I OSK 360/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska, Sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch, Sędzia del. NSA Jerzy Solarski (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 24 listopada 2010 r. sygn. akt IV SA/Wr 555/10 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej we Wrocławiu z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zdolności do zawodowej służby wojskowej oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu /dalej zwany WSA/, wyrokiem z dnia 24 listopada 2010 r. sygn. akt IV SA/Wr 555/10, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. S. na decyzję Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej we Wrocławiu (dalej RWKL) z dnia [...] lipca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie zdolności do zawodowej służby wojskowej, uchylił zaskarżoną decyzję (pkt I), nie orzekł w przedmiocie jej wykonania (pkt II) oraz zasądził od RWKL na rzecz skarżącego kwotę 257 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu przedstawiono następującą argumentację faktyczną i prawną: orzeczeniem Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej we Wrocławiu z dnia [...] lipca 2010 r. Nr [...], na podstawie art. 5 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2008 r., Nr 141 poz. 892 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 15, poz. 80) rozpoznano u M. S. cechy osobowości bierno-agresywnej nieznacznie upośledzające zdolności adaptacyjne i orzeczono kategorię "N" – niezdolny do zawodowej służby wojskowej (§ 68 pkt 1 Załącznika Nr 1, Grupa I). W odwołaniu od tego orzeczenia M. S. powołał się na przebyte w dniu [...] czerwca 2010 r., na podstawie rozporządzenia MON z dnia 31 sierpnia 2009 r. w sprawie badań psychologicznych osób zgłaszających chęć pełnienia zawodowej służby wojskowej (Dz. U. Nr 150 poz. 1214), badania psychologiczne w Pracowni Psychologicznej w Ś., które stwierdziły brak przeciwwskazań psychologicznych do pełnienia zawodowej służby wojskowej. Po rozpatrzeniu odwołania RWKL orzeczeniem z dnia [...] lipca 2010 r. Nr [...], na podstawie art. 5 ust. 1, 6 i 7 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz § 5, § 16, § 21 ust. 1 i 2, § 24 ust. 1 i § 30 rozporządzenia MON z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej (...), utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie. W uzasadnieniu RWKL powołała się na zgromadzoną w sprawie dokumentację specjalistyczno-lekarską oraz orzeczniczą, a w szczególności na przeprowadzone w dniu [...] lipca 2010 r. w WSKzP we Wrocławiu badania psychologiczne i psychiatryczne, stwierdzające u M. S. cechy osobowości nieprawidłowej bierno-agresywnej, mieszczące się w zakresie pojęciowym § 68 pkt 1 z Zał. Nr 1 do rozporządzenia z dnia 8 stycznia 2010 r., co w grupie I osób badanych (kandydaci do zawodowej służby wojskowej) jednoznacznie kwalifikuje go do kategorii "N" - niezdolny do zawodowej służby wojskowej. Podstawy do kwestionowania tych badań, jako bezstronnych i wiarygodnych, w tym rozpoznania badającego lekarza specjalisty, nie mogły stanowić badania z Pracowni Psychologicznej w Ś. z dnia [...] czerwca 2010 r. W skardze do WSA M. S. podtrzymując argumentację zawartą w odwołaniu, wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia. W odpowiedzi na skargę RWKL wniosła o jej oddalenie argumentując, że przedstawione przez skarżącego wyniki badania psychologicznego mają wyłącznie charakter pomocniczy i nie mogą decydować o jego zdolności do zawodowej służby wojskowej. Zasadniczą przyczyną stwierdzonej niezdolności była konsultacja psychiatryczna, która jednoznacznie określiła schorzenie wykluczające możliwość pełnienia tej służby. Opisanym na wstępie wyrokiem WSA uchylił zaskarżoną decyzję wskazując, że nie zawiera ona odpowiednio szerokiej argumentacji przemawiającej za uznaniem skarżącego za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej. Wskazano, że na etapie postępowania odwoławczego skarżący przedstawił dowód w postaci badań psychologicznych, tj. orzeczenie Nr [...] wydane w trybie rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 sierpnia 2009 r. w sprawie badań psychologicznych osób zgłaszających chęć pełnienia zawodowej służby wojskowej (Dz. U. Nr 150, poz. 1214). Z treści tego aktu wynika, że ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o pracowni psychologicznej (bez bliższego określenia), należy przez to rozumieć wojskową pracownię psychologiczną, regionalną wojskową pracownię psychologiczną oraz Centralną Wojskową Pracownię Psychologiczną. Orzeczeniem tym stwierdzono brak przeciwwskazań psychologicznych do pełnienia przez skarżącego zawodowej służby wojskowej. Organ odwoławczy ogólnikowo odniósł się do przedłożonego orzeczenia psychologicznego uznając, że przeprowadzone badanie psychologiczne oraz specjalistyczne psychiatryczne w ramach skierowania wojskowego są bezstronne i wiarygodne. Nie wchodząc w merytoryczną ocenę badań oraz wynikających z przedłożonego przez skarżącego zaświadczenia psychologicznego WSA stwierdził, że istnieje