II GSK 301/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Czesława Socha (spr.) Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Piotr Pietrasz Protokolant Piotr Suchoń po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. P. H. U. "E." A. R., W. Ś. Spółki jawnej w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 24 listopada 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 880/10 w sprawie ze skargi P. P. H. U. "E." A. R., W. Ś. Spółki jawnej w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów egzekucyjnych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P. P. H. U. "E." A. R., W. Ś. Spółki jawnej w G. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w B. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 listopada 2010 r. o sygnaturze I SA/Bd 880/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalił skargę P. P.-H.-U. "E." A. R., W. Ś. Spółki jawnej w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów egzekucyjnych. Sąd I instancji przyjął, że odmowa zwrotu kosztów egzekucyjnych w wysokości 25.466 złotych była uzasadniona. Chodzi o to, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było zgodne z prawem, gdyż kierowana przez wierzyciela zaległość do egzekucji objęta tytułem wykonawczym była wymagalna. Oznacza to, że działania organu egzekucyjnego mające na celu wyegzekwowanie należności były uprawnione. Ocena powyższa wynika z faktu, że w dniu 3 lutego 2010 r. Spółka otrzymała upomnienie wzywające do uregulowania w terminie 7 dni należności w podatku od towarów i usług za grudzień 2009 r. Zastrzeżono również, że niewywiązanie się z obowiązku we wskazanym terminie, będzie skutkowało wszczęciem postępowania egzekucyjnego, co spowoduje dodatkowe obciążenie kosztami egzekucyjnymi. Zobowiązana, pomimo wezwania, nie uiściła należności w określonym terminie, co spowodowało przyczynienie się do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W dacie wystawienia tytułu wykonawczego, to jest 12 lutego 2010 r., zobowiązanie powyższe nie zostało wykonane, było wymagalne i stało się zaległością podatkową. Wynika to z art. 6 § 1, 64c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.). Zatem, wszczęcie egzekucji administracyjnej i zastosowanie środków egzekucyjnych było zgodne z prawem i skutkowało obciążeniem kosztami egzekucyjnymi. Brak podstaw do przyjęcia, że zaszła przesłanka stanowiąca podstawę do zwrotu. W ocenie Sądu I instancji, nie ma znaczenia nierozpatrzenie przez wierzyciela wniosku o odroczenie terminu płatności podatku złożonego kilka dni przed upływem terminu wykonania obowiązku podatkowego do dnia 25 stycznia 2010 r. Wniosek ten został złożony 19 stycznia 2010 r., a organ decyzją z 3 marca 2010 r. odmówił udzielenia ulgi w spłacie zobowiązania w tym podatku. Postępowanie w sprawie udzielenia ulgi w spłacie zaległości podatkowej jest postępowaniem odrębnym od postępowania egzekucyjnego. Jedynie pozytywne rozpatrzenie podania i wydanie pozytywnej dla podatnika decyzji stanowiłoby obligatoryjną przesłankę zawieszenia postępowania egzekucyjnego w trybie art. 56 § 1 pkt 1 tej ustawy. Udzielenie powyższej ulgi w terminie 7 dni nie jest możliwe do zrealizowania, gdyż wymaga zawsze badania sytuacji majątkowej podatnika i rozpatrzenia wniosku. Powyższe oznaczało, że zarzuty skargi były nieuzasadnione i dlatego podlegała oddaleniu. W skardze kasacyjnej P. P.-H.-U. "E." A. R., W. Ś. Spółka jawna w G. zaskarżyła w całości wyrok, zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego. Domagała się zastosowania art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) względnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy Sądowi I instancji do rozpoznania z uwzględnieniem zwrotu kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej. Powołując się na naruszenie prawa materialnego, wskazano błędną wykładnię art. 6 § 1 ustawy wyżej cytowanej o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Naruszenie zaś przepisów postępowania w sposób istotny i mający wpływ na wynik sprawy. Chodzi o art. 141 § 4 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W uzasadnieniu podano, że trudno przyjąć zbędność badania wniosku