I OSK 572/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Kamińska (spr.), Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz, Sędzia del. WSA Marian Wolanin, Protokolant starszy sekretarz sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 6 września 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 30 listopada 2010 r. sygn. akt II SA/Łd 963/10 w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia (...) maja 2010 r. nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 30 listopada 2010 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia (...) maja 2010 r. nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego. W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, iż decyzją z dnia (...) grudnia 2009r., nr (...) Prezydent Miasta Pabianic odmówił przyznania R. S. pomocy w formie zasiłku celowego. Organ pierwszej instancji jako przyczynę odmowy przyznania R. S. pomocy wskazał na brak współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej - uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Organ podniósł, iż w związku ze złożonym w dniu 14 października 2009r. wnioskiem o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego, pracownik socjalny podjął próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W dniach 21, 23 i 29 października 2009r. P. rda Stępnia nie zastał pod wskazanym adresem. Na wezwanie organu R. S. zgłosił się w dniu 3 listopada 2009r. i poinformował, iż nie odebrał jeszcze wezwania z dnia 29 października 2009r. oraz złożył kolejne podanie o pomoc na miesiąc listopad. Wnioskodawca został poinformowany przez pracownika socjalnego o tym, że wywiad środowiskowy zostanie przeprowadzony w dniach 4 - 8 listopada 2009r. w godzinach pracy pracownika socjalnego w terenie. R. S. zażądał wywiadu w dniu 3 listopada 2009r. Kolejna próba przeprowadzenia wywiadu w dniu 5 listopada 2009r. nie udała się, w tym dniu pracownik socjalny nie zastał wnioskodawcy. Ponownie w dniu 12 listopada 2009r. pracownik socjalny wezwał R. S. do osobistego stawiennictwa w terminie 5 dni od daty otrzymania wezwania. W dniu 16 listopada 2009r. R. S. zwrócił się za pośrednictwem faksu o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w wyznaczonym przez siebie terminie, tj. 19 listopada 2009r., tłumacząc, iż w dni robocze przebywa w miejscowości Czarnocin. Wywiadu nie przeprowadzono, gdyż w tym dniu pracownik socjalny miał wcześniej zaplanowaną pracę w terenie. W tym samym dniu R. S. zgłosił się do Wydziału Pomocy Środowiskowej do pracownika socjalnego i został poinformowany o tym, że wywiad środowiskowy zostanie przeprowadzony w dniach 23 - 25 listopada 2009r. w godz. 12:00 - 16:00. Wnioskodawca został również pouczony o tym, że nieobecność pod wskazanym adresem w ustalonych dniach i godzinach potraktowana będzie jako odmowa współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej i skutkować będzie odmową przyznania pomocy (protokół z dnia 19 listopada 2009r.). W dniu 23 listopada 2009r. pracownik socjalny po raz kolejny udał się do R. S. w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i nie zastał go pod wskazanym adresem (protokół z dnia 23 listopada 2009r.). R. S. przesłał za pośrednictwem faksu informację, że w dniach 23 - 24 listopada 2009r. pracownik socjalny może go nie zastać w miejscu zamieszkania z uwagi na uprzednio zaplanowane wizyty u lekarzy, których nie może odwołać oraz na nie cierpiące zwłoki czynności urzędowe. W dniu 25 listopada będzie w domu o wyznaczonej porze, tj. w godzinach 12:00 - 16:00. Faks do Wydziału Pomocy Środowiskowej wpłynął w dniu 23 listopada 2009r. o godz. 11:48, a więc w dniu, w którym wyznaczony był termin wywiadu środowiskowego. O tej porze pracownik był już w terenie i nie było możliwości poinformowania go o tym. W ocenie organu pierwszej instancji nie ma uzasadnionej przyczyny, dla której R. S. nie może oczekiwać na pracownika socjalnego w miejscu zamieszkania. W miejscowości Czarnocin, gdzie przybywa nie ma stałego miejsca zatrudnienia, a zatem nie jest zobowiązany stawiać się do pracy zgodnie z oczekiwaniami pracodawcy. Takie postępowanie wskazuje na brak współpracy z pracownikiem socjalnym. Organ powołał się również na trudności czynione przez wnioskodawcę w przeprowadzaniu wywiadów środowiskowych w sierpniu i wrześniu 2009r., gdy także ubiegał się o pomoc finansową. Wskazał przy tym, iż wywiady były przeprowadzane w konkretnych dniach wyznaczonych przez P. rda Stępnia. Zdaniem organu pierwszej instancji, iż jeśli miał on wcześniej zaplanowane wizyty u lekarzy mogące powodować, iż nie będzie można zastać go w domu to mógł powiadomić o tym pracownika socjalnego wcześniej. Pracownik socjalny wychodząc w