II SA/Rz 776/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie NSA Stanisław Śliwa WSA Joanna Zdrzałka Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 25 listopada 2010 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości -skargę oddala- II SA/Rz 776/10 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] maja 2010r. nr [...] Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania J. D. utrzymał w mocy decyzję Starosty Powiatu [...] z dnia [...] listopada 2009r. nr [...] o odmowie ustalenia odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości działek nr 1126/9 o pow. 0,1784 ha oraz nr 1126/10 o pow. 0,1548 ha objętej KW nr [...] położonych w B. spowodowanych wybudowaniem na ww. działkach linii elektroenergetycznej niskiego i wysokiego napięcia. W podstawie prawnej organ podał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1017 ze zm.) zwana dalej w skrócie k.p.a. oraz art. 128 ust. 4 i art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r. nr 262, poz. 2603 ze zm. zwana dalej w skrócie u.g.n.). W uzasadnieniu decyzji Starosta Powiatu [...] wskazał, że wykładnia art. 128 ust. 4 u.g.n. prowadzi do wniosku, że możliwość przyznania odszkodowania na podstawie tego przepisu nie dotyczy sytuacji, gdy ograniczenie w prawie do nieruchomości nastąpiło na podstawie innych przepisów niż przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami. W rozpoznawanej sprawie doszło do przedawnienia roszczeń o odszkodowanie, gdyż roszczenia te stały się wymagalne w chwili uprawomocnienia się decyzji o ograniczeniu praw do nieruchomości: 1/ decyzja - pozwolenie na budowę linii 110kV Wojewódzkiego Biura Planowania [...] z dnia 21 stycznia 1989r. nr [...] stała się ostateczna w dniu jej wydania; 2/ decyzja Urzędu Gminy [...] z dnia [...] marca 1980r. nr [...] zezwalająca na przeprowadzenie linii elektroenergetycznej przez nieruchomości położone w B. stała się ostateczna 11.07.1980r.; 3/ decyzja – pozwolenie na budowę Urzędu Rejonowego [...] z dnia [...] maja 1997r. nr [...] stała się ostateczna 14.06.1997r. Roszczenie o odszkodowanie przedawniło się z upływem 10 lat od uprawomocnienia się decyzji. W odwołaniu od decyzji J. D. zarzucił pobieżne rozpoznanie sprawy, niezgodnie ze stanem faktycznym. Z decyzji organu pierwszej instancji wynika, że wymienione decyzje dotyczą działki nr 1731, a nie nieruchomości poprzedników prawnych skarżącego, których numery były zupełnie inne, co wykazał w odpowiedzi na wezwanie organu. W 1980r. właścicielem działki był jego dziadek. Zakład energetyczny bezprawnie zajął działkę pod budowę linii energetycznej nie informując o przysługującym odszkodowaniu. Decyzje nie mogły się uprawomocnić, gdyż strona nie została o nich poinformowana. Organy błędnie przyjęły, że w jego przypadku nie ma zastosowania art. 128 ust. 4 u.g.n., gdyż ograniczenie prawa własności nastąpiło na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958r. oraz ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. Kwestie te jednoznacznie rozwiązuje uchwała Sądu Najwyższego z 10 listopada 2005r. sygn. akt IIICZP 80/05. Sąd uznał, że do nieruchomości, na których po wejściu w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości zostały założone w trybie ustawy z dnia 28 czerwca 1950r. p.e.w i o. urządzenia do przesyłania energii elektrycznej mają zastosowanie przepisy art. 70 ust. 3 i art. 74 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. w konsekwencji administracyjny tryb dochodzenia odszkodowania. Ograniczenie prawa własności przez Państwo w drodze władztwa państwowego nie przedawnia się, co reguluje Konstytucja. Przedawnienie nie może być liczone przed 1989r., gdyż nie było możliwości prawnych bez restrykcji zgłaszanie roszczeń oraz odwołań od decyzji. Zarzucił przewlekłość prowadzenia postępowania. Wystąpił do zakładu energetycznego przed okresem przedawnienia z prośbą o ugodowe załatwienie sprawy, a do Wojewody [...] i Starosty Powiatu [...] o usunięcie sieci lub wypłatę odszkodowania. W zaistniałej sytuacji odszkodowanie jest należne. Wojewoda [...] wymienioną na wstępie decyzją utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W przedmiotowej sprawie instalacja linii elektrycznych oraz związane z tym ograniczenie prawa własności nieruchomości miało miejsce na przestrzeni kilkudziesięciu