III SA/Gd 576/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Sędziowie WSA Wanda Antończyk, WSA Tamara Dziełakowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2010 r. sprawy ze skargi J.I. na decyzję Wojewody z dnia 9 października 2009 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego J.I. 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu 4 lipca 2008 r. Prezydent Miasta działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego orzekł o odmowie wymeldowania M, T. z pobytu stałego w lokalu nr 3, położonego przy ul. [...] w S. W następstwie odwołania od tej decyzji wniesionego przez J. I. Wojewoda decyzją z dnia 16 września 2008 r. uchylił decyzję Prezydenta Miasta z dnia 4 lipca 2008 r. i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcie organu odwoławczego wskazano m.in., iż zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje na fakt opuszczenia lokalu przez M. T. Nadto jednak wskazał, że materiał ten powinien bezspornie uzasadniać decyzję wydaną przez organ meldunkowy. Decyzja Wojewody została zaskarżona przez M. T. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2009 r. sygn. akt III SA/Gd 439/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę uznając zaskarżone rozstrzygnięcie Wojewody za zgodne z prawem. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent Miasta w dniu 19 sierpnia 2009 r. wydał decyzję, mocą której orzekł o wymeldowaniu M. T. z pobytu stałego w lokalu nr [...], położonym przy ul. [...] w S. W uzasadnieniu wydanej decyzji wskazano m.in., że zamiar powrotu M. T. do spornego lokalu jako zdarzenie przyszłe i niepewne nie może przesądzać o kwestii zameldowania. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika z kolei, że w/w opuścił sporny lokal i przebywa na terenie Gminy S. B. Tym samym nie było żadnych przeciwwskazań do wydania decyzji administracyjnej o wymeldowaniu w/w z pobytu stałego. W odwołaniu od w/w decyzji M.T. wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji a następnie o umorzenie postępowania. W uzasadnieniu odwołania - w opozycji do twierdzeń Prezydenta Miasta - wskazano, że postępowanie administracyjne zostało zainicjowane przez osobę nieuprawnioną a organy tej okoliczności nie dostrzegły. Co więcej, w sprawie opuszczenie lokalu nie miało charakteru trwałego i dobrowolnego gdyż odwołujący z lokalu został wyrzucony siłą. Z kolei wypadek komunikacyjny uniemożliwił mu częstsze pobyty w S., tj. w miejscu w którym odwołujący zamierzał się osiedlić. W tym stanie decyzja o wymeldowaniu z pobytu stałego musi być uznana za rozstrzygnięcie nieprawidłowe. Wojewoda podzielił argumentację odwołującego w zakresie błędnej oceny stanu faktycznego dokonanej przez organ I instancji i decyzją z dnia 9 października 2009 r. uchylił w całości rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy wskazał m.in., że organ I instancji musi wziąć pod uwagę intencję i wolę osoby zameldowanej oraz ustalić czy osoba ta świadomie zerwała związki z zajmowanym lokalem. Nadto przedmiotem ustaleń muszą być - w świetle odmiennych interesów stron postępowania - okoliczności dotyczące faktycznego opuszczenia spornego lokalu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J.I. wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego. Decyzji Wojewody skarżący zarzucił naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (poprzez przyjęcie, że w każdym przypadku braku dowolności opuszczenia przez określoną osobę miejsca jej dotychczasowego pobytu istnieje prawna przeszkoda do jej wymeldowania) oraz art. 138 § 2 k.p.a. (poprzez błędne uznanie, że w sprawie istnieje potrzeba uzupełnienia materiału dowodowego). W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga jest zasadna. Kwestię wymeldowania osoby z miejsca stałego pobytu normuje przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, ( t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ) zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że przez opuszczenie miejsca stałego pobytu w rozumieniu przywołanego przepisu należy rozumieć dobrowolne i trwałe zaniechanie dalszego zamieszkiwania w nim, w wyniku którego miejsce to przestało być miejscem koncentracji życiowych interesów osoby w nim zameldowanej. Rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu powinna nastąpić w sposób wyraźny, poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby. Opuszczeniem jest zatem nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Zamiar, który da się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Należy przy tym wskazać na utrwalone orzecznictwo sądowoadministracyjne, gdzie wskazuje się, że za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać sytuację, w której osoby dotychczas zameldowane zostały usunięte z lokalu i do niego nie dopuszczone, a nie skorzystały we właściwym czasie z przysługujących im środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu ( patrz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 marca 2007 r., sygn. akt II OSK 521/06, z dnia 12 kwietnia 2001r sygn. V SA 3078/00, wyrok z dnia 26 października 2006 r. sygn. II OSK 1244/05, wyrok z dn. 21 listopada 2008 r. sygn. II OSK 1426/07). W przedmiotowej sprawie niesporna jest okoliczność, że skarżący opuścił przedmiotowy lokal, co stwierdził również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 kwietnia 2009 r. sygn. akt III SA/Gd 439/08. Wskazać przy tym należy, że zgodnie z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie jest związany oceną prawną i wskazaniami prawnymi co do dalszego postępowania wyrażonymi w tym orzeczeniu. Z akt sprawy wynika nadto, że M. T. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu na stałe od wielu lat, przebywa zaś B. Ł. Wynika to m.in. ze znajdującej się w aktach sprawy kserokopii sporządzonego w dniu 6 czerwca 2005 r. przez Komornika Sądowego w S. protokołu wprowadzenia J. I. w zarząd przedmiotowego lokalu. Również z treści wnoszonych w toku postępowania pism M. T. wynika, że miejscem w którym od dłuższego czasu przebywa jest B. Ł., w S. przebywał rzadko i były to pobyty krótkie, co tłumaczył swoim staniem zdrowia. Z kolei adres do korespondencji w B. wskazał z uwagi na fakt, że znajduje się tam biuro zarządcy po likwidacji jego firmy, tam też, z uwagi na ich znaczną ilość, zostały złożone akta firmy. Bezsporne jest też w sprawie, że J. I. będąc właścicielem przedmiotowego lokalu w listopadzie 2008 r. wymienił w nim zamki i usunął z niego resztę przedmiotów należących do M. T. Jakkolwiek w odwołaniu oraz w odpowiedzi na skargę M. T. podnosi, że do opuszczenia lokalu został zmuszony poprzez tzw. "dziką eksmisję", jednak nie znajduje to potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy, nie wynika z niego bowiem, by M.T. siłą został zmuszony do opuszczenia lokalu. Jak wynika z treści pisma Komendy Powiatowej Policji dla Powiatu z/s w S. Ba. z dnia 9 maja 2008 r. M. T. stwierdził, że posiada cały czas klucze do przedmiotowego lokalu i wróci do niego jeśli będzie miał taką potrzebę ( k. 50 akt administracyjnych). Nadto, jak wskazano wyżej, dopiero w listopadzie 2008 r. J.I. dokonał wymiany zamków w lokalu. W końcu należy zauważyć, że z akt sprawy nie wynika również by M.T. występował z pozwem o przywrócenie naruszonego posiadania. Powyższe umknęło uwadze organu drugiej instancji orzekającego ponownie w sprawie, tymczasem kwestia ta ma podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. W tym stanie rzeczy stanowisko organu odwoławczego, w którym stwierdził, że konieczne jest ustalenie, czy M. T. świadomie zerwał związki z zajmowanym lokalem oraz ustalenie okoliczności związanych z jego opuszczeniem było przedwczesne. W pierwszej kolejności należy bowiem bezspornie ustalić czy M. T. wystąpił z pozwem o przywrócenie naruszonego posiadania. Powołany jako podstawa prawna rozstrzygnięcia przepis art. 138 § 2 k.p.a. stanowi, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji w trybie art. 138 § 2 k.p.a. jest wyjątkiem od zasady merytorycznego rozpatrzenia sprawy przez organ odwoławczy i niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca tego przepisu. Dopuszczalność wydania przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej jest ograniczona przez to, że art. 138 § 2 w związku z art. 136 k.p.a. przyjmuje jako przesłankę wydania tego typu decyzji określony zakres czynności postępowania wyjaśniającego, a mianowicie "rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części". Sytuacja taka mogłaby zaistnieć, gdyby organ I instancji w ogóle nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego i w takich przypadku organ odwoławczy, aby dokonać oceny prawidłowości ustalenia stanu faktycznego, musiałby przeprowadzić postępowanie wyjaśniające albo w całości, albo w znacznej części, a do tego nie jest uprawniony, nie mieści się to w jego kompetencji. Ponadto naruszałoby to zasadę ogólną postępowania administracyjnego, tj. zasadę dwuinstancyjności (por. art. 15 k.p.a.). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że główny zarzut odwołania o braku dobrowolności i trwałości opuszczenia przez M. T. mógł zostać rozpatrzony przez organ odwoławczy w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją i tym samym, wbrew stanowisku organu drugiej instancji, nie zachodziła konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części. Jeżeli zatem zachodziła konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego w ograniczonym tylko zakresie, to zgodnie z art. 136 k.p.a. w postępowaniu odwoławczym można było przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe lub zlecić przeprowadzenie takiego postępowania organowi I instancji. Takie prowadzenie postępowania w sprawie przyczyni się nadto do przyspieszenia zakończenia toczącego się od wielu lat postępowania, warto bowiem zauważyć, już w dniu 12 czerwca 2006 r. organ pierwszej instancji został poinformowany o fakcie niezamieszkiwania przez M. T. w lokalu, zaś organy administracji już dwukrotnie orzekały w niniejszej sprawie. Odnosząc się do zawartego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji twierdzenia, że w ocenie organu odwoławczego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie przedstawia większej wartości merytorycznej, bowiem w sprawie oparto się głównie na oświadczeniach stron bezpośrednio w niej zainteresowanych, to należy zauważyć, że orzekając po raz pierwszy w sprawie organ odwoławczy opierając się na tymże samym i de facto mniej obszernym materiale dowodowym stwierdził, że wynika z niego, iż M. T. opuścił przedmiotowy lokal. Takie stanowisko zostało potwierdzone prawomocnym wyrokiem Sądu, o czym była już mowa wcześniej. Mając na uwadze powyższe okoliczności, zdaniem Sądu decyzja organu drugiej instancji została wydana z naruszeniem powołanych wyżej przepisów postępowania administracyjnego i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku O zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącej orzeczono w oparciu o art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). W dalszym postępowaniu w tej sprawie organ odwoławczy, po uzupełnieniu postępowania dowodowego we wskazanym wyżej zakresie oraz po zawiadomieniu stron o uzupełnieniu tego postępowania będzie zobowiązany do wydania w tej sprawie odpowiedniej decyzji merytorycznej.