II GSK 647/11
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2012-07-12
Skład orzekający: Janusz Drachal, Andrzej Kuba, Wojciech Kręcisz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy spółka cywilna może być uznana za producenta rolnego uprawnionego do przyznania płatności rolnośrodowiskowych, a tym samym za stronę postępowania administracyjnego w sprawie o przyznanie tych płatności?Ratio decidendi
Spółka cywilna, jako grupa osób fizycznych lub prawnych prowadzących wspólnie działalność rolniczą, może być uznana za producenta rolnego w rozumieniu przepisów unijnych i krajowych, a tym samym za stronę postępowania administracyjnego w sprawie o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych. Wpis do ewidencji producentów rolnych ma charakter porządkowy, a nie kształtujący prawo do płatności. W związku z tym, umorzenie postępowania w sprawie przyznania płatności z powodu braku podmiotowości prawnej spółki cywilnej było niezasadne.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku spółki cywilnej o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych. Organy administracji umorzyły postępowanie, uznając, że spółka cywilna nie ma zdolności prawnej i nie może być stroną postępowania ani beneficjentem płatności. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów, uznając, że spółka cywilna może być traktowana jako grupa osób uprawniona do płatności, a organy naruszyły zasady postępowania administracyjnego. Dyrektor ARiMR złożył skargę kasacyjną, kwestionując wyrok WSA.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) Sędzia del. WSA Wojciech Kręcisz Protokolant Julia Kubasik po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 10 listopada 2010 r. sygn. akt VIII SA/Wa 556/10 w sprawie ze skargi P. M. - wspólnika spółki cywilnej "O. K. A." na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia [..] listopada 2010 r. sygn. akt [..], po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. M.– wspólnika spółki cywilnej [...] na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [..] maja 2010 r. nr [..] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie płatności rolnośrodowiskowych uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. z dnia [..] grudnia 2009 r. nr [..] i stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się wyroku. Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.
Dyrektor [..] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. po rozpoznaniu odwołania P. M. działającego w imieniu spółki cywilnej [..], decyzją z [..] maja 2010 r. nr [..] utrzymał w mocy decyzję nr [..] Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. z [..] grudnia 2009 r. o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na rok 2007.
W uzasadnieniu organ wskazał, że spółka cywilna nie ma zdolności prawnej i nie może być stroną postępowania administracyjnego ani adresatem decyzji administracyjnej. Stwierdził, że postępowanie zostało wszczęte błędnie przez organ pierwszej instancji, gdyż od początku było dotknięte wadą bezprzedmiotowości. Skoro spółka cywilna nie jest podmiotem prawa i nie ma zdolności prawnej, nie może zostać beneficjentem płatności. Zdaniem organu nie można przyznać płatności, o którą wnosi spółka cywilna, na rzecz jej wspólników, a wniosku złożonego w imieniu spółki nie można traktować jako wniosku wniesionego faktycznie przez jej wspólników, gdyż jako wnioskodawców wskazano spółkę cywilną. To wspólnikom przysługuje status strony w postępowaniu administracyjnym.
Za niesłuszny organ uznał zarzut naruszenia § 2 ust. 1 rozporządzenia PRŚ i art. 5 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o rozwoju obszarów wiejskich ze środków Sekcji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej w związku z definicją rolnika zawartą w rozporządzeniu Rady WE 1782/2003 art. 2 lit a ze względu na to, że spółka cywilna nie może być takim podmiotem uprawnionym, a jak przyznał sam skarżący wspólnicy spółki cywilnej są podmiotami odrębnymi w stosunku do tej spółki. Niedopuszczalne jest więc, by wniosek składała spółka cywilna, a płatność otrzymywali wspólnicy.
Ponieważ wspólnicy spółki cywilnej [...] są zarejestrowani w ewidencji producentów rolnych ARiMR jako niezależni producenci rolni, organ nie może przyznać płatności, o którą wnosi spółka cywilna na rzecz jej wspólników, gdyż wiązałoby się to ze zmianą wnioskodawców w trakcie postępowania administracyjnego, a wniosku złożonego w imieniu spółki nie można potraktować jako wniosku wniesionego przez jej wspólników.
Odnosząc się do zarzutu niewyłączenia pracownika ARiMR z rozpoznania sprawy Dyrektor ARiMR podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że wniosek ten nie był uzasadniony brakiem bezstronności pracownika, a wyrażał jedynie niezadowolenie strony z rozstrzygania spraw.
Zdaniem Dyrektora ARiMR przepisu art. 105 § 1 Kpa oraz art. 107 § 1 i 3 KPA nie naruszono, gdyż właśnie ten przepis był podstawą prawną wydanej decyzji o umorzeniu postępowania, a organ pierwszej instancji wskazał, dlaczego spółka cywilna nie może być stroną postępowania. Zdaniem organu decyzja pierwszoinstancyjna zawiera właściwe uzasadnienie faktyczne i prawne oraz wszystkie inne elementy decyzji wymagane zgodnie z art. 107 § 1 KPA. Uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji stanowi to, że spółka cywilna nie ma zdolności do bycia stroną postępowania.
