II OSK 771/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Bujko /spr./ Sędziowie sędzia NSA Marzenna Linska – Wawrzon sędzia del. WSA Elżbieta Kremer Protokolant Marcin Sikorski po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 listopada 2010 r. sygn. akt III SA/Gd 474/10 w sprawie ze skargi M.T. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 10 listopada 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę M.T. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego z lokalu nr 3 przy ul. F w S. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. Prezydent Miasta Sopotu, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), orzekł o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego w wyżej wymienionym lokalu. Organ ustalił, że skarżący nie przebywa w miejscu zameldowana stałego od 10 lat, natomiast lokal wynajmuje J.G. na kawiarenkę internetową na podstawie umowy zawartej ze skarżącym. Już w momencie podpisywania umowy w 2003 r. skarżący nie mieszkał w lokalu. W trakcie kontroli meldunkowej w lokalu nie stwierdzono obecności żadnych rzeczy należących do skarżącego. Ponadto organ wskazał, że skarżący zamieszkuje obecnie w B. ul. P. A gm. S. Podkreślił, że jego zamiar powrotu do mieszkania w S., jest okolicznością niewystarczającą, aby pozostawić mu meldunek w lokalu, bowiem zamiar ten stanowi zdarzenie przyszłe i niepewne. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M.T. podnosząc, że wnioskodawca – J.I. nie miał przymiotu strony w postępowaniu, zaś opuszczenie lokalu nie miało charakteru trwałego i dobrowolnego. Stwierdził on, że został siłą usunięty z lokalu, natomiast jego rzeczy wyrzucono. Absencja w lokalu była spowodowana także charakterem pracy i następstwami wypadku samochodowego. Zaskarżoną decyzją Wojewoda Pomorski utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy uznał, że materiał dowodowy w sprawie jednoznacznie wskazuje, iż skarżący nie zamieszkuje w miejscu pobytu stałego w S. Zatem jego centrum życiowe znajduje się w innej miejscowości. Organ uznał, że jeżeli strona została pozbawiona dostępu do lokalu przez Janusza Ingielewicza winna była wystąpić o przywrócenie posiadania lokalu. Jedynie bowiem prawomocny wyrok sądu przywracający posiadanie lokalu osobie bezprawnie z niego usuniętej oznacza brak spełnienia przesłanki dobrowolności i trwałości opuszczenia tego lokalu. Mimo wezwania przez organ, skarżący nie przełożył jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego złożenie pozwu o ochronę naruszonego posiadania przedmiotowego lokalu. W tych okolicznościach utrzymywanie meldunku strony w lokalu stanowiłoby fikcję meldunkową. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M.T. zarzucił organowi odwoławczemu uchybienia w ustaleniu stanu faktycznego sprawy i oparcie rozstrzygnięcia o jednostronne oświadczenia. Stwierdził, że pojęcie centrum życiowego nie przystaje do obecnych czasów, gdzie ludzie często poszukują pracy lub ją wykonują poza miejscowością, w której są zameldowani. Wskazał, że jego wyjazd w 2007 r. wiązał się z realizacją obowiązków służbowych, jako zarządcy nieruchomości. W czasie jego nieobecności zostały wymienione zamki w drzwiach. Potem nie mógł wrócić do miejsca zameldowania w związku następstwami wypadku samochodowego. W jego przypadku nie można przyjąć, że opuścił miejsce pobytu stałego. Jego mieszkanie było umeblowane i urządzone do celów trwałego zamieszkiwania, jednak J.I. w 2008 r. ukradł i zniszczył rzeczy skarżącego znajdujące się w lokalu, dokonując "dzikiej eksmisji". W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Oddalając skargę wymienionym na wstępie wyrokiem Sąd I instancji wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż w sytuacji usunięcia osoby zainteresowanej z lokalu mieszkalnego, jeśli ta nie zwróci się w terminie jednego roku do sądu powszechnego z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania opuszczenia takowe traktuje się tak jak opuszczenie dobrowolne. Sąd uznał, że przedstawiona przez skarżącego dokumentacja lekarska oraz zdjęcia poszkodowanego z 2008 i 2007 r., nie mogą świadczyć na jego na korzyść. O opuszczeniu przez skarżącego lokalu organ administracji został poinformowany pismem z 12 czerwca 2007 r., gdyby nawet uznać tą datę za opuszczenie lokalu to do dnia 12 czerwca 2008 r., skarżący mógł wnieść pozew o przywrócenie naruszonego posiadania. Karta informacyjna ze szpitala nosi datę 5 marca 2007 r., wynika z niej, że skarżący przebywał w szpitalu od 5 lutego do 5 marca 2007 r., a zdjęcia przedstawiające obrażenia ciała noszą datę 31 lipca 2006 r. Zdaniem Sądu okoliczność niezamieszkiwania w przedmiotowym lokalu przez skarżącego jest bezsporna, a przyczyna takiego stanu rzeczy wykazana przez skarżącego nie ma dla rozstrzygnięcia w sprawie znaczenia. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł M.T. domagając się uchylenia zakażonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów procesowych według norm przepisanych. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 1 § 1 i art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1269) oraz art. 3 § 1, art. 3 § 2 pkt 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ i art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że w postępowaniu nie naruszono przepisów art. 138 § 2 w związku z 136 k.p.a., a także poprzez błędne przyjęcie, że organ odwoławczy był uprawniony do uzupełnienia postępowania, czym naruszono także zasadę dwuinstancyjności postępowania wyrażoną w art. 15 k.p.a.; naruszenie art. 1 § 1 i art. 1 § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1, art. 3 § 2 pkt 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/, a także art. 151 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia w uzasadnieniu wyroku do podnoszonych przez stronę skarżącą zarzutów dotyczących braku dobrowolności w opuszczeniu lokalu co doprowadziło do błędnego rozumowania, że jedyną przesłanką wskazującą na dobrowolność opuszczenia lokalu jest