o odroczenie płatności zobowiązania przed terminem płatności zobowiązania. Zaniechanie przez Sąd I instancji wykładni pojęcia "uchylania się", powoduje brak wyjaśnienia sprawy. Konsekwencją tego jest przyjęcie przez Sąd zbędności art. 6 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Błędna jest ocena, że powyższe okoliczności nie mają wpływu na ostateczne rozstrzygnięcie sprawy. Należało przed wszczęciem egzekucji zająć stanowisko w przedmiocie odroczenia i poinformować o tym zobowiązanego. Odwrotne postępowanie stanowi kpinę z instytucji odroczenia, narusza zasadę rozpoznania sprawy niezwłocznie i przyczynia się do poniesienia szkody z powodu zaniedbań w oczekiwanym terminie. Podjęcie egzekucji naraziło stronę na poniesienie kosztów egzekucyjnych. Ocena zatem uchylania się, jest zbędna do wszczęcia egzekucji i nie ma znaczenia w postępowaniu o zwrot kosztów egzekucyjnych. Naruszenie przepisów procesowych uniemożliwia kontrolę instancyjną. Chodzi o zaniechanie uzasadnienia stanowiska Sądu w przedmiocie zarzutów skargi. Odroczenie, należało rozpoznać w pierwszej kolejności i poinformować o tym fakcie, aby podatnik mógł zapłacić podatek w terminie płatności. Stanowisko Sądu w tym zakresie jest nieuzasadnione. Nie uzasadnił też Sad, że należało badać także przepisy Ordynacji podatkowej. Chodzi o art. 139 § 1. Naruszenie to było bezpośrednio przyczyną niezapłacenia podatku w terminie płatności. Formalne stosowanie k.p.a. w postępowaniu egzekucyjnym obliguje organy do przestrzegania wszystkich przepisów. Uchybienia powyższe naruszają art. 7 i 9 k.p.a. Zarzuty powyższe są uzasadnione i spowodowały konieczność wniesienia skargi kasacyjnej. Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Podał, że wyrok Sądu I instancji jest zgodny z prawem a zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona. Zgodnie z art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W tym trybie wpłynęła skarga kasacyjna w niniejszej sprawie i spełnia ona wymogi określone w art. 174, 175 § 1, 176 oraz 177 § 1 tej ustawy. Oznacza to, że zaistniały podstawy do merytorycznego jej rozpoznania. Przepis art. 183 § 1 powołanej wyżej ustawy obliguje Naczelny Sąd Administracyjny do rozpoznania sprawy w granicach skargi kasacyjnej. Sąd ten z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy. Stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania. Jak wskazano wyżej, skargę kasacyjną oparto zarówno na podstawie naruszenia prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego w pierwszej kolejności rozważenia wymaga zasadność zarzutów o charakterze procesowym, gdyż zarzuty naruszenia prawa materialnego mogą być przedmiotem oceny wówczas, gdy zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania okażą się nieusprawiedliwione. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 141 § 4 cytowanej wyżej ustawy, a więc braków w uzasadnieniu wyroku, nie jest on uzasadniony. Przepis ten nakazuje zamieszczenie określonych elementów konstrukcyjnych w uzasadnieniu wyroku. W myśl tego przepisu, uzasadnienie wyroku winno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Elementy te mają służyć wyjaśnieniu powodów rozstrzygnięcia i umożliwić kontrolę instancyjną. Wbrew twierdzeniom kasatora, Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku prawidłowo wskazał stan faktyczny sprawy, który przyjął za podstawę swojego rozstrzygnięcia zawartego w sentencji wyroku. Przedstawienie stanu faktycznego sprawy w uzasadnieniu wyroku jest pełne i wyczerpujące, a tym samym zgłoszony zarzut nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu II instancji, stosowana przez Sąd I instancji technika przedstawienia w uzasadnieniu stanu faktycznego sprawy oraz oceny umożliwia kontrolę instancyjną. Zarzut dotyczący zaniechania uzasadnienia stanowiska Sądu w przedmiocie zgłoszenia zarzutów skargi nie znajduje potwierdzenia. Chodzi o brak uzasadnienia stanowiska w zakresie złożonego wniosku o odroczenie terminu płatności podatku, badania naruszenia przez organ podatkowy przepisów Ordynacji podatkowej (art. 139 § 1), a także naruszenia art. 7 i 9 k.p.a. Nie można podzielić powyższych zarzutów, skoro z uzasadnienia