Za nieuzasadniony organ uznał zarzut naruszenia art. 28 KPA poprzez nietraktowanie jako strony postępowania wspólników spółki cywilnej, gdyż skarżący tego zarzutu nie uzasadnił, a wnioskodawcą była spółka, co wynika ze stosownego wpisu we wniosku o przyznanie płatności. Wskazał przy tym, że decyzja o umorzeniu postępowania z wniosku spółki cywilnej została skierowana do wspólników spółki cywilnej na adres jej reprezentanta.
Również zarzut naruszenia art. 64 § 2 KPA organ uznanał za nietrafny.
Organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie wniosek nie zawierał braków formalnych, nie było zatem potrzeby wzywać do ich usunięcia. Złożenie wniosku o przyznanie płatności przez spółkę cywilną nie może zostać potraktowane jako błąd formalny.
Organ przyznał, że nadanie spółce cywilnej numeru identyfikacyjnego było wadliwe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uchylając zaskarżony wyrok wskazał, że w pełni podziela przywoływany zarówno przez organy jak i skarżącego pogląd wyrażony wcześniej w przywołanym wyroku w sprawie [..], że spółka cywilna nie ma osobowości prawnej, zdolności sądowej, wekslowej, upadłościowej, układowej. Zdolność takową posiadają wspólnicy spółki.
Jednak pogląd taki przeniesiony na grunt sprawy niniejszej w ocenie Sądu nie przesądza o prawidłowości zaskarżonych decyzji.
Sąd pierwszej instancji wywiódł, że skoro spółka cywilna nie ma osobowości prawnej, to tym bardziej nie może być pełnomocnikiem osób prawnych czy fizycznych (swoich wspólników), czy też działać w ich imieniu. Organ pierwszej instancji zdawał się dostrzegać to, że spółka cywilna nie ma osobowości prawnej i zdolności do reprezentowania wspólników, skoro wezwanie do usunięcia braków i samą decyzję kierował do wspólników tej spółki, a nie do samej spółki.
Zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy o ewidencji producentów rolnych wnioskodawcy podlegającemu wpisowi do ewidencji producentów na podstawie kilku tytułów nadaje się jeden numer identyfikacyjny, zaś zgodnie z art. 12 ust. 5 tej ustawy w przypadku producentów rolnych działających w formie spółki cywilnej nadaje się jeden numer ewidencyjny, to jest numer identyfikacyjny nadaje się temu wspólnikowi, co do którego pozostali wspólnicy wyrazili pisemną zgodę. Sąd wskazał, że jest poza sporem, że Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wbrew tym przepisom nadała spółce cywilnej odrębny numer identyfikacyjny producenta rolnego. Konsekwentnie używała tego wadliwego numeru tak określając wnioskodawcę w "spersonalizowanym" wniosku przesłanym zainteresowanym, to jest z wpisanymi przez Agencję w formularzu wniosku danymi spółki cywilnej, w tym z wadliwie nadanym jej numerem identyfikacyjnym. Sąd zaakcentował, że działanie takie wprowadzało w błąd zainteresowanych wspólników spółki cywilnej, utwierdzając ich w przekonaniu co do tego, że spółka cywilna jest podmiotem traktowanym jako producent rolny, uprawnionym do otrzymywania stosownej pomocy finansowej. Nie można przy tym czynić zainteresowanym wspólnikom skutecznego zarzutu, że niejako dali się wprowadzić w błąd, i że mimo to w myśl zasady ignorantia iuris nocet powinni mieć świadomość, że spółka cywilna nie może być podmiotem w sprawie.
Sąd zauważył, że same organy przyznają, że również tkwiły w takim błędnym przekonaniu o podmiotowości spółki cywilnej i dopiero pod wpływem orzeczeń sądowych wydanych w toku postępowań w innych sprawach, doszły do przekonania, że spółka cywilna nie jest jednak producentem rolnym. Sąd wskazał, że również praktyka stosowania prawa i praktyka życia gospodarczego od końca lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku, a nawet ustawodawstwo, traktujące niekiedy spółkę cywilną jako odrębny podmiot praw i obowiązków, wbrew jej cywilistycznej konstrukcji stosunku obligacyjnego wynikającej z przepisów kodeksu cywilnego, poparta wcześniejszą praktyką Agencji w podmiotowym traktowaniu spółek cywilnych, usprawiedliwiała błąd zainteresowanych wspólników w zgłoszeniu spółki cywilnej jako producenta rolnego występującego o środki pomocowe. W tej sytuacji zdaniem organu wykorzystanie takiego błędu, usprawiedliwionego i nawet wywołanego przez samą Agencję, w celu wydania niekorzystnego dla wnioskodawców rozstrzygnięcia pozbawiającego ich nawet możliwości merytorycznego rozpatrzenia wniosku, stanowiło naruszenie zasady zaufania obywateli do organów państwa wynikającej z art. 8 KPA. Zasada ta, tak jak i szereg innych zasad i przepisów szczegółowych Kodeksu postępowania administracyjnego, ma na celu wyrównanie z natury nierównych pozycji obywatela i organu w postępowaniu władczym, jakim jest postępowanie administracyjne.