teren ma ustalony harmonogram pracy. Nie ma zatem obowiązku każdorazowo dostosowywać się do wyznaczonych terminów wizyt w terenie przez wnioskodawcę, gdyż koliduje to z wcześniej zaplanowaną pracą lub nieplanowaną interwencją w środowisku. Nadto organ pierwszej instancji stwierdził, iż pracownik socjalny dołożył wszelkich starań, aby przeprowadzić wywiad środowiskowy i zaplanować stosowną pomoc. W odwołaniu od tej decyzji wniesionym w terminie R. S. zarzucił, iż organ pierwszej instancji wyznacza mu kilkudniowe terminy oczekiwania w miejscu zamieszkania na pracownika socjalnego w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego nie upoważnia pracownika socjalnego do wyznaczania kilkudniowych terminów oczekiwania na przeprowadzenie wywiadu stanowiąc jedynie o tym, iż wywiad powinien być sporządzony terminie 14 dni. Nadto rozporządzenie to nie precyzuje, iż wywiad winien zostać przeprowadzony koniecznie w domu, a nie w organie administracji. Skarżący powołał się przy tym na znaną organowi sytuację rodzinną. Decyzją z dnia (...) maja 2010 r., nr SKO. 295/2010 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że strona uniemożliwiła swoim zachowaniem obiektywną ocenę swojej sytuacji. W konsekwencji uniemożliwiła przyznanie jej żądanego świadczenia. Pracownik socjalny ustalił, że R. S. zgłosił się do Klubu Integracji Społecznej trzykrotnie, ale nie podjął prac społecznie użytecznych, które były jednym z punków zawarcia tegoż kontraktu. Odnosząc się natomiast do podnoszonej w odwołaniu kwestii ustalania terminu wywiadu środowiskowego Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołało się na wyrok NSA z dnia 7 maja 2002r., SA 3337/01 (Lex nr 81651) i przytoczyło treść art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Wskazało również na regulacje zawarte w rozporządzeniu Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. nr 77, poz. 672 ze zm.). W skardze na tę decyzję R. S. wniósł o jej uchylenie. Skarżący podtrzymał argumentacje zawartą w odwołaniu i wyjaśnił także, iż nie mógł oczekiwać na pracownika socjalnego w dniach 21, 23 i 29 października 2009r., gdyż nie został o tym powiadomiony w sposób prawem przewidziany ani w żaden inny. Podniósł, iż skoro pracownik socjalny nie przystał na jego prośbę przeprowadzenia wywiadu w dniu 3 listopada, oczekiwał na niego w pierwszym wyznaczonym terminie, tj. dniu 4 listopada 2009r. Skoro w tym dniu pracownik nie stawił się, zrezygnował z dalszego oczekiwania z przyczyn, których nie mógł przezwyciężyć (z powodu złego samopoczucia udał się do przychodni). Skarżący powołał się również na okoliczność bezskutecznego oczekiwania na pracownika socjalnego w dniu 25 listopada 2009r. zgodnie z treścią informacji zawartej w jego piśmie z dnia 23 listopada 2009r. Skarżący podniósł nadto, iż pierwszy kontrakt socjalny podpisał w dniu 19 listopada 2009r., a termin oceny działań ustalonych w kontrakcie socjalnym został określony na dzień 28 grudnia 2009r. Drugi kontrakt podpisał natomiast w dniu 20 stycznia 2010r. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wydając zaskarżony wyrok Sąd pierwszej instancji podniósł, iż w rozpoznawanej sprawie organy trafnie przypisały skarżącemu brak współdziałania z organem. Organ kilkakrotnie podejmował próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, dokładając starań, aby zachować termin 14 dniowy wskazany w § 2 Rozporządzenia. Skarżący wbrew twierdzeniom nie usprawiedliwił nieobecności w miejscu zamieszkania we wszystkich wskazywanych terminach. Nie wykazał, aby w tych dniach miał wyznaczone terminy rozpraw sądowych czy wizyty u lekarza. Ponadto mógł powiadomić organ o tych przeszkodach w dacie wyznaczania wywiadu. Konieczność wyznaczania kilku terminów przez pracownika socjalnego, permanentna nieobecność wnioskodawcy w miejscu zamieszkania w okresie, w którym ubiega się on o przyznanie świadczenia, gołosłowne powoływanie się ex post na różne przeszkody upoważniały organ do oceny zachowania skarżącego jako odmowy współdziałania i w związku z tym do odmowy przyznania świadczenia w trybie art. 11 ust.2 ustawy o pomocy społecznej. Nie było też uchybieniem ze strony organu dokonanie oceny zachowania skarżącego co do wypełniania zobowiązań kontraktu socjalnego. Fakt, że termin oceny działań podjętych w ramach kontraktu ustalony został na koniec roku nie stanowił przeszkody do oceny zachowania skarżącego w trakcie jego trwania. Ocena bowiem dotyczy całego okresu trwania kontraktu, a nie rezultatu końcowego. Okoliczność ta jednak ma znaczenie drugorzędne, bowiem negatywna ocena wypełniania kontraktu, wyrażona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie stanowiła podstawowej przesłanki odmowy przyznania zasiłku. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł R. S. zarzucając mu: 1. naruszenie prawa materialnego, poprzez błędne zastosowanie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej polegające na zakwalifikowaniu działań skarżącego jako braku współdziałania z pracownikiem socjalnym; 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez niewłaściwą kontrolę legalności decyzji administracyjnej i nieuchylenie zaskarżonej decyzji w całości w sytuacji, gdy była ona dotknięta istotnym naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, tj. art. 7, art. 10 § 1, art. 77 oraz art. 80 K.p.a. Powołując się na wymienione podstawy skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W motywach skargi kasacyjnej podniesiono, iż organy administracji w postępowaniu wszczętym wnioskiem R. S. o przyznanie zasiłku celowego zobligowane były do procedowania w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej i rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 77, poz. 672 ze zm.). Przepisy powołanych aktów prawnych określają jedynie ogólne ramy przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego. Pozostawiona organom administracji swoboda nie oznacza jednak dowolności - organ powinien uwzględniać zasady postępowania administracyjnego wynikające z przepisów k.p.a., okoliczności konkretnej, indywidualnej sprawy oraz usprawiedliwione potrzeby wnioskodawcy. W ocenie skarżącego warunki te nie zostały spełnione w niniejszym postępowaniu. Jak wynika z zebranego w aktach materiału zarówno skarżący jak i pracownicy Wydziału Pomocy Środowiskowej mając świadomość obowiązku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego podjęli działania zmierzające do ustalenia terminu jego przeprowadzenia. Ze strony skarżącego padły dwie propozycje dotyczące takiego terminu - R. S. sugerował w pismach wysłanych faksem przeprowadzenie wywiadu w dniu 19 listopada 2009 r., a następnie w dniu 25 listopada w godzinach 12.00 - 16.00. Organ administracji wyznaczył natomiast termin wywiadu w sposób mniej precyzyjny -jako okres od 23 do 25 listopada w godzinach 12.00 - 16.00. Jak wynika z powyższego obie strony dążyły do spotkania i zebrania koniecznego dla rozpoznania wniosku wywiadu środowiskowego, wskazując bardzo zbliżone terminy tej czynności. Istotą sporu nie jest zatem odmowa współdziałania w tej sprawie przez skarżącego czy też odmowa przeprowadzenia wywiadu w miejscu jego zamieszkania. Skarżący oczekiwał od organu administracji ustalenia terminu wywiadu w porozumieniu z wnioskodawcą i doprecyzowanie tego terminu poprzez ustalenie konkretnej daty zamierzonej czynności. Zgromadzone w aktach sprawy dowody, jak również uzasadnienie decyzji Miejskiego Centrum Pomocy Społecznej w P. z dnia 3 grudnia 2009 r. pozwalają na stwierdzenie, iż organ administracji nie podzielił takiego stanowiska strony. Termin przeprowadzenia wywiadu został bowiem ustalony jako przedział czasowy: 23 - 25 listopada 2009 r. w godzinach 12.00 - 16.00, a skarżący winien zdaniem organu oczekiwać w tych dniach w miejscu zamieszkania na przybycie pracownika opieki społecznej. Uzasadnienie zapadłego w niniejszej sprawie wyroku wskazuje, że Sąd w całości aprobuje pogląd organów administracji. Skarżący kasacyjnie podkreślił, iż w dniu 19 listopada R. S. stawił się w Wydziale Pomocy Środowiskowej w celu ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu. Spotkanie to zostało poprzedzone wnioskiem skarżącego (wysłanym faksem) o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w tym dniu, tj. 19 listopada. Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji termin ten nie mógł być zaakceptowany z uwagi na zaplanowaną przez pracowników Wydziału pracę w terenie. Jednocześnie uzasadnienie decyzji nie wyjaśnia, dlaczego podczas rozmowy ze skarżącym w dniu 19 listopada nie można było ustalić terminu przeprowadzenia wywiadu w sposób precyzyjny, zwłaszcza że w dniach 23 - 25 listopada zaplanowano przeprowadzenie czynności w terenie. Dostrzegając oczywistą potrzebę zoptymalizowania organizacji pracy wykonywanej przez pracowników organu administracji skarżący podniósł, że postulat ten mógł zostać bez przeszkód zrealizowany poprzez wyznaczenie konkretnej daty spotkania w sposób zgodny z oczekiwaniami i potrzebami P. rda Stępnia, nie ograniczający jego aktywności (skarżący na co dzień pracuje w stowarzyszeniu utworzonym na potrzeby mieszkańców Czarnocina pełniąc dyżury w dni robocze). Biorąc pod uwagę społeczną działalność skarżącego oraz zaplanowane na dni 23 i 24 listopada wizyty u lekarzy, jego wniosek o ustalenie terminu wywiadu środowiskowego w sposób nie kolidujący z tymi obowiązkami należy