającej z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez nieuprawnione zastosowanie przez organ, jako podstawy prawnej decyzji dyspozycji art. 114 ust. 1 pkt 2 lit b i pkt 4 Prawa o ruchu drogowym oraz zasady demokratycznego państwa prawnego wynikającej z przepisu art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w zw. z art. 138 Prawa o ruchu drogowym poprzez nieuprawnione uniemożliwianie skarżącemu wykonywania uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi, wbrew postanowieniu sądu w przedmiocie zwrotu dokumentu prawa jazdy. Zdaniem skarżącego w niniejszej sprawie doszło także do naruszenia zasady konstytucjonalizmu i praworządności wynikającej z przepisu art. 42 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez stosowanie procedury identycznej jak wobec osób, co do których wydano ostateczną decyzję administracyjną w trybie art. 138 Prawa o ruchu drogowym. Skarżący stwierdził, że obywatel niewinny nie może ponosić żadnych, niewynikających z wyroku Sądu dolegliwości. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podtrzymało swoje stanowisko oraz wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, zaskarżonej decyzji nie można postawić zarzutu naruszenia prawa, które miałoby skutkować jej uchyleniem. Skarżącego zasadnie skierowano na kontrolne sprawdzenie jego kwalifikacji w zakresie prawa jazdy, które ma być przedmiotem zwrotu. Wskazać należy, że w niniejszej sprawie, postanowieniem Prokuratury Rejonowej [...] z dnia [...] maja 2008r., w sprawie o sygn. [...], skarżącemu zatrzymane zostało prawo jazdy nr [...] wydane w dniu [...] marca 2007r., przez Prezydenta [...] Urząd dzielnicy [...], a odebrane w dniu [...] maja 2008r. Następnie zapadło opisane wyżej postanowienie Sądu w przedmiocie zwrotu prawa jazdy, gdzie wskazano na konieczność przeprowadzenia procedury administracyjnej wynikającej z przepisu art. 114 ust. 1 pkt 2 lit b ustawy Prawo o ruchu drogowym. Wbrew stanowisku organu prezentowanemu w zaskarżonej decyzji i wbrew zarzutom skargi - w sprawie karnej, w związku z którą zatrzymano prawo jazdy, nie zapadł prawomocny wyrok uniewinniający sądu powszechnego (patrz powyższe ustalenia poczynione przez Sąd z urzędu). Sąd z urzędu ustalił, że w stosunku do skarżącego zapadł wyrok Sądu Rejonowego [...] IV Wydziału Karnego z dnia [...] listopada 2009r.,sygn. akt [...], którym orzeczono o uniewinnieniu oskarżonego A.S. od popełnienia zarzucanego mu czynu – umyślnego naruszenia zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym, przez kierowanie samochodem w stanie nietrzeźwości. Powyższy wyrok został następnie, wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] IX Wydziału Karnego Odwoławczego z dnia [...] marca 2010r., w sprawie o sygnaturze akt [...], uchylony i sprawa została przekazana sądowi pierwszej instancji. Do chwili rozpoznania sprawy przed tutejszym sądem nie zapadły inne wyroki w przedmiotowej sprawie karnej. Zgodnie z przepisem art. 114 ust 1 pkt 2 lit b ustawy Prawo o ruchu drogowym (Dz. U 05.108.908) kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji podlega: osoba ubiegająca się o: zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub pozwolenia do kierowania tramwajem, którego była pozbawiona na okres przekraczający jeden rok. W świetle ww. okoliczności sprawy nie miało zatem istotnego znaczenia ustalenie wpływu, jaki wywiera uniewinniający wyrok sądu karnego na rozstrzygnięcie organu administracyjnego, jak i sądu administracyjnego. Już tylko na marginesie zatem, Sąd stwierdza, że w jego ocenie przepis art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b Prawa o ruchu drogowym ma zastosowanie wobec osób, którym w toku postępowania karnego zatrzymano prawo jazdy, a następnie nawet uniewinniono. Nie sprzeciwia się tej tezie żadna z zasad Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, także gdy uwzględnić stanowisko Trybunału Konstytucyjnego (wyrok z dnia 26 lipca 2006 r. w sprawie o sygn. SK 21/04 oraz wyrok tego Trybunału z dnia 23 maja 2005 r. w sprawie o sygn. akt SK 44/04) o konieczności traktowania przez ustawodawcę, uniewinnionego w sposób maksymalnie przyjazny. Sąd nie podziela stanowiska prezentowanego przez komentatora ustawy Prawo o ruchu drogowym R.A.Stefański (Prawo o ruchu drogowym. Komentarz, LEX, 2008, wyd. III), a także w odosobnionym na tle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyroku tego Sądu z dnia 17 sierpnia 2008r., w sprawie o sygnaturze akt I OSK 1317/07 - godnie wskazano, że poddawanie osoby uniewinnionej wyrokiem, egzaminowi sprawdzającemu stanowiłoby niezasłużoną dodatkową dolegliwość. Postępowanie w przedmiocie skierowania na sprawdzenie kwalifikacji w zakresie prawa jazdy nie narusza gwarancji praw obywatelskich wynikających z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wielokrotnie dobra jednostki, jak np. bezwzględne prawo własności doznaje uszczerbku i musi ustąpić w hierarchii dóbr chronionych w interesie