Zdaniem Sądu, stoi ona na przeszkodzie temu, by organ wykorzystywał wywołany przez siebie (nawet nieświadomie) u strony błąd w rozumieniu prawa na niekorzyść obywatela. Organ wskazując, iż podejmowane przez niego działania opierają się na przepisach obowiązującego prawa, które ograniczają zasadę udzielania informacji wynikającą z art. 9 KPA, nie może usprawiedliwiać wprowadzania przezeń obywateli (stron) w błąd. Gdyby do naruszenia zasady zaufania nie doszło i gdyby organ dostrzegając swój błąd we wcześniejszym potraktowaniu spółki cywilnej jako podmiotu uprawnionego poinformował o tym wspólników, to mogłoby to pozwolić wspólnikom na skorygowanie błędnego oznaczenia spółki jako wnioskodawcy. Tak więc w ocenie Sądu wskazane naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszointancyjnej na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zmianami; dalej: p.p.s.a.) i art. 135 p.p.s.a. (w odniesieniu do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji).
Sąd zauważył, że podmiotem uprawnionym do otrzymania przedmiotowej pomocy finansowej dla producentów rolnych (rolnikiem) może być nie tylko pojedyncza osoba fizyczna lub prawna, ale również grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Takie określenie kręgu podmiotów uprawnionych zawarte jest w art. 2 lit. a Rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 (Dz. U. UE L z 21 października 2003 r. Nr 270, str. 1, ze zm.) i przepisy prawa krajowego dotyczące dopłat odsyłają właśnie do tej definicji. Przenosząc te definicje na grunt prawa krajowego Sąd stwierdził, że za tak rozumianego "rolnika" uprawnionego do otrzymania pomocy można uznać będących osobami fizycznymi i/lub prawnymi wspólników spółki cywilnej prowadzących na podstawie węzła obligacyjnego wynikającego z zawiązanej przez nich umowy spółki działalność rolniczą w ich gospodarstwie na terenie Wspólnoty.
Zdaniem Sądu organy uznając, że spółka cywilna nie może być stroną w sprawie przyznania dopłat rolniczych, wydając decyzje o umorzeniu postępowania, dopuściły się naruszenia przepisów art. 50 i art. 64 § 2 w związku z art. 63 § 2, art. 29 i art. 30 KPA, nie stosując procedury wezwania do usunięcia braków określonej w art. 64 § 2 KPA. Jednym z wymogów formalnych podania (w przedmiotowej sprawie – wniosku), zgodnie z art. 63 § 2 KPA jest wskazanie, od kogo ono pochodzi, a więc wskazanie strony. Skoro spółka cywilna w myśl art. 29 i 30 KPA i zgodnie z powstałym u organu w toku postępowania przekonaniem, stroną nie jest, to organ powinien dojść do przekonania, że wniosek nie wskazując strony nie czyni zadość wymogom formalnym określonym w art. 63 § 2 KPA i powinien na podstawie art. 64 § 2 KPA wezwać wnoszących do usunięcia braków przez wskazanie, kto jest wnioskodawcą. Sąd podkreślił, że gdyby takie naruszenie przepisów prawa nie miało miejsca i stosowne wezwanie do usunięcia braków nastąpiło, to wnoszący wniosek mieliby możliwość wskazania właściwego podmiotu, który mógłby być stroną postępowania. A więc i to naruszenie przepisów postępowania popełnione przez organ pierwszej instancji i nie dostrzeżone przez organ drugiej instancji w ramach kontroli instancyjnej, mogło mieć zdaniem Sądu istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie obu decyzji także z tej przyczyny na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a.
W ocenie Sądu pierwszej instancji konsekwencją wskazanych wyżej naruszeń przepisów art. 64 § 2 w związku z art. 63 § 2, art. 29 i art. 30 KPA było wadliwe zastosowanie art. 105 § 1 KPA przez organ pierwszej instancji, który to błąd nie został zauważony i naprawiony przez organ drugiej instancji. Zgodnie z art. 105 § 1 KPA postępowanie umarza się, gdy z jakichkolwiek przyczyn stało się ono bezprzedmiotowe. Zdarzeniem powodującym "stanie się bezprzedmiotowym" postępowania było według organów obu instancji dojście w trakcie postępowania pierwszoinstancyjnego przez organ pierwszej instancji do wniosku, że wskazana jako wnioskodawca spółka cywilna nie jest stroną postępowania. Nie zaszło więc żadne obiektywne zdarzenie prawne, żadna czynność prawna, która wpływałaby na stan faktyczny i prawny sprawy, jej uczestników, a zaszła jedynie zmiana "stanu świadomości" organów wywołana refleksją na tle orzeczeń sądowych w innych sprawach, których wynik nie miał prawnego wpływu i związku ze sprawą niniejszą. W ocenie Sądu taka zmiana "stanu świadomości" nie czyniła więc postępowania sama przez się bezprzedmiotowym, powinna w pierwszej kolejności prowadzić do próby usunięcia stwierdzonych braków wniosku przez wezwanie zainteresowanych w trybie art. 64 § 2 KPA do właściwego wskazania strony.