lat a mianowicie: 1/ ustawy z dnia 6 lipca 1950r. o powszechnej elektryfikacji wsi i osiedli (Dz. U. z 1954r. nr 32, poz. 135 ze zm.); 2/ ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974r. nr 10, poz. 654); 3/ ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991r. nr 30, poz. 127 ze zm.). Wojewoda [...] podzielił stanowisko Starosty Powiatu [...] w przedmiocie braku możliwości zastosowania art. 128 ust. 4 czy też art. 129 ust. 5 u.g.n. do przypadków powstania szkód związanych z ograniczeniem prawa własności w celu instalacji infrastruktury przesyłowej. Wskazuje na to wykładnia językowa jak i systemowa tych przepisów. Przepisy art. 128 ust. 4 i art. 129 ust. 5 u.g.n. mają zastosowanie do przypadków określonych w ustawie o gospodarce nieruchomościami. Ustawa ta wskazuje jednoznacznie, kiedy jej przepisy można stosować odpowiednio do wcześniej obowiązujących ustaw, tak jak to czyni art. 216 u.g.n. i dlatego brak jest możliwości orzekania o odszkodowaniu. Na wsparcie stanowiska organ powołał wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 9 sierpnia 2006r. sygn. akt II SA/Rz 260/06). Starosta Powiatu [...] błędnie uznał, że doszło do przedawnienia roszczeń w związku z upływem 10 lat od uprawomocnienia się wskazanych przez Starostę decyzji o pozwoleniu na budowę linii elektroenergetycznych. Wskazane decyzje zatwierdzały projekty budowlane i zezwalały na instalację stacji transformatorowych i linii elektrycznych. Powołane w podstawie prawnej przepisy Prawa budowlanego nie stanowiły dla właściciela nieruchomości podstaw do roszczenia odszkodowawczego za powstałe szkody. Źródłem roszczenia odszkodowawczego była jedynie decyzja Urzędu Gminy z dnia [...] marca 1980r. nr [...] zezwalająca na przeprowadzenie linii energetycznej przez nieruchomości położone w B. Roszczenie to wynikało z art. 36 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości i tylko w stosunku do tego roszczenia można rozważać fakt przedawnienia. Nie zmienia to faktu, że rozstrzygnięcie Starosty Powiatu [...] jest prawidłowe. W skardze do sądu skarżący powtórzył w całości zarzuty oraz tezy orzeczeń sądowych zaprezentowane w odwołaniu. Dodatkowo podniósł, że zgodnie z Konstytucją RP ograniczenie prawa własności może nastąpić w wyjątkowych sytuacjach i wyłącznie w celach realizowanych przez Państwo. Obecnie po komercjalizacji i sprzedaży akcji zakładu energetycznego nie ma podstaw do dalszego zajmowania nieruchomości, gdyż korzyści z ograniczenia prawa własności czerpią prywatni akcjonariusze niezgodnie z celem zajęcia nieruchomości, a za korzystanie z nieruchomości czerpane są zyski za świadczenie usług przesyłu. Za niezgodne z prawem uznał stanowisko zakładu energetycznego odmawiające wypłat za bezumowne korzystanie z nieruchomości oraz odmowę usunięcia urządzeń. Wyrównanie strat wynikających z ograniczenia w czasie stanu nadzwyczajnego wolności i praw człowieka i obywatela winno nastąpić na podstawie ustawy z dnia 22 listopada 2002r., która ma zastosowanie w tym przypadku. Stwierdził, że odszkodowanie jest mu należne i słuszne z obowiązującym prawem. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Wojewódzki sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwana dalej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Poddawszy takiej kontroli zaskarżona decyzję Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stan faktyczny sprawy ustalony przez organy na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie budzi wątpliwości w świetle zgromadzonego materiału dowodowego. W aktach sprawy znajdują się następujące orzeczenia: 1/ zaświadczenie lokalizacyjne nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 31 stycznia 1955r. w przedmiocie wyrażenia zgody na lokalizację szczegółową na budowę linii 15 KV w B. do stacji pomp w Z.; 2/ decyzja – pozwolenie na budowę linii 110 KV Wojewódzkiego Biura Planowania Przestrzennego z dnia 21 stycznia 1980r. nr [...]; 3/ decyzja Urzędu Gminy [...] z dnia [...] marca 1980r. znak: [...] zezwalająca Zakładom Energetycznym [...] na przeprowadzenie linii energetycznej 110 KV relacji [...] przez nieruchomości położone w gminie, w pkt 66 wymieniono działkę nr 1731 będąca w posiadaniu J. D. zam. [...]; 4/ decyzja Urzędu Rejonowego [...] z dnia [...] maja 1997r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego stacji transformatorowych i linii SN i NN i udzielenia Gminie [...] pozwolenia na budowę 5 stacji trafo nr 2,4,7,18,22 wraz z liniami SN i NN na działkach położonych w B. Wymienione decyzje w pkt 1, 2 i 4 dotyczą rozstrzygnięć związanych z udzieleniem pozwolenia na budowę różnego rodzaju inwestycji liniowych z zakresu energetyki i jako takie nie stanowią podstawy odjęcia własności nieruchomości, czy ograniczenia prawa do korzystania z nieruchomości, do której stronie przysługuje tytuł prawny. Tylko decyzja wymieniona w pkt 3 z 19 marca 1980r., która zezwalała Zakładom Energetycznym [...] na przeprowadzenie linii energetycznej przez wymienione w niej nieruchomości, a podstawę prawą stanowił art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974r. nr 10, poz. 64 ze zm.). Podstawą prawną aktualnie zaskarżonej decyzji jest art. 128 ust. 4 oraz art. 129 ust. 5 u.g.n. Zgodnie z art. 128 ust. 4 u.g.n. odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe w skutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i art. 124-126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Natomiast art. 129 ust. 5 u.g.n. stanowi, że starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1, art. 124-126, a także w przypadku, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyraził pogląd, że art. 129 ust. 5 u.g.n. nie ma zastosowania do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie powołanej ustawy, a więc do spraw, w których przed dniem 1 stycznia 1998r. wydano decyzje o wywłaszczeniu albo przed tą datą nastąpiło nabycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa bez ustalenia odszkodowania (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 9 sierpnia 2006r. sygn. akt II SA/Rz 260/06; ONSAiWSA z 2007r. nr 4, poz. 92). W uzasadnieniu Sąd opowiedział się za przyjęciem wykładni wedle, której omawiany przepis ma zastosowanie do wywłaszczeń dokonanych pod rządem ustawy o gospodarce nieruchomościami, to jest w okresie od 1 stycznia 1998r., jeśli na skutek naruszenia prawa decyzja wywłaszczeniowa nie rozstrzygnęła o odszkodowaniu. Do takiego stanowiska upoważnia przede wszystkim ogólna zasada obowiązywania aktu prawnego, który wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, albo w innym wskazanym terminie i ma zastosowanie do stanów faktycznych powstałych od tego dnia. Jeśli wolą prawodawcy jest stosowanie aktu prawnego do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie aktu, to racjonalny ustawodawca powinien w tej materii zamieścić odpowiedni przepis. W ustawie z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami ustawodawca postanowił, że wchodzi ona w życie z dniem 1 stycznia 1998r. (art. 242), zatem ma zastosowanie do stanów faktycznych powstałych od tej daty. W odniesieniu do zwrotu wywłaszczonych nieruchomości ustawodawca w art. 216 u.g.n. rozszerzył zakres obowiązywania ustawy i poza wywłaszczeniami powstałymi podacie wejścia jej w życie to jest od 1 stycznia 1998r. wskazał, że przepisy dotyczące zwrotu nieruchomości mają odpowiednie zastosowanie do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa przed tą datą. Żaden przepis ustawy na wzór art. 216 u.g.n. nie rozszerzył zakresu obowiązywania art. 129 ust. 5 u.g.n. do stanów powstałych przed 1 stycznia 1998r. Skład orzekający Sądu aprobuje tezę wyżej wymienionego wyroku oraz argumentację w nim podaną, co w okolicznościach sprawy, gdy ograniczenie prawa do korzystania z nieruchomości nastąpiło na podstawie decyzji Urzędu Gminy [...] z dnia [...] marca 1980r. znak: [...], czyli przed 1 stycznia 1998r. nie można było orzec odrębną decyzją o odszkodowaniu na podstawie art. 129 ust. 5 u.g.n. Bez wpływu na wynik sprawy przy zaprezentowanym poglądzie pozostają zarzuty skarżącego o nieprzedawnianiu roszczeń odszkodowawczych w takich sprawach jak skarżącego, skoro Sąd wykazał, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010r. nr 102, poz. 651). W piśmiennictwie ścierają się poglądy, co do wyboru rozstrzygnięcia, czy powinna to być odmowa przyznania odszkodowania, czy też umorzenie postępowania administracyjnego wobec faktu, że roszczenie nie przysługuje, jednakże odmowa przyznania odszkodowania zaskarżoną decyzją nie miała wpływu na winki sprawy. W tym stanie sprawy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.