brak wytoczenia powództwa cywilnego o ochronę posiadania; naruszenie art. 1 § 1 i art. 1 § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1, art. 3 § 2 pkt 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ i art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że stan faktyczny ustalony przez organy administracyjne pozwala na wysunięcie wniosku, że skarżący dobrowolnie opuścił przedmiotowy lokal, w sytuacji gdy takie przyjęcie nosi znamiona dowolnej a nie swobodnej oceny dowodów, czym naruszono art. 80 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a.; naruszenie art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ i art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowaniu się do dyspozycji art. 141 § 4 p.p.s.a. wyrażające się w niedostatecznym wyjaśnieniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia poprzez brak przywołania przepisu prawa materialnego na bazie którego wydano zaskarżone orzeczenie oraz w niedostatecznym wyjaśnieniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia w zakresie argumentacji prowadzącej do uznania, że jedyną przesłanką wskazującą na dobrowolność opuszczenia lokalu jest brak wytoczenie powództwa cywilnego o ochronę posiadania. Zarzucono także naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez błędne przyjęcie, że jedyną przesłanką wskazującą na dobrowolność opuszczenia lokalu jest brak wytoczenia powództwa posesoryjnego (o ochronę naruszonego posiadania) oraz naruszenie art. 80 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że dowody zgromadzone w sprawie są wystarczające dla przyjęcia, że skarżący dobrowolnie opuścił przedmiotowy lokal. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przede wszystkim należy stwierdzić, że organ odwoławczy uzupełniając zgromadzony w postępowaniu pierwszoinstancyjnym materiał dowodowy nie naruszył przepisów postępowania wskazanych w zarzucie oznaczonym nr 1 w skardze kasacyjnej, a w szczególności zasady dwuinstancyjności postępowania. Wydane w tej sprawie dwie decyzje Prezydenta Miasta Sopotu zostały uchylone decyzjami Wojewody Pomorskiego. Rozpoznając skargę na drugą z tych decyzji z dnia 9 października 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 18 lutego 2010 r. (sygn. akt III SA/Gd 576/09) uchylił decyzję Wojewody i wskazał na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego przez organ odwoławczy. Wydana następnie decyzja z dnia [...] czerwca 2010 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Sopotu z dnia [...] sierpnia 2009 r., ma oparcie w przepisie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Wobec wyjaśnienia wszystkich, istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy całkowicie niezasadne byłoby uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazywanie sprawy do ponownego rozpoznania na podstawie przepisu art. 138 § 2 k.p.a. Przepis ten ma zastosowanie tylko wówczas, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Jest oczywiste, że w sytuacji kilkakrotnego rozpoznania sprawy przez organy obu instancji i wobec zgromadzenia pełnego materiału dowodowego przepis art. 138 § 2 k.p.a. nie mógł być zastosowany. Nie oznacza to, wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej, że została w sprawie naruszona zasada dwuinstancyjności postępowania, skoro sprawa została merytorycznie rozpoznana przez organy obu instancji. Również niezasadny jest zarzut co do braku podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Zaskarżona decyzja wyjaśniła, iż podstawą jej był art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku akceptując stanowisko zawarte w tej decyzji jako prawną podstawę wyroku wskazał przepis art. 151 p.p.s.a. Nieuzasadnione są także pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej. Orzekając o wymeldowaniu M.T. z miejsca stałego pobytu w Sopocie organy ustaliły, że nie zamieszkuje on w spornym lokalu od około 10 lat. Skarżący kwestionował te ustalenia i podał, że wyjechał z Sopotu w 2007 r. i w czasie jego nieobecności, w 2008 r., J.I. wymienił zamki w drzwiach lokalu mieszkalnego i wyrzucił z niego rzeczy skarżącego. Od tego czasu skarżący nie przebywał już w tym lokalu i jednocześnie nie występował na prawną drogę prowadzącą do przywrócenia mu posiadania. Należy uznać, iż treść wyjaśnień samego skarżącego dawała wystarczające podstawy do wymeldowania go z mieszkania w Sopocie. Wyłączną przesłanką do wymeldowania ze stałego miejsca pobytu jest fakt opuszczenia tego miejsca bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się (art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych). Należy przy tym mieć na względzie, że zameldowanie w określonym lokalu ma wyłącznie charakter rejestracyjny, potwierdzający fakt pobytu w nim konkretnej osoby i nie tworzy ani nie potwierdza istnienia jakiegoś prawa do tego lokalu (por. wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2012 r., II OSK 1973/10, Lex nr 1112023). Orzecznictwo sądowe wyjaśniło, że wymeldowanie jest – z zasady – następstwem dobrowolnego opuszczenia lokalu. Jednakże za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać taką sytuację, gdy osoba usunięta z lokalu wbrew swojej woli i do niego nie dopuszczona nie korzysta w odpowiednim czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (por. wyroki NSA z 12 lutego 1986 r., SA/Gd 1141/Gd/85, z 12 kwietnia 2001 r., V SA 3078/00, Lex nr 78937, z 26 maja 2011 r., II OSK 922/10, Lex nr 1081952). Skutkiem tego może bowiem dojść do powstania sytuacji odpowiadającej dyspozycji art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Sytuacja taka zaistniała w rozpoznawanej sprawie, gdy przyjmie się, że jej stan faktyczny odpowiada wyjaśnieniom skarżącego. Skarżący przyznał bowiem, że od kilku lat nie mieszka w spornym lokalu i nie wystąpił o przywrócenie mu jego posiadania. Trafne było więc ustalenie, że zaistniały przesłanki do jego wymeldowania. Skarga kasacyjna jako nieuzasadniona podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.