I OSK 894/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janina Antosiewicz Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) sędzia NSA del. Leszek Kiermaszek Protokolant st. inspektor sądowy Barbara Dąbrowska-Skóra po rozpoznaniu w dniu 19 października 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 listopada 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1633/10 w sprawie ze skargi A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 24 maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 10 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1633/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 24 maja 2010 r. nr [...]w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że decyzją z dnia 16 października 2008 r. Prezydent Miasta Legionowa przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną D.K.wocie 400 zł miesięcznie. Zawiadomieniem z dnia 5 października 2009 r. organ I instancji powiadomił A.K. o wydaniu decyzji w przedmiocie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak również o wysokości zobowiązań dłużnika alimentacyjnego wobec Skarbu Państwa. Następnie Prezydent Miasta Legionowa decyzją z dnia 5 października 2009 r. nr [...] orzekł w przedmiocie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności w kwocie 4800 zł wraz z odsetkami z tytułu wypłaconych w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Po rozpatrzeniu odwołania A.K. od ww. decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia 24 maja 2010 r., nr [...]utrzymało ją w mocy 2009 r. wskazując w uzasadnieniu, że organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, że zastosowanie w sprawie znajduje art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192 poz. 1378 ze zm.). W myśl art. 27 ust. 2 ww. ustawy organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dochodzenie zwrotu wypłaconych należności jest obowiązkiem organu. Niniejsze postępowanie ma na celu odzyskanie należności z tytułu świadczeń, które wypłacił organ pierwszej instancji. Organ II instancji wskazał również, że dostrzegł w prowadzonym postępowaniu przed organem I instancji naruszenie art. 10 kpa, który stanowi o obowiązku zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu. Naruszenie to nie miało jednak wpływu na treść rozstrzygnięcia. Odnosząc się zaś do zarzutu przedawnienia podniesionego przez skarżącego organ odwoławczy wskazał, że zaskarżona decyzja w swojej sentencji odnosi się tylko do świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego alimentacyjnych, nie dotyczy zaś świadczeń, których przedawnienie zgłasza A.K.. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł A.K.. W uzasadnieniu skargi przedstawił swoją trudną sytuację życiową i materialną. Podał, że od 4 lat pozostaje bezrobotny i bezskutecznie poszukuje pracy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zaskarżonym wyrokiem oddalił powyższą skargę. W uzasadnieniu wskazano, że skarga jest bezzasadna, ponieważ zaskarżona decyzja jak i decyzja organu I instancji nie naruszają prawa. W niniejszej sprawie postępowanie dotyczyło zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378 ze zm.) dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Stosownie do art. 27 ust. 2 tej ustawy organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W ocenie Sądu I instancji, orzekające w sprawie organy prawidłowo uznały, że w sprawie znajduje zastosowanie cytowany przepis art. 27 ust. 1 powołanej ustawy. Regulacja ta odnosi się do zwrotu wypłaconych świadczeń na rzecz organu, który je wypłacał. W tym postępowaniu obowiązkiem organu jest jedynie ustalenie czy świadczenie zostało wypłacone na rzecz osoby uprawnionej i w jakiej wysokości. Organ nie jest natomiast uprawniony do badania w tym postępowaniu sytuacji rodzinnej oraz materialnej zobowiązanego do zwrotu, gdyż kwestia ewentualnego umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest rozstrzygana w odrębnym postępowaniu. Również kwestia ustalenia obowiązku alimentacyjnego nie może być przedmiotem samodzielnych ustaleń organów administracji, gdyż nie należy to do ich kompetencji. Kwestia zaś wypłacenia świadczeń na rzecz osoby uprawnionej oraz bezskuteczność egzekucji komorniczej nie była przez skarżącego kwestionowana. Sąd wojewódzki uznał, że organy orzekające w rozpoznawanej sprawie prawidłowo ustaliły, iż skarżący był zobowiązany do łożenia alimentów na rzecz syna, zaś egzekucja zasądzonego świadczenia -była bezskuteczna. Zatem decyzja nakładająca na skarżącego na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 cyt. ww. ustawy obowiązek zwrotu wierzycielowi tj. funduszowi alimentacyjnemu ustalonej kwoty jest zgodna z prawem. Od powyższego wyroku A.K. wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. 1) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 lit. b) P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia prawa przez organy I i II instancji, a mianowicie art. 10 kpa i 61 § 4 kpa, które jest podstawą do wznowienia postępowania, 2) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przepisów postępowania przez organy I i II instancji, a mianowicie art. 7 kpa, art. 77 kpa i 107 § 3 kpa. Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż organ I instancji nie zawiadomił strony o toczącym się postępowaniu, a tym samym uniemożliwił stronie czynny udział w sprawie. Naruszył w ten sposób przepisy art. 10 kpa i 61 § 4 kpa. Strona o przedmiotowym postępowaniu dowiedziała się dopiero po otrzymaniu decyzji organu I instancji. Takie postępowanie organu I instancji stanowi przesłankę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Ponadto, zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a także orzecznictwem sądów administracyjnych (wyrok WSA w Poznaniu z 23 czerwca 2010 r., II SA/Po 199/10), organ w prowadzonym postępowaniu o zwrot kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego powinien zbadać, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia. W tym celu organ powinien w trakcie postępowania dowodowego przedstawić ostateczną decyzję o przyznaniu środków z funduszu alimentacyjnego, jak też potwierdzenie odebrania danych środków przez uprawnionego. Tymczasem, w aktach sprawy brak jest wspomnianej decyzji i trudno ocenić, czy faktycznie taka decyzja została wydana i czy jest ona ostateczna. Ponadto, poza pismem organu I instancji skierowanym do strony, informującym o tym, że środki z funduszu zostały wypłacone osobie uprawnionej brak jest wiarygodnych dowodów, że faktycznie środki te zostały wypłacone. Takim dowodem byłyby potwierdzenia przelewów, czy też wypłat z kasy, podpisane przez uprawnionego (czy w tym przypadku jego przedstawiciela ustawowego). Zważywszy, iż dysponentem przedmiotowych dokumentów jest organ I instancji, który miał możliwość zbadania tych dowodów we własnym zakresie, istnieje duże prawdopodobieństwo, że faktycznie obie niezbędne przesłanki zostały spełnione. Niemniej jednak, można w tej sprawie jedynie mówić o domniemaniu, "nie ma bowiem pewności, że istnieją właściwe dowody potwierdzające ten stan rzeczy. Organ I instancji zobowiązany był zebrać wszystkie dowody i umożliwić stronie zapoznanie się z nimi. Organ I instancji naruszył zatem przepisy art. 7 i 77 kpa, albowiem w aktach sprawy brak jest niezbędnych dowodów, a zatem stan faktyczny sprawy nie został dokładnie wyjaśniony. Naruszony został także przepis art. 107 § 3 kpa, albowiem organ administracji zobowiązany jest wskazać w uzasadnieniu decyzji wszystkie dowody, na których się oparł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do przepisu art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) zwaną dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Ponieważ w sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w przepisie art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, dlatego przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był podstawami skargi kasacyjnej. W podstawach skargi kasacyjnej podniesiono zarzuty naruszenia prawa procesowego. W ramach podstawy kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. wskazano na naruszenie art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 lit. b) P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia prawa przez organy I i II instancji, a mianowicie art. 10 kpa i 61 § 4 kpa, a także art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przepisów postępowania przez organy I i II instancji, a mianowicie art. 7 kpa, art. 77 kpa i 107 § 3 kpa. Oceniając zarzut naruszenia art. 10 i 61 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego zgodzić należy się ze stanowiskiem zawartym w skardze kasacyjnej, że organ nie zawiadomił strony o wszczęciu postępowania, stosownie do wymagań wynikających z przepisu art. 64 Kpa, co niewątpliwie było uchybieniem proceduralnym, przy czym zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania może stanowić podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji jednakże pod warunkiem, że uchybienie przepisom postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik spraw. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy. Należy bowiem wskazać na kategoryczne brzmienie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) , zgodnie z którym, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Po myśli natomiast ust. 2 tegoż artykułu, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Na gruncie bowiem art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zobowiązanie do zwrotu należności organowi właściwemu wierzyciela, w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, spoczywa na dłużniku. Treść normy, wskazującej na ten obowiązek zwrotu, aktualizuje się w przypadku stwierdzenia wypłaty świadczeń osobie uprawnionej. Ewentualne czynności dłużnika, związane ze spłatą należności wobec osoby uprawnionej, nie mają na gruncie tego przepisu znaczenia, jeśli świadczenie zostało wypłacone z funduszu. Konsekwencją tej sytuacji jest bowiem wydanie decyzji na gruncie art. 27 ust. 2 tej ustawy, w którym także brak jest jakiegokolwiek odniesienia do faktu całkowitej lub częściowej spłaty zobowiązań w kontekście uprawnienia określonego w decyzji o przyznaniu świadczenia. Jak zatem z powyższego wynika, decyzja która zostaje wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 ust. 1 cytowanej ustawy jest decyzją związaną i rozstrzygającą jedynie o kwestii zwrotu przedmiotowych należności. Dodać wypada, że jest to postępowanie, które z oczywistych względów jest wszczynane przez organ z urzędu. Za niezasadny należy również uznać zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przepisów postępowania przez organy I i II instancji, a mianowicie art. 7 kpa, art. 77 kpa i 107 § 3 kpa. Skarżący zarzucił bowiem, iż organ w prowadzonym postępowaniu o zwrot kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego powinien zbadać, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia. W tym celu organ powinien w trakcie postępowania dowodowego przedstawić ostateczną decyzję o przyznaniu środków z funduszu alimentacyjnego, jak też potwierdzenie odebrania danych środków przez uprawnionego. Zarzuty te nie mogą odnieść zamierzonego skutku. Należy podkreślić, iż te zarzuty wywodzone z okoliczności ustalenia i wypłaty świadczeń alimentacyjnych osobie uprawnionej, nie należą do okoliczności ocenianych w postępowaniu o wydanie decyzji na podstawie powołanego art. 27 ust. 1 i 2. Jednak Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Legionowie o nadesłanie za pośrednictwem faksu decyzji Prezydenta Miasta Legionowo z dnia 16 października 2008 r. wydanej w przedmiocie przyznania świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego na rzecz D.K.z dowodów potwierdzających ich wypłatę. Z nadesłanych dokumentów jednoznacznie wynika, że decyzją z dnia 16 października 2008 r., nr [...]przyznano na rzecz Damiana Kotowskiego świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 400 zł miesięcznie. Ponadto z zaświadczenia nadesłanego przez organ wynika, iż B.K.rała z funduszu alimentacyjnego kwotę 4800 zł. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.