W ocenie Sądu wobec wskazanych wyżej naruszeń przepisów postępowania, drugorzędne znaczenie ma naruszenie przez organy przepisów art. 28 KPA. Wspólnicy spółki cywilnej byli osobami, których interesu prawnego dotyczy postępowanie. Wobec braku podmiotowości spółki cywilnej, postępowanie które dotyczy (w sferze pewnej zewnętrznej nomenklatury) spółki cywilnej, w istocie dotyczy praw i obowiązków jej wspólników. Organy to niekiedy faktycznie dostrzegały, kierując niektóre pisma w sprawie nie do spółki, lecz do jej wspólników, jednak wspólników tych w sposób formalny i konsekwentny nie traktowały jako uczestników postępowania. Również i to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Za nietrafne Sąd uznał zarzuty skargi, w których skarżący zarzuca, że organy niesłusznie nie uznały podmiotowości prawnoadministracyjnej spółki cywilnej w przedmiotowej sprawie. Sąd wskazał, że co do zasady spółka cywilna nie ma osobowości prawnej, zgodnie z art. 29 KPA nie ma też ogólnej zdolności administracyjnej, to jest ogólnej zdolności bycia podmiotem (stroną) postępowania administracyjnego. Jednak art. 30 § 1 KPA wprowadza ograniczoną możliwość bycia podmiotem postępowania administracyjnego przez podmioty nie mające osobowości prawnej według przepisów prawa cywilnego, ale tylko wtedy, gdy taka zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych wynika z przepisów szczególnych. W dziedzinie stosunków administracyjnoprawnych takimi szczególnymi przepisami nadającymi w pewnych zakresach uregulowanych tymi przepisami podmiotowość prawną (zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych w tych zakresach) są na przykład przepisy o podatku od towarów i usług, o podatku akcyzowym, Nie sposób doszukać się jednak zdaniem Sądu takich przepisów nadających podmiotowość administracyjnoprawną spółce cywilnej w przepisach dotyczących pomocy dla rolników opartej na przepisach Unii Europejskiej. W ocenie Sądu taką zdolność mają nie spółki cywilne, a grupy osób fizycznych i/lub prawnych prowadzące (wspólnie) działalność rolniczą, w tym związane węzłem obligacyjnym w postaci umowy spółki cywilnej. Sąd podkreślił, że sama taka spółka cywilna nie może być traktowana jako podmiot uprawniony do dopłat odrębny od swoich wspólników, traktowanych z osobna czy też traktowanych jako grupa osób.
Dyrektor [..] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. złożył skargę kasacyjną, w której zaskarżył wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego. Wnoszący skargę kasacyjną zarzucił zaskarżonemu wyrokowi: I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. 1) art, 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z: a) art. 7 Konstytucji RP w związku z art., 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 61 § 1, 64 § 2, art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego - dalej k.p.a. w związku z art. 2 lit a i b rozporządzenia Rady (WE) 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (dalej "rozporządzenie Rady (WE) 1782/2003") oraz w związku z art. 5 ust. 1 a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz.U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.) i w związku z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. z 2004r., Nr 174, poz. 1809 ze zm.) poprzez ich błędną wykładnię oraz nieprawidłowe zastosowanie, polegającą na błędnym przyjęciu, iż postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie nie stało się bezprzedmiotowe w sytuacji, gdy spółka cywilna, która skierowała żądanie do organu o przyznanie płatności nie ma podmiotowości prawnej, nie może być stroną postępowania administracyjnego oraz nie jest i nie może być uznana za rolnika, b) art. 29, art. 61 § 1, art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 2 lit a i b rozporządzenia Rady (WE) 1782/2003 poprzez ich błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, iż postępowanie przed organem I instancji nie stało się bezprzedmiotowe, w sytuacji gdy stroną postępowania rozpoznawanego przez skarżącego była spółka cywilna, a zatem zgodnie z ustaleniami poczynionymi w zaskarżonym wyroku przez Sąd Orzekający instytucja nieposiadająca osobowości prawnej w rozumieniu art. 29 k.p.a. oraz niemająca statusu rolnika, c) art. 33 k.c. i art. 1 k.c. oraz w związku z art. 30 k.p.a. i art. 61 § 1 k.p.a. poprzez ich błędną wykładnię skutkującą uznaniem, iż płatność może być przyznana wspólnikowi spółki wskazanemu przez spółkę, a zatem osobie niewystępującej jako strona w postępowaniu, d) art. 6, art. 7, art. 61 § 1, art. 64 § 2 k.p.a. oraz w związku z art. 2 lit a I b rozporządzenia Rady (WE) 1782/2003 w związku z art. 5 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz.U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.) i w związku z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. z 2004r., Nr 174, poz. 1809 ze zm.) poprzez ich błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, iż płatność, o którą wnioskowała spółka cywilna może być przyznana wspólnikowi tej spółki wskazanemu przez wspólników, w sytuacji, gdy zgodnie z powyższymi przepisami płatność może być przyznana jedynie na wniosek rolnika, który złoży wniosek o przyznanie takiej płatności, a nadto w sytuacji, gdy każdy ze wspólników spółki jest zarejestrowanym zgodnie z ustawą o krajowym systemie ewidencji producentów producentem rolnym "rolnikiem", a zatem zgodnie z powyższymi wskazaniami płatność zostałaby przyznana na rzecz podmiotu niewystępującego z żądaniem przyznania płatności, a zatem z naruszeniem obowiązujących przepisów prawnych, e) art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 153 p.p.s.a poprzez ich błędną wykładnię oraz nieprawidłowe zastosowanie polegające na błędnym wskazaniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz błędne jej wyjaśnienie II. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. w związku z art. 2 lit a i b rozporządzenia Rady (WE) 1782/2003 w związku z art. 5 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz.U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.) i w związku z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolno środowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. z 2004r., Nr 174, poz. 1809 ze zm.) przez ich błędną wykładnię oraz nieprawidłowe zastosowanie na skutek przyjęcia, iż spółka cywilna jest rolnikiem - grupą osób fizycznych lub prawnych (wspólników spółki cywilnej) mającą zdolność administracyjnoprawną do ubiegania się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wnoszący skargę zawarł argumenty na poparcie powyższych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wyjaśnić należy, że z przepisów art. 174 i art. 183 § 1 p.p.s.a. wynika, iż postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, wywołane wniesioną skargą kasacyjną, nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania (por. H. Knysiak-Molczyk Skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Warszawa 2009, s. 238 – 240; wyrok NSA z dnia 15 lipca 2005 r., sygn. akt FSK 2706/04; wyrok NSA z dnia 13 lutego 2007 r., sygn. akt II FSK 329/06).
