III SA/Kr 724/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Pasternak Sędziowie NSA Grażyna Danielec WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi B. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala Zaskarżoną decyzją z dnia 10 maja 2010 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) oraz art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856) § 1 pkt 6 lit. c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz.U. z 2003 r. Nr 198, poz. 1925) – utrzymało w mocy decyzję organu i instancji. Organ I instancji - Wójt Gminy - decyzją z dnia [...] 2010 r., znak: [...], odmówił B. L. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad E. L., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu organ wskazał, że z przedstawionych do wniosku dokumentów wynika, iż B. L. jest żoną wnuka E. L. Organ wskazał następnie na regulację art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także na przepis art. 128 i art. 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodziny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm., zwanej dalej - Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym). Mając na uwadze powyższe organ odmówił przyznania świadczenia uzasadniając to tym, że B. L. nie jest osobą spokrewnioną z osobą wymagającą opieki. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła B. L. podnosząc, że od dwóch lat opiekuje się babką męża, która wymaga stałej opieki. Z tego też powodu skarżąca nie może podjąć pracy. Mąż T. L. jest jedynym żywicielem rodziny i zarabia 1 300 złotych netto. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko organu I instancji. Wskazując na regulację art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ podał, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. Natomiast B. L. nie jest krewną babki męża, lecz jej powinowatą. Zgodnie, bowiem z art. 618 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka i trwa ono mimo ustania małżeństwa. Z kolei jak wynika z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Nie obciążą, więc powinowatych. Skoro żona wnuka nie ma obowiązku alimentacyjnego wobec jego babki, to nie można jej uznać za "inną osobę, na której zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym ciąży obowiązek alimentacyjny". W związku z powyższym organ odwoławczy stwierdził, że decyzja organu l instancji jest prawidłowa, a orzeczenie przez organ o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, przy ustalonym stanie faktycznym byłoby niezgodne z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożyła B. L. podnosząc, że od dwóch lat opiekuje się babcią męża, która wymaga stałej opieki. Opieka ta wiąże się z wydatkami na lekarstwa, materac, łóżko wynajmowane z hospicjum. W związku ze sprawowaną opieką nad babcią skarżąca nie może podjąć pracy. Jedynym żywicielem rodziny jest mąż skarżącej T. L. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga, więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa. Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie był art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ odwoławczy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodziny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wykładnia wskazanego przepisu wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu nie podejmowania, rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom niż matka i ojciec lub opiekun faktyczny dziecka, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. Na gruncie polskiego prawa rodzinnego obowiązek alimentacyjny stanowi zobowiązanie prawnorodzinne wynikającego ex lege (z mocy prawa) z różnych powiązań rodzinnych. Nie mają alimentacyjnego charakteru obowiązki, które nie są konsekwencją relacji rodzinnych lub innych określonych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, lecz wynikają ze zdarzeń o cywilnoprawnych charakterze, takich jak np. umowa dożywocia lub renty. Jest to, więc obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (T. Domińczyk w: H. Ciepiela, B. Czech, T. Domińczyk, St. Kalus, K. Piasecki, M. Zychowicz. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Wydawnictwo Lewis Nexis, Warszawa 2009 r., Wydanie 4, s.925) osobom pozostającym w niedostatku, tj.,. osobom, które własnymi siłami, z własnych środków, nie mogą zaspokoić swych usprawiedliwionych potrzeb. Pojęcia usprawiedliwionych potrzeb nie można jednoznacznie zdefiniować, ponieważ nie ma jednego stałego kryterium odniesienia. Rodzaj i rozmiar tych potrzeb jest uzależniony od cech osoby uprawnionej oraz od splotu okoliczności natury społecznej i gospodarczej, w których osoba ta się znajduje (por. uchwała Sądu Najwyższego z 16 grudnia 1987 r., sygn. akt III CZP 91/86, OSNC 1988/4/42). Obowiązek alimentacyjny, co do zasady obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Może dotyczyć ona także innych osób bliskich, niezwiązanych więzami krwi. Kodeks rodziny i opiekuńczy zalicza do obowiązku alimentacyjnego także zobowiązania wynikające z powiązań podobnych do rodzinnych, normując obowiązki miedzy małżonkami (art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), obowiązek ojca pozamałżeńskiego dziecka zapewnienia matce tego dziecka przez pewien czas środków utrzymania (art. 141 – 142 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) oraz obowiązek dostarczania środków utrzymania i wychowania w stosunkach miedzy pasierbem a ojczymem lub macochą (art. 144 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Obowiązkiem alimentacyjnym objęte zostały także osoby, miedzy którymi więzy rodzinne ustały. Dotyczy to obowiązku alimentacyjnego między byłymi małżonkami po rozwodzie (art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), po unieważnieniu małżeństwa (art. 21 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) lub orzeczeniu separacji (art. 614 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) oraz możliwości utrzymania alimentacji po rozwiązaniu przysposobienia (art. 125 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Zobowiązani do alimentacji są, zatem krewni w linii prostej (osoby, z których jedna pochodzi od drugiej; np. rodzice – dzieci, dziadkowie – wnuki). Spośród krewnych w linii bocznej (osób, które mają wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej) obowiązek alimentacyjny dotyczyć może jedynie rodzeństwa, także przyrodniego. Podstawą obowiązku alimentacyjnego jest zawarcie małżeństwa. Może on trwać po jego ustaniu w konsekwencji rozwodu, a także w trakcie separacji. Powinowactwo to więź łącząca małżonka z krewnymi współmałżonka (art. 618 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Obowiązek pomiędzy powinowatymi dotyczyć może jedynie relacji pomiędzy ojczymem, czy macochą a pasierbem lub pasierbicą (art. 144 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego; M. Andrzejewski, H. Dolecki, A. Lutkiewicz – Rucińska, A. Olejniczak, T. Sokołowski, A. Sylwestrzak, A. Zielonacki, Komentarz do art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego; LEX, 2010 r.). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy uznać należy dokonaną przez organy wykładnię przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych za prawidłową. Trafnie organy wskazują, że skarżąca będąc żoną wnuka osoby podlegającej opiece nie jest żadną ze wskazanych w tym przepisie podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Bycie powinowatą nie jest wystarczające do uznania skarżącej za "inną osobę", o której mowa w przepisie art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Do kręgu tych osób zaliczone są, bowiem tylko te, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Pomiędzy powinowatymi obowiązek ten dotyczy tylko relacji opisanych w art. 144 Kodeksu rodzinnego opiekuńczego – pomiędzy ojczymem/macochą a pasierbem/pasierbicą. Na skarżącej nie ciąży, zatem obowiązek alimentacyjny względem babki męża – E. L. W związku z tym brak było przesłanek do przyznania skarżącej żądanego świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uprawnień do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej w związku ze sprawowaną opieką nad babką męża nie można wywieźć też z art. 17 ust. 1a ustawy. Przepis ten, obowiązujący od 1 stycznia 2010 r., brzmi, bowiem, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, a w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo, gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Po pierwsze, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje na podstawie tego przepisu innej osobie niż spokrewniona w pierwszym stopniu, ale takiej, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Do kręgu tych osób nie może być zaliczona z wyżej opisanych względów skarżąca. Po drugie, wnuk (mąż skarżącej) nie jest osobą spokrewnioną z babką w pierwszym stopniu. Dziadek lub babka to, bowiem krewni wstępni w linii prostej, ale drugiego stopnia względem swojego wnuka. Wskazanie jedynie na fakt, że wnuk jest jedynym żywicielem rodziny nie jest wystarczającym powodem do uznania, że były przesłanki do przyznania skarżącej żądanego świadczenia z art. 17 ust. 1a ustawy. Pomimo więc, jak wskazują uzasadnienia kontrolowanych decyzji, że organy nie wzięły pod uwagę przy orzekaniu art. 17 ust. 1a ustawy, to nie można im wskutek powyższego postawić zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy. Sąd nie dopatrzył się też naruszeń przepisów prawa procesowego w stopniu, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak sentencji wyroku.