sprzeczność w ocenie stanu zdrowia skarżącego. Skoro M. S. przedstawił konkretne dowody na okoliczności mające znaczenie dla wyjaśnienia sprawy, to obowiązkiem organu odwoławczego było dokonanie ich dokładnej oceny, która powinna znaleźć wyraz w uzasadnieniu orzeczenia, zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Kwestionując prawidłowość przedłożonego zaświadczenia organ winien dać temu wyraz w uzasadnieniu. Wobec tego nie można uznać za wystarczające stwierdzenie, że badanie z placówki Pracowni Psychologicznej w Ś. nie może stanowić podstawy do kwestionowania rozpoznania badającego skarżącego lekarza specjalisty (psychiatry). Organ wojskowy w arbitralny sposób, bez uzasadnienia przyznał prymat mocy dowodowej orzeczenia lekarza psychiatry i psychologa klinicznego (orzekającego po wyrażeniu takiej prośby przez lekarza psychiatrę) stwierdzających określoną przypadłość chorobową w stosunku do orzeczenia psychologa z wojskowej pracowni psychologicznej, który przypadłości tej nie stwierdził. Reasumując WSA wskazał na przyjęte w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowisko, że w sytuacji gdy organ administracji publicznej dysponuje sprzecznymi ze sobą dowodami, to nie może uchylić się od oceny wiarygodności tych dowodów, a tym samym i od dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Zaniedbanie tego obowiązku stanowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, a przez to uzasadniające uchylenie zaskarżonego orzeczenia. Dopiero prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe, z zachowaniem reguł wyrażonych w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., pozwoli na ocenę, czy w sprawie zostały właściwie zastosowane odpowiednie przepisy prawa materialnego. W skardze kasacyjnej RWKL, reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając mu w granicach wskazanych w art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a./, naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 593/ oraz § 3 i § 5 pkt 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej (...) przez przyjęcie, że RWKL nie jest uprawniona do kwestionowania orzeczenia wojskowej pracowni psychologicznej wydanego w trybie określonym w art. 5a w/w ustawy oraz art. 44a ust. 10 ustawy z dnia 22 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP (Dz. U. z 2004 r., Nr 241 poz. 2416). Wskazując na powyższe sformułowano wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i alternatywnie: przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, względnie oddalenie skargi M. S., przy zasądzeniu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu naprowadzono, że stosownie do treści art. 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia zawodowej służby wojskowej ustala wojskowa komisja lekarska. Natomiast zgodnie z art. 5a tej ustawy, osobę, która zgłosiła chęć pełnienia zawodowej służby wojskowej, wojskowy komendant uzupełnień kieruje do wojskowej pracowni psychologicznej w celu wydania orzeczenia psychologicznego w zakresie braku przeciwwskazań do pełnienia tej służby. Zdaniem skarżącego kasacyjnie, orzeczenie psychologiczne ma charakter wstępny, wykluczający ubiegającego się o powołanie do zawodowej służby wojskowej z dalszego postępowania, w przypadku przeciwwskazań o charakterze psychologicznym. W przypadku pozytywnego orzeczenia psychologicznego, badany jest kierowany do wojskowych komisji lekarskich. Wobec braku wzajemnych relacji pomiędzy tymi przepisami, wyłącznie do wojskowych komisji lekarskich należy określanie zdolności fizycznej i psychicznej kandydata do zawodowej służby wojskowej i może to być uczynione w sposób arbitralny. Faktem dodatkowo potwierdzającym prymat orzeczenia RWKL jest to, że M. S. poddany był badaniu zarówno przez psychiatrę, jak i psychologa klinicznego. W odpowiedzi M. S., zastępowany przez adwokata, wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego wg norm przepisanych. Za niesłuszny uznano postawiony w skardze kasacyjnej zarzut o stwierdzeniu przez Sąd I instancji, że RWKL nie jest uprawniona do kwestionowania orzeczenia wojskowej pracowni psychologicznej. Podkreślono, że WSA nie wyraził takiego poglądu, lecz w uzasadnieniu wskazał na mankamenty postępowania dowodowego i uzasadnienia zaskarżonej decyzji RWKL. Skoro w sprawie doszło do sytuacji, w której zdolność do pełnienia zawodowej służby wojskowej przez M. S. została w krótkim okresie czasu odmiennie oceniona, to słusznie Sąd uznał, że wydanie zaskarżonej decyzji wymagało wskazania przez organ odpowiedniej argumentacji faktycznej i prawnej przemawiającej za jej słusznością. Rzecz nie w tym, które z wydanych orzeczeń ma prymat, lecz by organ administracyjny dochował obowiązków wynikających z art. 107 § 3 k.p.a., a zebrane w sprawie dowody ocenił z poszanowaniem zasady swobodnej oceny dowodów i szczegółowo uzasadnił swoje stanowisko. Nadto naprowadzono, że w skardze kasacyjnej nie powołano żadnego argumentu podważającego słuszność stanowiska wyrażonego w tym zakresie przez Sąd, co odnosi się również do braku