Z treści i konstrukcji skargi kasacyjnej wynika, że strona skarżąca oparła skargę kasacyjną na obydwu podstawach wskazanych w art. 174 p.p.s.a., stawiając zarówno zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, jak i zarzut naruszenia przepisów postępowania o istotnym wpływie na wynik sprawy. W ramach podstawy kasacyjnej z pkt 1 art. 174 p.p.s.a. strona skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 2 lit. a i lit. b rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 w związku z art. 5 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej w związku z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich przez błędną ich wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie (w powiązaniu z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), zaś w ramach podstawy kasacyjnej określonej w pkt 2 art. 174 p.p.s.a. zarzuciła naruszenie art. 7 Konstytucji RP, art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 61 § 1, art. 64 § 2, art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 2 lit. a i lit. b rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003; art. 29, art. 61 § 1, art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 2 lit. a i lit. b rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003; art. 33 k.c. w związku z art. 30 i art. 61 § 1 k.p.a.; art. 6, art. 7, art. 61 § 1, art. 64 § 2 k.p.a. w związku z art. 2 lit. a i lit. b rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 w związku z art. 5 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej i w związku z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich; art. 141 § 4 oraz art. 153 p.p.s.a.
Wobec treści, jak również i uzasadnienia, zarzutów skargi kasacyjnej, które mają dopełniający się (komplementarny) charakter, zarzuty te można i należy rozpoznać łącznie. Zwłaszcza, że w kontekście argumentacji prezentowanej w skardze kasacyjnej przez stronę skarżącą, a także wobec niepodważanych w rozpoznawanej sprawie okoliczności jej stanu faktycznego przyjętych za podstawę wyrokowania przez Sąd I instancji, umożliwia to również istota sporu prawnego w rozpoznawanej sprawie.
Mianowicie, zaskarżoną do Sądu I instancji decyzją ostateczną doszło do umorzenia w całości - w związku z jego bezprzedmiotowością - postępowania w sprawie z wniosku [..] spółka cywilna (nr identyfikacyjny [...]) o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na rok 2007, wobec przyjęcia przez organ administracji publicznej (co konsekwentnie powtórzone zostało również w stanowisku zaprezentowanym przez organ w skardze kasacyjnej), że: 1) spółka cywilna nie ma zdolności prawnej i nie może być stroną postępowania administracyjnego, ani adresatem decyzji administracyjnej; 2) skoro spółka cywilna nie jest podmiotem prawa i nie ma zdolności prawnej, nie może być beneficjentem płatności rolnośrodowiskowej; 3) nie można przyznać płatności, o którą wnioskowała spółka cywilna, na rzecz jej wspólników – którzy są zarejestrowani w ewidencji producentów rolnych ARiMR, jako niezależni producenci rolni - a wniosku złożonego w imieniu spółki nie można traktować jako wniosku wniesionego faktycznie przez jej wspólników, gdyż jako wnioskodawcę wskazano spółkę cywilną, albowiem skutkowałoby to zmianą wnioskodawcy w trakcie postępowania administracyjnego, tj. niedopuszczalnym przekształceniem podmiotowym postępowania; 4) w świetle przepisu § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. i art. 5 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. w związku z art. 2 lit. b rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 art. 2 lit a, spółka cywilna nie może być podmiotem uprawnionym do płatności.
Kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej decyzji ostatecznej i stwierdzając - w kontekście zrelacjonowanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku tych elementów stanu sprawy, które bezpośrednio związane były z treścią wniosku inicjującego postępowanie w sprawie, w szczególności zaś podmiotu, który z wnioskiem o przyznanie płatności wystąpił – że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów art. 50, art. 64 § 2 w związku z art. 63 § 2 i art. 30 k.p.a., w konsekwencji z naruszeniem przepisu art. 105 § 1 k.p.a., Sąd I instancji przyjął, odwołując się do przepisu art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 oraz przepisów prawa krajowego, że podmiotem uprawnionym do pomocy finansowej dla producentów rolnych (w rozpoznawanej sprawie do płatności rolnośrodowiskowej) może być również grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status tej grupy oraz jej członków, w świetle prawa krajowego, której (których) gospodarstwo rolne znajduje się na terytorium Wspólnoty, i która prowadzi działalność rolniczą. W konsekwencji Sąd I instancji stwierdził, że "[...] za tak rozumianego "rolnika" uprawnionego do otrzymania pomocy można uznać będących osobami fizycznymi i/lub prawnymi wspólników spółki cywilnej prowadzących na podstawie węzła obligacyjnego wynikającego z zawiązanej przez nich umowy spółki działalność rolniczą w ich gospodarstwie na terenie Wspólnoty". W tym względzie, w kontekście treści art. 29 k.p.a. oraz przepisu art. 30 k.p.a. i "przepisów szczególnych", do których przepis ten odsyła, Sąd I instancji uznał bowiem, iż przepisów takich, tj. przyznających podmiotowość administracyjnoprawną spółce cywilnej, nie ma na gruncie regulacji dotyczącej pomocy dla rolników konkludując, iż "[...] taką zdolność mają nie spółki cywilne, a grupy osób fizycznych i/lub prawnych prowadzące (wspólnie) działalność rolniczą, w tym związane węzłem obligacyjnym w postaci umowy spółki cywilnej. Jednak sama taka spółka cywilna nie może być traktowana jako podmiot uprawniony do dopłat odrębny od swoich wspólników, traktowanych z osobna czy też traktowanych jako grupa osób".
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawiona powyżej rekonstrukcja zasadniczych argumentów, które legły u podstaw stanowiska prezentowanego przez organ administracji publicznej (zarówno w zaskarżonej decyzji o umorzeniu – wobec jego bezprzedmiotowości – postępowania prowadzonego z wniosku spółki cywilnej o przyznanie płatności; jak i w skardze kasacyjnej) oraz stanowiska prezentowanego przez Sąd I instancji, który kontrolował zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, była niezbędna z punktu widzenia rysującej się na ich tle istoty sporu prawnego w rozpoznawanej sprawie.
Chodzi mianowicie o odpowiedź na pytanie, komu w niepodważanych okolicznościach stanu faktycznego sprawy - zwłaszcza zaś w sytuacji, gdy z wnioskiem o przyznanie płatności wystąpiła spółka cywilna, której wspólnicy są zarejestrowanymi, odrębnymi producentami rolnymi, co skutkowało umorzeniem przez organ administracji tak zainicjowanego postępowania wobec jego bezprzedmiotowości, co z kolei, wobec zaniechania realizacji przez organ trybu z art. 64 § 2 k.p.a., podważył Sąd I instancji stwierdzając tym samym brak przesłanek do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. - przysługuje status producenta rolnego w sprawie o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych, a mianowicie, czy przysługuje on wspólnikom spółki cywilnej, czy też samej spółce cywilnej.
Wskazana kwestia, na tle identycznych okoliczności stanu faktycznego, stanowiła przedmiot rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uchwale składu 7 sędziów z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt II GPS 2/12, podjętej na podstawie przepisu art. 264 § 1 w związku z art. 15 § 1 pkt 3 p.p.s.a. stwierdził, że w przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej, status producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności przysługuje spółce cywilnej.
Sąd, w składzie orzekającym w sprawie, podziela stanowisko zawarte w przywołanej uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak również prezentowaną w jej uzasadnieniu argumentację, zwłaszcza przyjęty w niej kierunek wykładni - mających zastosowanie w aktualnie rozpoznawanej sprawie - przepisów aktów prawa krajowego i unijnego.
W tej mierze szczególnego podkreślenia wymaga ogólnie wiążący walor (moc) przywołanej uchwały składu 7 sędziów NSA z dnia 30 maja 2012 r., która podjęta została na podstawie przepisu art. 15 § 1 pkt 3 w związku z art. 264 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wyjaśnić bowiem należy, że kompetencja Naczelnego Sądu Administracyjnego do podejmowania uchwał wymienionych w art. 15 § 1 pkt 2 i pkt 3 p.p.s.a. stanowi konsekwencję realizacji przez ten Sąd funkcji nadzoru judykacyjnego, a bezpośrednim celem ich podejmowania jest zapewnienie jednolitości orzecznictwa sądowego. Ogólnie wiążąca moc uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym uchwał podejmowanych na podstawie art. 15 § 1 pkt 3 p.p.s.a., potwierdza treść przepisu art. 269 § 1 p.p.s.a., z którego wynika, że jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby, albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Z zastrzeżeniem więc ewentualnej zmiany stanowiska w nich zajętego, co może nastąpić we wskazanym powyżej trybie, stanowisko zajęte przez Naczelny Sąd Administracyjny wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Stopień i zakres tego związania wyraża się między innymi w tym, że odstąpienie przez skład orzekający sądu administracyjnego, bez wyczerpania trybu wskazanego w art. 269 p.p.s.a., od poglądu prawnego zajętego w uchwale, może skutkować, w razie podniesienia w środku odwoławczym stosowanego zarzutu opartego na tego rodzaju uchwale, jego uwzględnieniem. Ponadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 30 czerwca 2008 r., sygn. akt I FPS 1/08 (ONSAiWSA 2008, nr 5, poz. 75), przy rozpatrywaniu skargi kasacyjnej NSA zobowiązany jest - w związku z art. 269 § 1 p.p.s.a. - odstąpić od zastosowania art. 190 p.p.s.a., z uwagi na podjęcie uchwały przez skład siedmiu sędziów tego sądu, zawierającej stanowisko dotyczące wykładni prawa odmienne od wyrażonego w poprzednim wyroku NSA, do którego stanowiska zastosował się wojewódzki sąd administracyjny.
