II SA/Po 632/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi M. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2010r. Nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji o przyznaniu zasiłku rodzinnego oraz uchylenia decyzji o przyznaniu dodatku do zasiłku rodzinnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] 2010r. nr [...] II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ T. Świstak /-/ A. Łaskarzewska /-/ M. Kwiecińska Kierownik Sekcji ds. Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K. decyzją z dnia [...] 2009 r. Nr [...], w oparciu o przepisy art. 6 ust. 1 oraz art. 14 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), § 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.), § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 129, poz. 1058) oraz art. 104, 107 § 4 i 108 kpa Główny Specjalista Sekcji ds. Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K. decyzją z dnia [...] 2010 r. Nr [...], w oparciu o przepisy art. 3 pkt 17a, art. 6 ust. 1, art. 7 pkt 5, art. 8 pkt 6, art. 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), § 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) oraz art. 104, art. 108 i art. 163 kpa: I. zmienił decyzję z dnia [...] 2009 r. Nr [...] dotycząca przyznania M. A. świadczenia w formie zasiłku rodzinnego na dziecko W. P. w wysokości 91 zł miesięcznie w okresie od 1 listopada 2009 r. do 31 października 2010 r. w części dotyczącej czasokresu przyznania w/w świadczenia w ten sposób, że ustalił uprawnienie to za okres od 1 listopada 2009 r. do 28 lutego 2010 r. w tej samej wysokości miesięcznie, II. uchylił wym. w punkcie I. decyzję w części dotyczącej przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko W. P. w wysokości 100 zł jednorazowo przyznane na wrzesień 2010 r. III. decyzji nadał rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że decyzją z [...] 2009 r. M. A. przyznano zasiłek rodzinny na dziecko W. P. w wysokości 91 zł miesięcznie oraz dodatek do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego we wrześniu 2010 r. w wysokości 100 zł jednorazowo. W dniu 21 maja 2010 r. beneficjenta przedstawiła organowi wyrok Sądu Rejonowego w K. z [...] 2010 r., [...], którym uchylono z dniem 20 października 2009 r. należne M. A. alimenty od S. P. na rzecz W. P. Wyrok ów uprawomocnił się 23 lutego 2010 r. Następnie ograniczył się do zacytowania kolejno przepisów art. 6 ust. 1, art. 3 pkt 17a, art. 7 pkt 5 oraz art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i stwierdził, że w związku z tym, iż na rzecz dziecka strony świadczenia alimentacyjne zostały uchylone należało orzec jak w sentencji decyzji. M. A. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, podnosząc, iż jest samotną matką dwojga dzieci. Podała, że powołany przez organ wyrok Sądu Rejonowego w K. zapadł jedynie na skutek podziału obowiązków wychowawczych pomiędzy nią a S. P. – rodzicami dwojga dzieci. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] 2010 r. Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy poza przedstawieniem przebiegu postępowania i przytoczeniem przepisów prawa ograniczył się do stwierdzenia, że w związku z faktem, iż na rzecz dziecka odwołującej świadczenie alimentacyjne zostało uchylone należało zmienić czasokres zasiłku rodzinnego przyznanego decyzją z [...] 2009 r., ustalając go na okres od 1 listopada 2009 r. do 28 lutego 2010 r. oraz uchylić decyzję z [...] 2009 r. w części dotyczącej przyznania dodatku do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. M. A. wniosła skargę na powyższą decyzję Kolegium. Podała, że alimentów nie ma zasądzonym dlatego, że podzieliła się obowiązkami wychowawczymi z ojcem dzieci. Ojciec dzieci wychowuje syna, zaś skarżąca córkę i stąd Sąd nie zasądził alimentów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, wskazując, że nie znalazło przesłanek do zmiany swojej decyzji na podstawie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowe Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2010 r., która organ utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] 2010 r. o 1) zmianie decyzji z [...] 2009 r. przyznającej M. A. świadczenie w formie zasiłku rodzinnego na rzecz jej córki W. P. na okres od 1 listopada 2009 r. do 31 października 2010 r. w części dotyczącej czasokresu ustalając go na okres od 1 listopada 2009 r. do 28 lutego 2010 r. oraz 2) o uchyleniu w/w wymienionej decyzji z [...] 