ogółu obywateli. Na tle uregulowań ustawy Prawo o ruchu drogowym wyraźnie określona została hierarchia dóbr chronionych prawem. Pierwszeństwo, przed interesem indywidualnym, ustawodawca nadał interesowi ogółu użytkowników dróg i ochronie ich praw. Stwarzając gwarancję bezpieczeństwa w ruchu drogowym, przewidział dopuszczenie do niego osób, które wykazują się właściwymi uprawnieniami, które podlegają weryfikacji w trybie ustawowo przewidzianym. W niniejszej sprawie, jak to wskazano wyżej zapadło postanowienie Sądu powszechnego w przedmiocie zwrotu prawa jazdy oskarżonemu i właśnie to orzeczenie uruchomiło procedurę administracyjną, która stała się przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie. Organy właściwe do przyznawania uprawnień do prowadzenia pojazdów mają prawo - w wypadkach określonych w przepisie art. 114 ustawy Prawo o ruchu drogowym - kontrolowania posiadanych przez kierowcę kwalifikacji. Okoliczności uzasadniające poddanie określonej osoby sprawdzeniu kwalifikacji są wyczerpująco wymienione w tym przepisie, w innych wypadkach. Zdaniem Sądu szczególnego podkreślenia wymaga to, że sprawdzanie kwalifikacji kierowców jest instytucją w istotny sposób wpływającą na podniesienie poziomu bezpieczeństwa ruchu drogowego poprzez zmniejszenie niebezpieczeństwa. Wynikające z ww. ustawy Prawo o ruchu drogowym (art. 87 ust. 1) wymaganie posiadania przez kierującego pojazdem silnikowym wiadomości teoretycznych i umiejętności praktycznych ma zapewnić udział w ruchu osób, które znają przepisy ruchu drogowego i potrafią je zastosować w sytuacji drogowej oraz mają opanowaną w określonym stopniu technikę prowadzenia pojazdu. Sprawdzenie kwalifikacji następuje przed uzyskaniem uprawnień do kierowania pojazdami. Wiadomości teoretyczne, jak i umiejętności prowadzenia pojazdu nie są czymś stałym; ulegają ciągłym zmianom. W przypadku ciągłego prowadzenia pojazdu doskonalą się, w razie zaś nie kierowania pojazdem obniżają się do tego stopnia, że kierowca może stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu. I tak, poddanie sprawdzeniu kwalifikacji osoby, która ubiega się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, którego była pozbawiona na okres przekraczający jeden rok (art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy Prawo o ruchu drogowym ), niewątpliwie dotyczy sytuacji, gdy prawo jazdy było zatrzymane, co zostało expressis verbis zaznaczone w przepisie. Sąd stwierdza, że przesłanką poddania się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji (art. 114 pkt 2 lit. b ustawy Prawo o ruchu drogowym) jest fakt pozbawienia prawa jazdy na okres przekraczający jeden rok, niezależnie od formy prawnej tego pozbawienia, podkreślmy - niezależnie od formy prawnej tego pozbawienia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 1998 r., II SA 1291/98, LEX nr 41400; z dnia 26 maja 1999 r., II SA 785/99, LEX nr 46291; z dnia 24 czerwca 1999 r., II SA 652/99, LEX nr 46289; z dnia 25 czerwca 1999 r., II SA 652/99, LEX nr 46289), W ww. regulacji chodzi o pozbawienie tego prawa i możliwości posługiwania się wskutek wydania jednego z orzeczeń przewidzianych prawem. Jest nim również środek zapobiegawczy w postaci postanowienia prokuratora, o zatrzymaniu prawa jazdy do czasu rozpatrzenia przez sąd popełnionego przez kierowcę czynu będącego wykroczeniem lub przestępstwem. Wydane postanowienie nie jest materialnie ani procesowo utożsamiane z czynem rozpoznawanym w postępowaniu sądowym, ocenionym później w odrębnym orzeczeniu (wyrok. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 1998 r., II SA 437/98, LEX nr 41674). Intencją przepisu art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy Prawo o ruchu drogowym jest sprawdzanie aktualnych kwalifikacji do bezpiecznego uczestniczenia w ruchu drogowym osób, które były wyeliminowane z tego ruchu na okres ponad jednego roku, Jak wskazuje w swoim orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny, niewątpliwie tak długi okres przerwy w prowadzeniu pojazdu mechanicznego uzasadnia potrzebę sprawdzenia kwalifikacji kierowcy (wyr. NSA z dnia 25 czerwca 1999 r., II SA 652/99, LEX nr 46289). Ratio legis przepisu przemawia za uznaniem, że chodzi o okres faktycznego pozbawienia prawa jazdy i musi wynikać z wyżej wymienionych tytułów prawnych. Zdaniem Sądu, zwrot zatrzymanego prawa jazdy świadczy, że kontynuowanie jego zatrzymania nie jest zasadne ale nie świadczy o tym, że to zatrzymanie nie było uzasadnione. Decyzja wydana na podstawie przepisu art. 114 ust 1 pkt 2 lit b ustawy Prawo o ruchu drogowym nie została pozostawiona uznaniu organu orzekającego, lecz ma charakter rozstrzygnięcia związanego (wyr. NSA z dnia 25 czerwca 1999 r., II SA 652/99, LEX nr 46289; wyr. NSA z dnia 24 lutego 1998 r., II SA 1621/97, LEX nr 41667). Mając na uwadze powyższe rozważania, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji w trybie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm.).