II SA/Łd 1048/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Anna Stępień (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot – Szustowska Sędzia WSA Jolanta Rosińska Protokolant asystent sędziego Anna Dębowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2010 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego - uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...]r. znak: [...] Prezydent Miasta S. na podstawie art. 30 ust. 1, 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr 192, poz. 1378 ze zm.), art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku K. W., orzekł o odmowie umorzenia należności powstałych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłacanych wierzycielom na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w łącznej kwocie 2 500 zł. W uzasadnieniu decyzji Prezydent Miasta wyjaśnił, iż po wszczęciu na wniosek K. W. postępowania ustalił, iż wnioskodawca od dnia 19 września 2008r. przebywa w Zakładzie Karnym w Ł. i przewidywana data zakończenia kary to dzień 19 lipca 2012r. Sytuacja finansowa i zdrowotna wnioskodawcy jest trudna, stronie przyznana została pomoc w postaci zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności na okres od dnia 1 września 2007r. do dnia 30 września 2010r., przy czym od dnia 17 października 2008r. z powodu odbywania kary prawo do zasiłku zostało zniesione. Nadto organ ustalił, iż strona korzystała w pomocy w postaci zasiłków celowych, a jednocześnie nie wykazywała chęci dobrowolnych wpłat na poczet zaległości alimentacyjnych. Przywołując treść art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów Prezydent wyjaśnił, iż decyzja w przedmiocie umorzenia należności powstałych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może, lecz nie musi skorzystać z prawa zastosowania tego rodzaju ulgi. Mając na uwadze poczynione ustalenia faktyczne oraz przywołane uregulowanie prawne Prezydent wywiódł, iż wprawdzie sytuacja finansowa i zdrowotna strony jest trudna, gdyż nie posiada aktualnie żadnych źródeł dochodu i do dnia 30 września 2010r. posiada czasowe orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale nie jest wykluczone, że stan zdrowia wnioskodawcy ulegnie poprawie, a zatem istnieje przypuszczenie, iż po opuszczeniu zakładu będzie w stanie znaleźć pracę, choćby dorywczą, umożliwiającą spłatę zadłużenia. W terminie prawem przewidzianym K. W. złożył odwołanie, oświadczając, iż jego niepełnosprawność istnieje od kwietnia 2002 roku, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 17 maja 2002r. i od tego dnia do 19 września 2008r. korzystał z pomocy miejskiego ośrodka pomocy społecznej. Otrzymywał zasiłek pielęgnacyjny i stały, z którego od 2003 roku były przesyłane do komornika sądowego co miesiąc potrącenia na rzecz funduszu alimentacyjnego. Podkreślił, iż skoro stan jego zdrowia nie uległ poprawie w ciągu ostatnich 4 lat, to z pewnością nie ulegnie już poprawie. Zwrócił uwagę, iż w październiku 2010 roku staje ponownie przez komisją lekarską. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i orzekło o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego D. W. w okresie od dnia 1 grudnia 2008r. do dnia 30 września 2009r. w wysokości 2 500 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Wskazując na zasadność podjętego rozstrzygnięcia Kolegium przypomniało, iż decyzją z dnia [...]r. Prezydent Miasta orzekł o obowiązku zwrotu przez K. W. należności z tytułu otrzymanych przez D. W. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzja ta stała się ostateczna, albowiem strona nie skorzystała z prawa wniesienia odwołania. Dalej organ wskazał, iż w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca ma 39 lat, ma wykształcenie zawodowe, na stałe mieszka w S., przy czym aktualnie przebywa w zakładzie karnym i przewidywany koniec pobytu przypada na dzień 19 lipca 2012r. Nadto jest osoba rozwiedzioną, nie posiada żadnych dochodów, nie pracował zawodowo, nie ponosi żadnych opłat. Legitymuje się orzeczeniem z dnia 5 września 2007r., z którego wynika, iż zaliczony jest do znacznego stopnia niepełnosprawności na czas określony do dnia 30 września 2010r. W orzeczeniu wskazano, iż wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, porusza się przy balkoniku, wielokrotnie podejmował próby leczenia alkoholizmu, ostatnio w 2006 roku. Ze zgromadzonej dokumentacji wynika nadto, iż wyrokiem z dnia 21 sierpnia 1995r. zmienionym wyrokiem zaocznym Sądu Rejonowego w Skierniewicach z dnia 7 czerwca 1999r. oraz Sądu Okręgowego w Skierniewicach z dnia 14 marca 2006r., został zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz syna D. W. w kwocie 250 zł miesięcznie. Reasumując, poczynione ustalenia Kolegium wywiodło, iż bezspornie sytuacja finansowa i zdrowotna strony, która odbywa karę pozbawienia wolności, nie posiada żadnego źródła dochodu, nie ma również żadnych zasobów pieniężnych i majątku, a nadto okresowo legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, jest trudna. Jednakże dokonując analizy tejże sytuacji w kontekście art. 30 ust. 2 w/w ustawy w związku z art. 7 k.p.a. należy