uznać za usprawiedliwiony. Istniała zatem możliwość uzgodnienia terminu spotkania w sposób uwzględniający interesy obu stron, a działania podejmowane przez skarżącego wskazują jednoznacznie, że dążył on do takiego spotkania, co wyklucza zakwalifikowanie tychże działań jako braku współdziałania strony z pracownikiem socjalnym - w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. W rezultacie zdaniem skarżącego arbitralność sposobu ustalenia przez organ administracji terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, opisane wyżej całkowite lekceważenie interesów i potrzeb skarżącego wskazuje na zignorowanie w toku postępowania zasad wynikających ze wskazanych w pkt. 2 niniejszej skargi art. 7 i 10 K.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 174 pkt. 1 i 2 P.p.s.a., skarga kasacyjna może być oparta na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z tym, że w niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie oparł zarzuty skargi kasacyjnej zarówno na naruszeniu przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania ,jak i przepisów prawa materialnego, w pierwszej kolejności należało się odnieść do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, albowiem dopiero wówczas gdy nie zostanie stwierdzone naruszenie tego typu przepisów, możliwa będzie kontrola prawidłowości zastosowania przez Sąd pierwszej instancji przepisu prawa materialnego. Zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż skarżący kasacyjnie nie wykonał ciążącego na nim z mocy ustawy obowiązku współdziałania z organami administracji i w efekcie uniemożliwił ustalenie swojej sytuacji bytowej jest prawidłowe. Przepis art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. j Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) stanowi, iż decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad ten przeprowadzany jest m. in. w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób o których mowa w art. 103 (art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia oraz formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy. Zatem z treści powyższych przepisów wynika, iż nieodzownym elementem postępowania w sprawie o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej jest rodzinny wywiad środowiskowy. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż pracownicy Miejskiego Centrum Pomocy Społecznej w P. podejmowali próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego w dniach 21, 23 i 29 października 2009 r. Ponadto wnioskodawca został poinformowany przez pracownika socjalnego o tym, że wywiad środowiskowy zostanie przeprowadzony w dniach 4 - 8 listopada 2009r. w godzinach pracy pracownika socjalnego w terenie. Także ta próba nie doszła do skutku, gdyż w tym dniu pracownik socjalny nie zastał wnioskodawcy w miejscu zamieszkania. Także pomimo pouczenia przez organ, iż kolejny wywiad środowiskowy zostanie przeprowadzony w dniach 23 - 25 listopada 2009r. w godz. 12:00 - 16:00, skarżący w dniu jego przeprowadzenia tj. 23 listopada był nieobecny w miejscu zamieszkania. Należy przy tym zauważyć, iż skarżący kasacyjnie nie wskazywał na żadne przeszkody, które uniemożliwiłyby w tych datach przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Zatem wyjaśnienia skarżącego kasacyjnie co do powodów jego nieobecności nie mogą zostać uznane za usprawiedliwione. Skoro, jak twierdził skarżący w przesłanym w dniu 23 listopada 2009 r. do Miejskiego Centrum Pomocy Społecznej faksie, w dniach 23-24 sierpnia 2009 r. z uwagi na uprzednio zaplanowane wizyty u lekarzy, których nie można odwołać, pracownik socjalny może nie zostać go pod podanym adresem, to o tym fakcie mógł poinformować pracownika socjalnego w momencie wyznaczenia tego terminu. Nadto okoliczności te nie zostały w żaden sposób uprawdopodobnione. Również wyjaśnienia skarżącego kasacyjnie co do jego nieobecności pod wskazanym adresem z uwagi na konieczność pilnego załatwiania swoich życiowych spraw poza domem, nie mogą stanowić okoliczności usprawiedliwiającej tę nieobecność. Działania takie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, bez wątpienia można potraktować jako brak chęci współpracy z organem opieki społecznej. Dlatego też słusznie Sąd pierwszej instancji, wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, przyjął, że takie zachowania skarżącego kasacyjnie organ prawidłowo uznał za działanie mające na celu uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu i w konsekwencji ustalenie jego sytuacji majątkowej i osobistej. W całości należy podzielić pogląd Sądu pierwszej instancji, że obowiązek współdziałania osoby z organem dotyczy także przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i powinien on polegać na umożliwieniu pracownikowi socjalnemu przeprowadzenia wywiadu w wyznaczonym terminie i udzieleniu mu wszystkich niezbędnych informacji. W związku z tym, że Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził, by zaskarżona decyzja dotknięta była istotnym naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, czyli art. 7, art. 10 § 1, art. 77 oraz art. 80 k.p.a., a także brak jest podstaw do czynienia Sądowi pierwszej instancji zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów prawa materialnego, poprzez błędne zastosowanie art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, polegające na zakwalifikowaniu działań skarżącego jako braku współdziałania z pracownikiem socjalnym stwierdzić należy, że zarzut ten także nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści przepis art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, iż brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień i inne okoliczności w nim wskazane mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zatem przepis ten określa między innymi skutki braku chęci współpracy osoby ubiegającej się o świadczenie w ramach pomocy społecznej. Skutkiem takim jest odmowa przyznania świadczenia. Zaś jedną z postaci braku takiej współpracy, co nie budzi wątpliwości w świetle ugruntowanego już orzecznictwa sądów administracyjnych, jest uniemożliwienie przeprowadzenia organowi pomocy społecznej rodzinnego wywiadu środowiskowego (porównaj: np. wyroki NSA z dn. 2.10.2008 r., sygn. akt I OSK 37/08, z dn. 19.03.2009 r., sygn. akt I OSK 561/08 czy z dn. 17.11.2009 r., sygn. akt I OSK 554/09 i z dn. 19.04.2011 r., sygn. akt I OSK 59/11). Zwrócić bowiem należy uwagę, iż rodzinny wywiad środowiskowy jest obligatoryjnym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej świadczenie z pomocy społecznej, oczywiście po spełnieniu innych niezbędnych ku temu warunków, lub odmowie przyznania tego świadczenia. Powyższe wynika z kategorycznego brzmienia przepisu art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, iż decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia z wyjątkiem decyzji o przyznaniu biletu kredytowego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad ten jest istotnym elementem postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia, albowiem służy on ustaleniu rzeczywistej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby ubiegającej się o to świadczenie (art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). A z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej wymaga on od strony szczególnej aktywności, której nie można zastąpić innymi środkami dowodowymi. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, co już wyżej szczegółowo omówiono, Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że zachowanie skarżącego kasacyjnie można było uznać za brak współdziałania z pracownikiem socjalnym. Oczywiście, co do zasady możliwe jest uzgodnienie terminu spotkania w taki sposób, by uwzględnić interesy obu stron, jednakże w niniejszej sprawie nie było to możliwe z uwagi na zachowanie skarżącego kasacyjnie. Z akt administracyjnych wynika, że skarżący kasacyjnie nie uzgadniał terminu z pracownikiem socjalnym, ale go wyznaczał nie bacząc na inne zaplanowane przez placówkę działania w terenie. Zaś w momencie zaproponowania przez pracownika socjalnego innego terminu, nie wskazywał na żadne okoliczności, które uniemożliwiają przeprowadzenie wywiadu w tym terminie, ale w dniu zaplanowanego wywiadu bądź przebywał w tym czasie poza domem, co stwierdzał pracownik socjalny udając się w wyznaczonym terminie pod wskazany przez niego adres, bądź w ostatniej chwili przesyłał informacje, że z uwagi na podane w sposób ogólny okoliczności, w tym czasie nie będzie przebywał w miejscu zamieszkania. Przy czym w żaden sposób tych okoliczności nie uprawdopodabniał. Ponadto podkreślić należy, że obowiązkiem skarżącego kasacyjnie jest umożliwienie pracownikowi socjalnemu przeprowadzenie czynności niezbędnych do oceny jego sytuacji, w tym przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Nadto przyznanie świadczeń z pomocy społecznej leży w interesie skarżącego kasacyjnie, zatem winien on dołożyć należytej staranności i podjąć starania w celu uzgodnienia najbardziej optymalnego terminu dla obu stron, oczywiście mając na uwadze obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że również zarzut naruszenia art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej nie zasługuje na uwzględnienie. W związku z powyższym na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Stosownie zaś do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.