Odnosząc się więc - z perspektywy uwzględniającej pogląd prawny wyrażony w uchwale składu 7 sędziów NSA w sprawie sygn. akt II GPS 2/12 oraz z perspektywy wskazanej ogólnej mocy wiążącej tej uchwały - do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej, w punkcie wyjścia wskazać należy, że z przepisu art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności wynika, że producentem rolnym jest: osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca: a) posiadaczem gospodarstwa rolnego lub b) rolnikiem w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. lub c) posiadaczem zwierzęcia. Z kolei z art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003, do którego przywołana powyżej regulacja odsyła wynika, iż producentem rolnym, tj. rolnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna, bądź grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz które prowadzą działalność rolniczą.
Uwzględniając treść przywołanych regulacji stwierdzić więc należy, że producentem rolny – rolnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej (według art. 2 lit a rozporządzenia unijnego grupa osób fizycznych lub prawnych bez względu na status prawny takiej grupy w świetle prawa krajowego), których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz które prowadzą działalność rolniczą.
W analizowanym zakresie, w przywołanej uchwale składu 7 sędziów NSA podkreślono, iż przepis art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. w sposób samoistny nie kształtuje zdolności prawnej spółki cywilnej w sferze płatności. Użyte w tej ustawie określenie producenta rolnego wskazuje jedynie podmiot, który może się ubiegać o płatności i płatności mogą mu być przyznane. Dokonując przeglądu obowiązujących przepisów (unijnych i krajowych), przy uwzględnieniu siatki pojęciowej, którą na ich gruncie operuje prawodawca (unijny i krajowy) w zakresie odnoszącym się do określenia (definiowania) podmiotu uprawnionego do płatności, w przywołanej uchwale z dnia 30 maja 2012 r. podkreślono, iż "Prawo unijne i prawo krajowe wykracza więc, w zakresie dopłat, poza tradycyjny podział podmiotów prawa na osoby fizyczne i osoby prawne, uznając również za podmiot uprawniony do dopłat grupę osób fizycznych lub prawnych (inaczej jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej). Trzeba zwrócić uwagę na to, że przepisy prawa unijnego uznają za rolnika grupę osób fizycznych lub prawnych całkowicie abstrahując od statusu prawnego takiej grupy i jej członków w prawie krajowym (art. 2 lit. c/ rozporządzenia nr 1782/2003). Traktują grupę jako rolnika niezależnie od tego, kto na gruncie prawa krajowego ma w takim przypadku zdolność prawną – grupa jako taka czy jej członkowie. Wynika z tego niebudzący wątpliwości wniosek: sam fakt, że spółka cywilna nie ma według prawa krajowego osobowości prawnej i że nie została też generalnie, jako odrębny od wspólników podmiot wyposażona w zdolność prawną nie jest przeszkodą do uznania spółki cywilnej za uprawnioną do uzyskania płatności. Dopuszczalności występowania spółki cywilnej jako podmiotu uprawnionego do płatności nie należy zatem rozpatrywać w kategoriach ogólnej zdolności do działań prawnych (ściślej braku takiej zdolności), lecz według wymagań określonych przez omawiane przepisy prawne. Spółka cywilna ma prawo do dopłat, jeżeli jest rolnikiem w znaczeniu wyżej przedstawionym, a więc jeżeli może być uznana za jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej (według rozporządzenia nr 1782/2003 za grupę osób fizycznych lub prawnych, prowadzących działalność rolniczą).".
Przywołaną argumentację uznać należy za podstawową dla rozstrzygnięcia wskazanego powyżej spornego zagadnienia, a to z uwagi na fakt zaakcentowania przez skład 7 sędziów NSA tej istotnej kwestii, która dotyczy autonomiczności pojęć, którymi prawodawca - w szczególności unijny - operuje na gruncie mającej zastosowanie w sprawie regulacji prawnej. W tej mierze podkreślić również należy, że akty prawa krajowego, stanowiąc w prawie krajowym instrumenty realizowania wspólnej polityki rolnej Unii Europejskiej, są bezpośrednio powiązane z odpowiednimi aktami prawa unijnego. Akty te, tj. zarówno akty o charakterze podstawowym, jak i akty wykonawcze do nich, mają pierwotny, w stosunku do aktów prawa krajowego, charakter w tym sensie, że bezpośrednio determinują ich treść, a ponadto metodę oraz kierunek ich interpretacji.