wyroku jednoznacznie wynika, że Sąd I instancji prawidłowo odniósł się do każdego z tych zarzutów. Podkreślić należy, że odwołanie się do tych zarzutów spowodowane jest próbą wykazania braku poprawnych ustaleń faktycznych i oceną dowodów dokonaną przez Sąd I instancji. Kwestionowanie ustaleń stanu faktycznego kasator upatruje w innej ocenie tych samych dowodów, a odwołanie się do nich spowodowane jest próbą wykazania, że w sprawie nie zachodziły podstawy do odmowy zwrotu kosztów egzekucyjnych. Podkreślić przy tym należy, że Sąd I instancji dokonując oceny zarzutu w zakresie złożonego wniosku o odroczenie terminu płatności podatku, odwołał się także do jednolitego orzecznictwa sądów administracyjnych ze wskazaniem konkretnych wyroków wydanych w tym terminie, zwracając uwagę na odrębność postępowania w sprawie udzielenia ulgi w spłacie zaległości podatkowej od postępowania egzekucyjnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie także przyjęto, że złożenie wniosku o odroczenie terminu płatności podatku przed upływem jego wymagalności nie stanowi przeszkody do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. O ile wpłynęło podanie o odroczenie terminu płatności, to organ zgodnie z art. 35 § 3 k.p.a. załatwia sprawę nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawę szczególnie skomplikowaną nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Niezwłoczne załatwienie sprawy zgodnie z § 2 tego przepisu następuje w okolicznościach tam wskazanych. Do organu należy ocena, który z § przepisu znajduje zastosowanie. W sytuacji naruszenia tych przepisów stronie służy prawo złożenia zażalenia na niezałatwienie sprawy w terminie zgodnie z art. 37 k.p.a. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżący skorzystał z regulacji zawartej w art. 37 k.p.a. Oznacza to, że nie można organowi postawić zarzutu naruszenia tego przepisu. Słusznie Sąd I instancji wskazał, że nie dopatrzył się naruszenia art. 7 i 9 k.p.a., skoro naruszenie tych przepisów zostało powiązane z oceną naruszenia art. 64c § 3 cytowanej wyżej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zarzut ten wiąże się z całościową oceną, że wszczęte postępowanie egzekucyjne było uzasadnione, gdyż nastąpiła wymagalność zobowiązania podatkowego. Złożony wniosek o odroczenie terminu płatności tej należności nie wpłynął na przyjęcie przesłanki o zajściu podstaw do zwrotu kosztów egzekucyjnych, skoro kasator istotę problemu w sprawie sprowadził do braku rozpoznania tego wniosku. Nieuprawniony jest także zarzut naruszenia art. 6 § 1 cytowanej wyżej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, skoro połączony został z oceną rozpoznania wniosku o odroczenie terminu płatności. Jak już wyżej wskazano, wniosek ten podlegał odrębnemu rozpoznaniu a termin płatności podatku upływał z dniem 25 stycznia 2010 r. Po tej dacie należność pieniężna nie została zapłacona w terminie a wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym zobowiązany był do podjęcia działania zmierzającego do wyegzekwowania tej należności. Obowiązek swój wypełnił poprzez wystawienie i doręczenie upomnienia z dnia 3 lutego 2010 r. Skoro mimo upomnienia nie została uiszczona należność w określonym terminie, to trafnie przyjęto uchylanie się zobowiązanego od wykonania obowiązku. Oznacza to, że zachodziły podstawy do zastosowania środków egzekucyjnych. Wydany tytuł wykonawczy z dnia 12 lutego 2010 r. wskazywał na przystąpienie do podjęcia czynności mających na celu przymuszenie wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Tak więc kwestionowanie pojęcia "uchylanie się" zobowiązanego od wykonania obowiązku, nie znajduje uzasadnienia faktycznego ani prawnego. Okoliczności te w pełni potwierdzają zasadność prowadzonej egzekucji i konsekwencji z tym związanych. Odmienna interpretacja przepisu od oczekiwań skarżącego w związku z prawidłowo ustalonym stanem faktycznym i prawidłową oceną, nie stanowi naruszenia prawa. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. Orzeczenie o kosztach znajduje swoje podstawy w art. 204 pkt 1, 205 § 2 i 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. Nr 163 , poz. 1349 ze zm.).