2009 r. w części dotyczącej przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko W. P. w wys. 100 zł jednorazowo na wrzesień 2010 r. Stan faktyczny niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości. Skarżąca M. A. jest matką trojga dzieci – W. P., H. P. i M. M.. Jest osobą samotnie wychowującą dzieci w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem jako panna samodzielnie wychowuje córki W. P. i M. M.. Jej syn H. P. pozostaje pod opieką swego ojca S. P. (k. 7, 8, 10 akt adm.). Decyzją z [...] 2009 r. Prezydent Miasta K. przyznał M. A. zasiłek rodzinny na dzieci M. M. i W. P. na okres od 1 listopada 2009 r. do 31 października 2010 r. w kwocie miesięcznej po 91 zł na każdą z nich oraz dodatki do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego jednorazowo w kwocie po 100 zł (k. 9 akt adm.). W dniu 21 maja 2010 r. skarżąca powiadomiła organ, że wyrokiem z dnia [...] 2010 r. (sygn. Akt[...]), który uprawomocnił się w dniu 23 lutego 2010 r., Sąd Rejonowy w K. uchylił alimenty należne od S. P. na rzecz W. P. ustalone ugodą przed tym Sądem w sprawie [...] z dniem [...] 2009 r. (k. 11 akt adm.). Z protokołu rozprawy w sprawie [...] wynika, że M. A. uznała powództwo S. P. o ustalenie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego w związku z tym, że nie mieszka wspólnie z S. P., a on wychowuje jedno z ich dwojga dzieci – H.. Drugie zaś ich wspólne dziecko W. pozostaje pod opieką skarżącej (k. 10 akt adm.). W tych okolicznościach Prezydent Miasta K. decyzją z [...] 2010 r. (utrzymaną w mocy decyzją SKO w K. z dnia [...] 2010 r.) uznał, że od miesiąca następnego po uprawomocnieniu się wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] 2010 r. do końca okresu świadczeniowego skarżącej nie należy się zasiłek rodzinny na córkę W. P. i dodatek do tego zasiłku z tytuł rozpoczęcia roku szkolnego. Organy orzekające zmieniając i uchylając w tym zakresie decyzję z [...] 2009 r. stwierdziły, że zaszła przesłanka określona w art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kluczowym zatem dla rozstrzygnięcia sprawy zagadnieniem nie jest stan faktyczny (niesporny między stronami), lecz wykładnia prawa materialnego. Istotą stanowiska organów obu instancji było to, że uznały one, iż z art. 7 ust. 5 uśr jednoznacznie wynika, że prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do niego nie przysługuje osobie samotnie wychowującej dziecko w sytuacji, gdy zapadło orzeczenie uchylające obowiązek alimentacyjny drugiego rodzica na rzecz tego dziecka. W okolicznościach niniejszej sprawy stanowisko to nie może być uznane za trafne. Przepis art. 7 pkt 5 lit. c) ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej: uśr) przewiduje, że zasiłek rodzinny nie przysługuje osobie samotnie wychowującej dziecko, której nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba, że powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Świadczenie alimentacyjne przysługuje zatem wówczas, gdy sąd rodzinny w orzeczeniu swym władczo wypowiada się, że żądanie ustalenia świadczenia alimentacyjnego od rodzica, który nie utrzymuje dziecka nie jest usprawiedliwione. Ta okoliczność jest wystarczająca do stwierdzenia, iż środki utrzymania czerpane przez rodzica faktycznie utrzymującego dziecko nie zostaną zwiększone i jeśli okażą się dostatecznie niskie – spowodują przyznanie zasiłki rodzinnego. Zatem do przyznania zasiłku rodzinnego przepis art. 7 pkt 5 lit. c) uśr wymaga wyłącznie, aby w orzeczeniu kończącym postępowanie sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka, a drugiego zupełnie z ponoszenia takich kosztów zwolnił. Dla uzyskania prawa do zasiłku rodzinnego istotne jest tylko to, że wyczerpano drogę prawną pozwalającą na poprawę sytuacji bytowej rodziny tworzonej przez osobę samotnie wychowującą dziecko oraz to właśnie dziecko. Stwierdzić należy, że zarówno na sądach, jak i na organach administracji publicznej spoczywa obowiązek wykładni prokonstytucyjnej ustaw (art. 8 ust. 1 Konstytucji; K. Gonera, E. Łętowska, Wieloaspektowość następstw stwierdzania niekonstytucyjności, PiP 5/08/23,26). Przepis art. 71 Konstytucji RP stanowi, że Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Jednym z przejawów szczególnej pomocy świadczonej przez władze publiczne rodzinom niepełnym jest prawo osoby samotnie wychowującej dziecko do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku. Przepis