I FZ 9/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Janusz Zubrzycki (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 listopada 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 420/10 w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 16 lutego 2010 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od listopada 2004 r. do sierpnia 2006 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 25 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 420/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił wniosek T. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podał, że w odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.425 zł strona wniosła o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi. Wnioskodawca wskazał przy tym, że jest jedynym żywicielem rodziny, mającym na utrzymaniu małżonkę oraz ósemkę dzieci. Podał również, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiąga miesięczny dochód brutto w wysokości 2.500 zł. Jako majątek wykazał, podlegające zabezpieczeniu w postępowaniu karnym: dom o powierzchni 200 m², rozpoczętą budowę oraz samochód ciężarowy Nissan Navara. Wezwaniem z 7 lipca 2010 r. pełnomocnik skarżącego został zobligowany do przedłożenia zeznań podatkowych, wyciągów z osobistych i firmowych rachunków bankowych, bilansu z bieżącej działalności prowadzonego przez skarżącego przedsiębiorstwa, tytułów egzekucyjnych i wykonawczych oraz oszacowania ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny. W odpowiedzi na powyższe pełnomocnik podał, że skarżący ponosi opłaty za zużycie energii elektrycznej w kwocie 450 zł oraz wywóz nieczystości w kwocie 450 zł. Oświadczył też, że jak podano we wniosku, na składnikach majątkowych skarżącego ciąży zajęcie komornicze. Do powyższego pisma załączono: PIT-36 L za 2009r., w którym skarżący wykazał stratę w kwocie 107.026,54 zł; wezwanie do zapłaty z 21 lipca 2010r. wystosowane przez Zakład Wodociągów i Usług Komunalnych na kwotę 1.944,67 zł oraz upomnienie wystosowane do skarżącego przez bank, informujące o zadłużeniu prowadzonego przedsiębiorstwa na kwotę 3.461 zł. Postanowieniem z 13 października 2010r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu od skargi w kwocie powyżej 1000 zł. Wskutek złożonego przez stronę sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. W pisemnych motywach postanowienia Sąd zwrócił uwagę, że stronie dwukrotnie przedłużano termin do przedłożenia dokumentów określonych w wezwaniu wystosowanym w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej "P.p.s.a."), lecz mimo upływu 4 miesięcy od jego otrzymania, strona nie wypełniła jego treści. Sąd zauważył, że strona w formularzu PPF wskazała, że z tytułu działalności osiąga dochód w wysokości 2500 zł brutto, a następnie złożyła dokumenty z których wynika, że w 2009r. poniosła stratę z tego tytułu w wysokości 107.026,54 zł. Ponadto skarżący we wniosku oświadczył, że nie dysponuje składnikami swojego majątku o znacznej wartości (dom, budowa, samochody ciężarowe, rachunki bankowe) ze względu na jego zajęcie w postępowaniu karnym i podatkowym, jednakże do dnia wydania postanowienia nie przedstawił żadnego dokumentu potwierdzającego taki stan rzeczy. Brak informacji na temat dochodów żony skarżącego, jak również aktualnego sprawozdania finansowego firmy, tytułów egzekucyjnych i wykonawczych oraz wyciągów z rachunków bankowych – w ocenie Sądu - spowodowało, że Sąd ten nie miał możliwości dokonania rzetelnej oceny sytuacji materialnej skarżącego. Jednocześnie Sąd stwierdził, że podane przez skarżącego informacje w zakresie jego rzeczywistych możliwości płatniczych budzą poważne wątpliwości. Zdaniem Sądu trudno przypuszczać, że skarżący utrzymuje dziesięcioosobową rodzinę ze środków w wysokości 2.500 zł brutto, skoro tylko na wywóz nieczystości oraz za energię elektryczną ponosi on opłaty w kwocie 900 zł miesięcznie. Sąd zwrócił uwagę, że skarżący nie udzielił jakichkolwiek wyjaśnień w tej kwestii i poza gołosłownymi twierdzeniami zawartymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz piśmie z 27 sierpnia 2010r., nie udowodnił, że jego sytuacja materialna kwalifikuje go do przyznania mu prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący – reprezentowany przez pełnomocnika – zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 252 § 1 i 2 oraz art. 255 P.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny, w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. Podniesiono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy faktycznie nie dokonał oceny sytuacji finansowej skarżącego, poprzestając na stwierdzeniu, że nie przedłożył on wszystkich dokumentów, o nadesłanie których został wezwany. Tymczasem w opinii skarżącego jego oświadczenia i złożona dokumentacja były wystarczające aby przyznać mu prawo pomocy w żądanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie – wobec braku uzasadnionych podstaw – podlega oddaleniu. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stosownie do przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści powyższego przepisu wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. To strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zaś fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. post. NSA: z 9 września 2004 r., FZ 360/04, z 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i zasługuje na przyznanie prawa pomocy w zakresie wskazanym we wniosku. Należy bowiem zgodzić się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Bydgoszczy, że informacje przedstawione przez skarżącego zarówno w formie jego oświadczeń, jak i w ramach złożonej dokumentacji, budzą szereg wątpliwości, a skarżący nie podjął żadnych działań w celu ich wyjaśnienia. Podkreślić trzeba, że nawet w zażaleniu skarżący nie próbował wytłumaczyć rozbieżności i niejasności, na które wskazał Sąd pierwszej instancji. W tym miejscu należy jednocześnie zwrócić uwagę, że nie jest uprawnione twierdzenie skarżącego, jakoby główną okolicznością przesądzającą o odmowie skarżącemu prawa pomocy było nieuzupełnienie przez niego wniosku o stosowną dokumentację. Należy bowiem wskazać, że – wbrew twierdzeniom skarżącego – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy dokonał rzetelnej analizy materiału zebranego w sprawie. Powyższe znajduje odzwierciedlenie w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia, w którym Sąd ten dokonał zestawienia danych wynikających z wniosku o przyznanie prawa pomocy z tymi wynikającymi z nielicznych dokumentów złożonych do akt sprawy i dopiero na tej podstawie uznał, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym zakresie należy uznać stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego za uzasadnione. O odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy przesądził nie sam fakt nienadesłania określonej w wezwaniu referendarza dokumentacji, ale to, że bez tej dokumentacji Sąd pierwszej instancji nie był w stanie ustalić rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego, i stwierdzić, czy jest ona na tyle trudna, że uiszczenie wpisu sądowego w niniejszej sprawie wiązałoby się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Na podstawie akt sprawy nie można bowiem stwierdzić, czy rzeczywiście dochód z prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej jest dla dziesięcioosobowej rodziny jedynym źródłem utrzymania, czy majątek oraz rachunki bankowe wnioskodawcy są faktycznie zajęte w ramach postępowania karnego i egzekucyjnego. Nie można zatem ustalić realnej kwoty dochodów skarżącego, a także ciążących na nim zobowiązań, wobec czego należy przyjąć – jak to uczynił Sąd pierwszej instancji – że skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja materialna uzasadniała przyznanie mu prawa pomocy i zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o treść art. 185 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.