wskazania, na czym miałaby polegać błędna wykładnia prawa materialnego, skutkująca jego naruszeniem; przepisy rozporządzenia MON z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej (...) nie mają charakteru materialnoprawnego, a zarzutu naruszenia art. 174 pkt 2 P.p.s.a. w skardze kasacyjnej nie postawiono. Niezależnie od powyższego podniesiono, że po wydaniu zaskarżonego wyroku M. S. na zarządzenie Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień w K. ponownie został przebadany przez Terenową Wojskową Komisją Lekarską we Wrocławiu, gdzie specjalista psycholog kliniczny i lekarz specjalista z zakresu psychiatrii nie potwierdzili przeciwwskazań do zawodowej służby wojskowej. Przedkładając kserokopię sporządzonej w tym zakresie dokumentacji pełnomocnik skarżącego, na podstawie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. wniósł o dopuszczenie dowodu z tych dokumentów na okoliczność stwierdzenia u M. S. braku przeciwwskazań psychologicznych i psychiatrycznych do zawodowej służby wojskowej. W ślad za odpowiedzią na skargę kasacyjną pełnomocnik M. S. przedłożył również prawomocne orzeczenie Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej we Wrocławiu z dnia [...] lutego 2011 r. Nr [...] stwierdzające u skarżącego zdolność do zawodowej służby wojskowej, także wnioskując o dopuszczenie dowodu z tego dokumentu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do przepisu art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej; z urzędu uwzględnia tylko nieważność postępowania. Ponieważ w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania z art. 183 § 2 p.p.s.a., dlatego Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał sprawę w granicach wyznaczonych skargami kasacyjnymi. Na wstępie wskazać należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, wedle którego wojskowe komisje lekarskie stanowią organy administracji publicznej wydające decyzje w indywidualnych sprawach, w tym również decyzje w sprawach zdolności do służby wojskowej ze względu na stan zdrowia. Dlatego też do tego rodzaju decyzji odnoszą się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 10 lutego 1999 r. sygn. akt I SA 2114/97 - LEX 47973, wyrok NSA z dnia 16 listopada 1995 r. sygn. akt SA/Gd 1655/95, OSP z 1997 r. Nr 7-8, poz. 135 i inne). Konsekwencją takiego trybu procedowania jest to, że wojskowe komisje lekarskie, tak jak organy administracji publicznej, zobligowane są przestrzegać określonych zasad postępowania administracyjnego wynikających z zasad ogólnych rządzących postępowaniem administracyjnym. Niezależnie od tego, prowadząc postępowanie dowodowe organy powinny kierować się obowiązującymi w postępowaniu administracyjny przepisami, w tym art. 77 § 1,art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Zgodnie z tymi przepisami organ administracji jest obwiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Tak przeprowadzone postępowanie zamyka decyzja i jej uzasadnienie, które winny spełniać wymagania wynikające z art. 107 § 3 k.p.a. Kierując się takimi kryteriami WSA dokonał oceny orzeczenia RWKL i doszedł do wniosku, że przeprowadzone postępowania narusza standardy wyznaczone przez k.p.a, zaś uzasadnienie orzeczenia RWKL nie spełnia wymagań wynikających z przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Z uzasadnienia wyroku w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że tylko te przyczyny i uchybienia legły u podstaw kasacyjnego rozstrzygnięcia. Co więcej, WSA podkreślił, że poza kontrolą merytoryczna ocena badań wynikających z przedłożonego przez skarżącego zaświadczenia psychologicznego. Zatem wyłączną przyczyną uchylenia orzeczenia RWKL było naruszenia przepisów postępowania, o czym świadczy również powołany przez WSA przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., a także wytyczne wskazujące na przeprowadzenie postępowania z zachowaniem reguł wynikających z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. W świetle powyższego zarzuty skargi kasacyjnej nie mogły odnieść zamierzonego skutku, gdyż skarga kasacyjna oparta została na podstawie przewidzianej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. naruszeniu prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 593/ oraz § 3 i § 5 pkt 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej (...) przez przyjęcie, że RWKL nie jest uprawniona do kwestionowania orzeczenia wojskowej pracowni psychologicznej wydanego w trybie określonym w art. 5a w/w ustawy oraz art. 44a ust. 10 ustawy z dnia 22 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP (Dz. U. z 2004 r., Nr 241 poz. 2416). Tymczasem, jak to wyżej wskazano, WSA nie odniósł się do prawa materialnego, a jedynie do przepisów postępowania, których naruszenie zadecydowało o uwzględnieniu skargi. Ponieważ skarga kasacyjna została oparta na podstawach kasacyjnych przewidzianych przepisem art. 174 pkt 1 p.p.s.a., a WSA prawa materialnego nie stosował, dlatego skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjna oddalił, na podstawie przepisu art. 184 p.p.s.a.