art. 5 ust. 1 uśr stanowi, że zasiłek rodzinny przysługuje m.in. jednemu z rodziców dziecka, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504,00 zł. Wyjątek od zasady przyznania zasiłku rodzinnego osobie samotnie wychowującej dziecko, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego zawiera przepis art. 7 pkt 5 uśr, który wyłącza prawo do zasiłku rodzinnego takiej osoby, jeżeli nie zostało jej zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica. Zważywszy, że norma ta ma charakter wyjątku od zasady winno się ją interpretować w sposób ścisły. Trzeba mieć na uwadze, że ustawodawca w art. 7 pkt 5 uśr ustanowił jednocześnie przesłanki, które wyłączają nie przyznanie zasiłku rodzinnego osobie samotnie wychowującej dziecko, wobec której nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego drugiego rodzica. Jedną z tych przesłanek (lit. c) jest okoliczność "oddalenia powództwa o świadczenie alimentacyjne od drugiego z rodziców". Mając na względzie zarówno obowiązek prokonstytucyjnej wykładni przepisów, zwłaszcza tych, które mają na celu pomoc rodzinom niepełnym, jak również regułę ścisłej interpretacji wyjątków od zasady, która przyznaje zasiłek rodzinny osobom samotnie wychowującym dziecko, które spełniają kryterium dochodowe pojęcie "oddalenia powództwa alimentacyjnego" powinno się rozumieć szeroko. Wyjaśnić trzeba, że istotą obowiązku alimentacyjnego jest dostarczanie środków utrzymania uprawnionemu. Realizacja roszczenia odpowiadającego obowiązkowi zależy od spełnienia ustawowych warunków. Orzeczenie sądu o oddaleniu powództwa alimentacyjnego zapada w szczególności wówczas, gdy sąd dojdzie do przekonania, że nie zachodzą przesłanki realizacji roszczenia alimentacyjnego, np. dłużnik nie ma możliwości zarobkowych i majątkowych. Braku możliwości uzyskania alimentów od drugiego z rodziców nie można wykazywać za pomocą środków dowodowych. Musi on być potwierdzony orzeczeniem sądu. Należy jednak wziąć pod uwagę, że obowiązek alimentacyjny który został na dłużnika nałożony orzeczeniem zasądzającym alimenty, może wygasnąć m.in. wówczas, gdy zobowiązany nie będzie w stanie dostarczać alimentów, np. wskutek utraty zdolności do pracy, choroby dłużnika, konieczności realizacji obowiązku alimentacyjnego względem dziecka z nowego związku, utrata pracy w konsekwencji zwolnień grupowych itp. Stąd, jak już wyżej stwierdzono, pojęcie "oddalenia powództwa alimentacyjnego" należy interpretować szeroko, a więc uznać za nie każde orzeczenie sądu, z którego wynika brak możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego na rzecz dziecka od jego rodzica, a więc także np. orzeczenie uchylające obowiązek alimentacyjny. Orzeczenie takie zapada w sytuacji, gdy zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, jednak na skutek zmiany sytuacji obowiązek ten uchylono. Obowiązek alimentacyjny wygasa wówczas z dniem wskazanym w orzeczeniu sądu. Materialnoprawny skutek orzeczenia uchylającego obowiązek alimentacyjny wobec jednego z rodziców jest taki sam, jak gdyby powództwo o alimenty zostało oddalone, choć rozstrzygnięcie ma inną treść (por. wyrok NSA z 19 grudnia 2007 r., I OSK 345/07, Lex nr 500976). W niniejszej sprawie doszło do uchylenia świadczenia alimentacyjnego należnego od S. Pa. na rzecz W. P. wskutek ugody zawartej przez skarżącą M. A. z ojcem W. Ugoda ta wyniknęła z faktu, iż M. A. i S. P. podzielili się opieką nad wspólnymi dziećmi. S. P. sprawuje opiekę nad synem H. P., zaś M. A. nad córką W. P.. Mając na względzie powyższe rozważania stwierdzić należy, że uchylenie alimentów należnych małoletniej W. P. od jej ojca S. P. wywarło ten skutek, co oddalenie powództwa o alimenty. W związku z tym należało przyjąć, że nie ustało uprawnienie M. A. do zasiłku rodzinnego na dziecko W. P., w konsekwencji również do dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Organy orzekające nie miały więc podstaw do decyzji o zmianie i uchyleniu decyzji z dnia [...] 2009 r. przyznającej skarżącej powyższe świadczenia. Skoro zatem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego (art. 7 pkt 5 lit. c) w zw. z art. 32 ust. 1 uśr), które miało wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w punkcie I wyroku. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono w oparciu o przepis art. 152 ostatnio powołanej ustawy. /-/ T.Świstak /-/ A.Łaskarzewska /-/ M.Kwiecińska MK