podzielić stanowisko organu I instancji i przyjętą argumentację, gdyż mieści się ono w ramach uznania administracyjnego. Kolegium podkreśliło, iż za takim stanowiskiem przemawia okoliczność, iż aktualnie trudna sytuacja strony nie została spowodowana działaniem niezależnym od woli zainteresowanego, a zadłużenie alimentacyjne powstało już wcześniej kiedy wnioskodawca był zdrowy i zdolny do pracy. Organ zwrócił uwagę, iż z zapisów wywiadu środowiskowego wynika, że strona przed osadzeniem w zakładzie nie pracowała zawodowo, co skutkowało brakiem dochodu i nie wywiązywaniem się z obowiązku alimentacyjnego. Powstałe zadłużenie jest więc wynikiem wieloletnich zaniedbań, o czym może świadczyć zaświadczenie komornika z dnia 26 maja 2010r. Dodał, iż pobyt w zakładzie karnym jest stanem przejściowym i nie można wykluczyć, jak wskazywał organ I instancji, iż w tym czasie stan zdrowia strony ulegnie poprawie i po wyjściu na wolność będzie w stanie podjąć pracę zarobkową. Organ odwoławczy zasugerował, iż sytuacja strony uzasadnia złożenie wniosku o odroczenie należności. Wyjaśniając podstawę zastosowania art. 138 §1 pkt 2 k.p.a. Kolegium zwróciło uwagę, iż przepis art. 30 ust. 2 w/w ustawy stanowi o kwocie wypłaconych świadczeń wraz z odsetkami, o których organ I instancji w swym rozstrzygnięciu zapomniał i okoliczność ta uzasadniała wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organu I instancji. Jednocześnie w świetle zgromadzonego materiału dowodowego uzasadnione było orzeczenie co do istoty sprawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K. W. wniósł o umorzenie należności powstałych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zwrócił uwagę na swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną, która w najbliższym czasie nie ulegnie poprawie i oświadczył, iż nie starał się o zmniejszenie wysokości wypłacanych synowi alimentów, gdyż tym samym odebrałby dziecku należne mu środki na utrzymanie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego. Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Wychodząc z przywołanych przesłanek Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę, gdyż stwierdził, iż organ administracji wydając zaskarżoną decyzję dopuścił się naruszenia przepisów prawa w sposób, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy, które to ustalenie obligowało Sąd do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie był art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr 192, poz. 1378 ze zm.), a w szczególności ust. 2 art. 30 tej ustawy. Stosownie do jego treści organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Przywołana norma prawna nie pozostawia wątpliwości, iż decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 w/w ustawy zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyte przez ustawodawcę w treści tych przepisów sformułowanie: "organ....może umorzyć...". Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. Istotne jest, iż działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jakiejkolwiek dowolności. Wręcz przeciwnie - działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 k.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Treść i zakres ochrony słusznego interesu indywidualnego dłużnika alimentacyjnego sięga bowiem tutaj do granic kolizji z interesem społecznym (publicznym), w którym wyraża się interes osób uprawnionych do alimentów, wspieranych przez państwo. Zatem, aby rozstrzygnięcie sprawy nie było dowolne, organ administracji musi poprzedzić je wnikliwym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy, a w uzasadnieniu decyzji musi wskazać motywy podjętego rozstrzygnięcia. Rolą sądu administracyjnego, kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest bowiem również sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracji stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o udzielenie przedmiotowej ulgi, lub że udzielenie jej było uzasadnione. Wywody w tym zakresie muszą być wewnętrznie spójne, a także zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stoi na stanowisku, iż analiza sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego nie została przeprowadzona zgodnie z przywołanymi regułami. Organy orzekające w niniejszej sprawie uznały bowiem, że chociaż sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego jest trudna, to nie uzasadnia umorzenia ciążących na nim należności z tytułu wypłaconych na rzecz syna zaliczek alimentacyjnych. Stanowisko takie organ uzasadnia wywodem, iż wprawdzie obecnie skarżący przebywa w zakładzie karnym, jednakże przed tym okresem nie pracował, a zatem nie łożył na utrzymanie syna, jak również nie brał udziału w jego wychowaniu, o czym świadczy ograniczenie władzy rodzicielskiej. A jednocześnie organ podkreśla, iż trudna sytuacja stanowiąca podstawę umorzenia winna być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, a taką okolicznością z pewnością nie jest pobyt w zakładzie karnym. Dodatkowo organ podkreśla, iż wprawdzie strona ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, ale orzeczenie zostało wydane na czas określony, co oznacza, iż stan zdrowia może ulec poprawie i istnieje potencjalna możliwość, iż strona po opuszczeniu zakładu znajdzie pracę, która zapewni mu utrzymanie i umożliwi spłatę zadłużenia alimentacyjnego. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie może podzielić takiego stanowiska organu. Nie budzi zastrzeżeń zakres poczynionych przez organ ustaleń faktycznych, materiał dowodowy w sprawie został należycie zgromadzony, niemniej jednak jego analiza i wysnute wnioski budzi istotne zastrzeżenia Sądu. Pokreślić trzeba, iż organ powinien był dogłębnie przeanalizować aktualną sytuację dochodową i rodzinną skarżącego. Oznacza to, iż argumentem przemawiającym za odmową umorzenia nie może być ustalenie, iż przed zamknięciem w zakładzie karnym skarżący nie pracował i nie łożył na utrzymanie syna. Podobnie wywód, iż umorzenie jest niewątpliwą ulgą dla zobowiązanego, zatem nie może być zastosowane w odniesieniu do osoby, która dopuściła się zatargu z prawem, gdyż w takim przypadku naganne zachowanie dłużnika byłoby rekompensowane przedmiotową ulgą. Również argument, iż nie jest wykluczona poprawa stanu zdrowia strony, a zatem istnieje potencjalna możliwość znalezienia zatrudnienia po opuszczeniu zakładu karnego. Zauważyć należy, iż cała argumentacja organu zasadza się na zdarzeniach przeszłych i potencjalnych przyszłych. Organ nie ustosunkował się do bieżącej, aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej strony, a przecież to właśnie winien był poczynić, mając do dyspozycji obszerny materiał dowodowy. Nie jest uprawniony wywód organu, iż skoro orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony, to istnieje możliwość, iż stan zdrowia skarżącego ulegnie poprawie, a jak opuści zakład karny, to może znajdzie pracę. Wszystko to pozostaje w sferze przyszłych, ewentualnych zdarzeń, które niekoniecznie dojdą do skutku. Ustawodawca formułując przesłanki art. 30 ust. 2 powoływanej ustawy nie wskazał, jakiego czasookresu ma dotyczyć analiza sytuacji dochodowej i rodzinnej. Oznacza to, iż kierując się ogólnymi zasadami postępowania organ obowiązany był uwzględnić i przeanalizować stan bieżący, aktualny. W tej sytuacji, zdaniem sądu, znaczenie w sprawie winien mieć przede wszystkim utrwalony od kilku lat stan zdrowia skarżącego, a zwłaszcza fakt ustalenia znacznego stopnia niepełnosprawności. Bo niewątpliwie podzielić należy stanowisko organu, iż pobyt w zakładzie karnym nie jest przesłanką, która winna być brana pod uwagę z punktu widzenia przesłanek, o których mowa w art. 30 ust. 2 wskazanej wyżej ustawy. Reasumując, stwierdzić należy, iż argumentacja sądu dotyczy w szczególności działania organu odwoławczego, który w ramach własnych kompetencji obowiązany był ponownie przeanalizować ustalenia faktyczne i prawne poczynione przez organ I instancji. Taka analiza miała w istocie miejsce, gdyż organ odwoławczy wyeliminował z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję i orzekł co do istoty, prawidłowo przyjmując, iż materiał dowodowy umożliwia takie rozstrzygnięcie. Jednakże podstawą takiego działania było wyłącznie ustalenie, iż organ I instancji, wbrew wyraźnej regulacji art. 30 ust. 2 w/w ustawy, rozstrzygnął tylko o należności głównej, pomijając ustawowe odsetki i wyłącznie w tym zakresie organ odwoławczy zajął stanowisko. Tymczasem nie ma wątpliwości, iż obowiązany był dokonać ponownej analizy wszystkich zgromadzonych materiałów, wywodząc na ich podstawie stanowisko, które przedstawi w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia. Nie budzi bowiem wątpliwości, iż materiał dowodowy został zgromadzony w sposób wyczerpujący i pełny, konieczna jest natomiast jego ponowne analiza, której organ odwoławczy nie przeprowadził. Z tych też względów Sąd wyeliminował z obrotu prawnego decyzję organu II instancji. Nie przesądzając jednocześnie wyników ponownie prowadzonego postępowania odwoławczego, organ administracji winien uwzględnić zawarte wyżej wskazania i rozstrzygnąć, mając na uwadze brzmienie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ale i art. 7, art. 11, art. 77 §1, art. 80, art. 138 k.p.a. Wywiedzione w ten sposób stanowisko uzasadnić stosownie do treści przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Na marginesie wyjaśnić trzeba, mając na uwadze sformułowany w skardze wniosek o umorzenie przedmiotowych należności, wskazać należy, że zgodnie z art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, rolą sądu administracyjnego jest sprawowanie kontroli legalności, tj. zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż postępowanie przed sądem administracyjnym, inicjowane skargą legitymowanego podmiotu na ostateczną decyzję administracyjną, nie stanowi kontynuacji postępowania administracyjnego. Sądy administracyjne nie mają uprawnień do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, nie rozpoznają zatem ponownie sprawy administracyjnej jako trzecia instancja, stąd nie jest możliwe uwzględnienie wniosku o umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego. Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. ar