VII SA/Wa 171/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kamiński (spr.), , Sędzia WSA Mariola Kowalska, Sędzia WSA Bogusław Cieśla, Protokolant Jakub Szczepkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi R. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: odrzucić skargę. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zw. dalej Zakładem, Oddział we W. decyzją z dnia [...] października 2009 r., nr [...] na podstawie art. 149 § 3 w zw. z art. 148 § 1 i art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, ze zm.), zw. dalej k.p.a., w zw. z art. 83 ust. 1 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74, ze zm.), odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Zakładu Oddział we W. z dnia [...] listopada 2005 r., znak [...] stwierdzającą, że w okresie od 1 września 2000 r. do 31 grudnia 2004 r. R. T. podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że we wniosku z dnia [...] maja 2008 r. R. T. jako podstawę wznowienia wskazała art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., tzn. fakt zawieszenia działalności gospodarczej z uwagi na stan zdrowia. Zdaniem wnioskodawczyni okoliczność ta wyszła na jaw w trakcie postępowania przed Sądem Okręgowym we W. (sygn. akt [...]), prowadzonym w wyniku złożonego odwołania od decyzji z dnia [...] lutego 2006 r. Postępowanie sądowe zostało zakończone prawomocnym wyrokiem z dnia [...] marca 2008 r., sygn. akt [...]. R. T. wskazała, że o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia dowiedziała się z wymienionego wyroku Sądu Okręgowego, doręczonego jej w dniu [...] kwietnia 2008 r. Organ na podstawie akt ustalił jednak, że o okoliczności stanowiącej przesłankę do wznowienia postępowania wnioskodawczyni wiedziała w momencie składania odwołania od decyzji z dnia [...] lutego 2006 r., w którym podnoszono, że w dniu [...] sierpnia 2002 r. zawieszona została działalność gospodarcza, dlatego też organ uznał, że wniosek z dnia [...] maja 2008 r. został złożony po terminie. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła R. T., zarzucając jej naruszenie art. 148 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że skarżąca nie dochowała terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania. Po rozpatrzeniu odwołania Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zgodnie z pouczeniem zawartym w zaskarżonej decyzji, złożyła R. T., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpoznając sprawę sąd administracyjny w pierwszej kolejności bada, czy przedmiot skargi podlega kontroli tego sądu. Na mocy art. 177 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów. Według definicji zawartej w art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, zw. dalej k.p.c. (Dz. U. z 1964 r., Nr 43, poz. 296, ze zm.), sprawami cywilnymi są sprawy ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, a także inne sprawy (w tym z zakresu stosunków o charakterze publicznoprawnym), do których na podstawie ustaw szczególnych stosuje się przepisy tego kodeksu. Z kolei art. 2 § 1 k.c. stanowi, że do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy. Z powyższego wynika, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, do których rozpoznania są właściwe sądy cywilne, nie należą do właściwości sądów administracyjnych. Jak to wynika z art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminach i na zasadach określonych w przepisach k.p.c. Z kolei art. 83a ust. 1 stanowi, że prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie, a w ust. 2, że decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach k.p.a. Jednakże na podstawie ust. 3 tego przepisu w sprawach rozstrzygniętych orzeczeniem właściwego sądu Zakład może we własnym zakresie wydać decyzję przyznającą prawo lub określającą zobowiązanie, jeśli jest to korzystne dla zainteresowanego lub też wystąpić do właściwego sądu z wnioskiem o wznowienie postępowania przed tym organem. Skoro prawomocne orzeczenie - jak w przedmiotowej sprawie - wydawał sąd powszechny, tylko ten sąd jest właściwy do ewentualnego nadania biegu sprawie o wznowienie. Przepis art. 83a ust. 2 wspominanej ustawy dopuszcza wyjątek rozpoznania sprawy w trybie administracyjnym, ale tylko w odniesieniu do spraw, które nie zostały poddane kontroli sądu powszechnego. Przepis ten powinien być zatem interpretowany w sposób, który wyklucza możliwość powstawania kolizji pomiędzy tymi postępowaniami, wynikających z poddania tej samej decyzji kontroli sądu powszechnego oraz kontroli administracyjnej i sądowoadministracyjnej. Por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2008 r., sygn. akt II GSK 240/08. Kontrola sprawowana przez sądy administracyjne została określona w ustawie z dnia 25 lipca 2002 r., Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), zgodnie z którą sądy administracyjne, w zakresie swej właściwości, sprawują kontrolę pod względem zgodności z prawem, działań lub zaniechań organów administracji publicznej. Kontrola działalności administracji publicznej, sprawowana przez sądy administracyjne ma zaś charakter ograniczony do zakresu ich właściwości, jak to już wyjaśniono na wstępie. W niniejszej sprawie przedmiotem sporu jest decyzja Prezesa ZUS utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Oddział we W., odmawiającą wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną tego organu stwierdzającą, że w okresie od 1 września 2000 r. do 31 grudnia 2004 r. R. T. podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić trzeba, że od decyzji, o których mowa w art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Bez znaczenia jest okoliczność, że jako tryb właściwy do wznowienia, uchylenia lub unieważnienia decyzji wskazano tryb przewidziany przepisami k.p.a. Ustawodawca, świadomy administracyjnego charakteru decyzji w przedmiocie podlegania ubezpieczeniu, uznał za właściwe ocenę zasadności tych decyzji przekazać do oceny sądom powszechnym, a nie administracyjnym. Decyzje podejmowane w trybach nadzwyczajnych, służących do weryfikacji decyzji ostatecznych z istoty swej muszą odnosić się do przedmiotu sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną. O kognicji sądu decyduje przedmiot sprawy badanej w postępowaniu nadzwyczajnym, a szczególnie w postępowaniu wznowieniowym, w którym następuje materialnoprawna ocena okoliczności sprawy, co należy do kompetencji sądu powszechnego. Brak też jest podstaw do różnicowania właściwości sądów w zależności od tego, czy zaskarżony został akt administracyjny rozstrzygający sprawę w trybie nadzwyczajnym, czy też - jak w tej sprawie - rozstrzygnięto jedynie formalne zagadnienie wstępne, od którego dalszy tok tego trybu jest uzależniony. Prezes ZUS w zaskarżonej decyzji z dnia [...] listopada 2009 r. pouczył skarżącą o przysługującym jej prawie do złożenia skargi na własną decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Stosownie do art. 112 k.p.a. błędne pouczenie w decyzji, co do prawa odwołania lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia, niemniej przepis ten nie może stwarzać podstaw do rozpoznania skargi w sprawie nienależącej do właściwości sądu administracyjnego. W tej sytuacji uznać należy, iż sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpatrywania sprawy dotyczącej wznowienia postępowania związanej z decyzją wydawaną w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu, którą w trybie zwykłym rozstrzygnął prawomocnym wyrokiem sąd powszechny. Zgodnie z przepisem art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zw. dalej p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości (kognicji) sądu administracyjnego. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a.