W związku z powyższym podzielić należy stanowisko składu 7 sędziów NSA - który w zakresie możliwości uzyskania zdolności prawnej przez spółkę, posiłkował się argumentacją zawartą w uchwale NSA z dnia 15 października 2008 r., sygn. akt II GPS 5/08 - że spółka cywilna stanowi niewątpliwie grupę osób w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 1782/2003, w związku z czym, nie sposób odmówić jej statusu jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, o której mowa w art. 3 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. Rozumiana bowiem, w sposób uwzględniający przedmiotowy aspekt zagadnienia, spółka cywilna jest niewątpliwie jednostką organizacyjną, a wspólne realizowanie określonego celu gospodarczego wymaga, co najmniej minimalnego zorganizowania współdziałania wspólników. Fakt więc, że spółka cywilna, jako taka nie została przez prawo wyposażona w osobowość prawną, co oznacza, że jest jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, niewyklucza jednocześnie przyznania jej przez prawo zdolności prawnej.
Zwłaszcza, gdy w analizowanym zakresie odwołać się również i do tego argumentu, że wpis do ewidencji producentów rolnych ma jedynie znaczenie porządkowe, a nie kształtujące prawo do płatności.
W związku z powyższym, spółka cywilna może być więc uznana za producenta rolnego – rolnika, a to wobec możliwości zakwalifikowania jej do kategorii "jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej" (grupa osób, o jakiej mowa w art. 2 lit. a rozporządzenia nr 1782/2003). Przepisy ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów i przepisy prawa materialnego, dotyczące płatności rolnośrodowiskowej nie operują bowiem pojęciem spółki cywilnej, jako producenta rolnego – rolnika. W tej mierze, w kontekście dotychczas przywołanych argumentów podkreślić również należy, że fakt prowadzenia działalności rolniczej w przewidzianej w przepisach prawa krajowego formie organizacyjnej spółki cywilnej, sam w sobie nie może stanowić jedynego kryterium dyskwalifikującego od płatności, a to chociażby wobec jego dyskryminującego charakteru.
Konsekwencją wszystkich powyżej przywołanych argumentów jest to, że jak podkreślił NSA w przywołanej uchwale z dnia 30 maja 2012 r., "[...] osoby tworzące grupę osób – rolnika w rozumieniu art. 2 lit a rozporządzenia nr 1782/2003, związane umową spółki cywilnej, muszą wspólnie (wszystkie) prowadzić działalność rolniczą w ramach wspólnego (jednego) gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że według tej reguły współdziałania wspólników, a nie reguł współdziałania (wnoszenia wkładów) określonych przepisami prawa krajowego dotyczącymi spółki cywilnej, należy oceniać spełnienie przez grupę osób tworzących taką spółkę wymagań uprawniających do uzyskania płatności. W konsekwencji powyższego, w pełni zasadnie należy więc przyjąć, że podmiotem legitymowanym do zainicjowania postępowania w sprawie przyznania płatności – w rozpoznawanej sprawie płatności rolnośrodowiskowej – może być zasadniczo spółka cywilna, która będzie stroną tego postępowania. Kwestia jednak przyznania wnioskowanej przez spółkę cywilną pomocy finansowej determinowana powinna być rezultatem przeprowadzonej przez organ administracji oceny, odnośnie do faktycznego prowadzenia działalności rolniczej w ramach jednego (wspólnego) gospodarstwa rolnego przez wszystkich członków grupy osób – tj. rolnika – związanych umową spółki cywilnej, zawiązanej w tak właśnie określonym celu oraz oceny odnośnie do spełniania przez tę grupę wszystkich innych wymagań uprawniających do uzyskania płatności.
W świetle powyższego stwierdzić należy więc, iż nie ma podstaw, aby zarzuty skargi kasacyjnej podważające stanowisko Sądu I instancji o niezgodności z prawem decyzji ostatecznej o umorzeniu w całości – wobec jego bezprzedmiotowości - postępowania w sprawie z wniosku [...] spółka cywilna o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, uznać za usprawiedliwione.
Rozstrzygnięcie Sądu I instancji, który zakwestionował zgodność z prawem zaskarżonej decyzji i decyzję tę uchylił wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji, uznać należy bowiem za zasadniczo prawidłowe. Fakt zaś, że pogląd prawny prezentowany w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odnośnie statusu producenta rolnego – rolnika, jako podmiotu uprawnionego do płatności, a w konsekwencji podmiotu posiadającego zdolność do ich uzyskania, nie koresponduje z przedstawionym powyżej stanowiskiem i argumentacją, która legła u jego podstaw – Sąd I instancji zdolność tę powiązał ze wspólnikami spółki cywilnej, nie zaś, jak to wyżej przedstawiono ze spółką cywilną – pozostaje bez wpływu na ocenę zasadności zarzutów skargi kasacyjnej, albowiem zaskarżony wyrok, mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu (art. 184 in fine p.p.s.a).
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie przepisu art. 184 w związku z art. 207 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło