II GSK 240/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz (spr.) Sędziowie NSA Małgorzata Korycińska Marzenna Zielińska Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 31 października 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 1840/07 w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] maja 2007 r. Nr[...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z 31 października 2007 r. o sygn. akt IV SA/Wa 1840/07 odrzucił skargę S. B. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] maja 2007 r., nr [...] odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Placówki Terenowej KRUS w P. z [...] sierpnia 2004 r. o ustaniu ubezpieczenia społecznego skarżącej. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym. W okresie od 1 stycznia 1993 r. do 31 marca 1997 r. oraz od 1 października 1997 do 30 czerwca 1998 r. skarżąca S. B. podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników jako współmałżonka rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne. Jednakże w 2004 r. zostały ujawnione organowi nowe fakty, tj. zaświadczenie o wpisie skarżącej do ewidencji działalności gospodarczej z 2 stycznia 2004 r. oraz zaświadczenie urzędu skarbowego z 27 kwietnia 1998 r. o prowadzeniu działalności gospodarczej. Na skutek ujawnienia tych okoliczności w dniu 13 sierpnia 2004 r. wydano, na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), wspomnianą decyzję o ustaniu ubezpieczenia społecznego. Decyzja z [...] sierpnia 2004 r. była kontrolowana przez sądy powszechne. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z 30 grudnia 2004 r. oddalił odwołanie od tej decyzji a Sąd Apelacyjny w K. wyrokiem z 29 czerwca 2006 r. oddalił apelację od wyroku Sądu Okręgowego w K. z 30 grudnia 2004 r. Ponadto Sąd Najwyższy postanowieniem z 12 marca 2007 r. odmówił rozpoznania skargi kasacyjnej w tej sprawie. W dniu 12 kwietnia 2007 r. S. B. wystąpiła do Prezesa KRUS z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] sierpnia 2004 r. o ustaniu rolniczego ubezpieczenia społecznego. Prezes KRUS odmówił wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności tej decyzji. Nie dopatrzył się bowiem wad prawnych, uzasadniających stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 k.p.a. W decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności organ pouczył stronę o przysługującym jej prawie wniesienia odwołania do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. S. B. zaskarżyła tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., któremu przekazano skargę według właściwości, postanowieniem z 31 października 2007 r. odrzucił skargę. Sąd uznał, że sprawa nie należy do właściwości sądów administracyjnych. Powołał się na przepis art. 83 a ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej u.s.u.s. w zw. z art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z którego wynika, że Prezes KRUS może prowadzić wyłącznie z urzędu administracyjne postępowanie nadzwyczajne (w tym postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji), wyłącznie w odniesieniu do decyzji, od których nie wniesiono odwołania do sądu powszechnego. W rozpatrywanej sprawie sporna decyzja była kontrolowana przez sądy powszechne i dlatego ponowna kontrola tej decyzji w postępowaniu administracyjnym i w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest niedopuszczalna. Sąd I instancji stwierdził także, że skarga na decyzję Prezesa KRUS z [...] maja 2007 r. została wniesiona do sądu administracyjnego z naruszeniem art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. gdyż skarżąca nie wyczerpała środków zaskarżenia, tj. nie skorzystała z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, co stanowi przesłankę dopuszczalności skargi. W skardze kasacyjnej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. S. B. zarzuciła w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) naruszenie art. 51 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i art. 83 a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 157 § 2 k.p.a. przez przyjęcie, że decyzja Prezesa KRUS nie może podlegać weryfikacji w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, jeżeli wniesiono od niej odwołanie do sądu powszechnego. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania sądowoadmnistracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych w ten sposób, że Sąd I instancji nie skontrolował prawidłowo zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem; - art. 58 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 180 § 1 k.p.a., art. 51 ust.1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, art. 83 a ust. 2 u.s.u.s., art. 156 § 1 i art. 157 k.p.a. polegające na bezpodstawnym przyjęciu, że sprawa nie ma charakteru sprawy administracyjnej; - art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przez przyjęcie, że skarga na decyzję została wniesiona bez wyczerpania środków zaskarżenia; - art. 133 i art. 134 p.p.s.a. w ten sposób, że Sąd I instancji zamknął rozprawę uznając sprawę za dostatecznie wyjaśnioną w sytuacji, gdy wydał orzeczenie jedynie na podstawie części akt sprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, że Sąd błędnie zinterpretował przepis art. 83a ust. 2 u.s.u.s. dochodząc do wniosku, że przepis ten nie dopuszcza możliwości weryfikacji ostatecznych decyzji administracyjnych na wniosek strony. Zdaniem skarżącej przepis ten wyłącza prawo organu do stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sytuacji, gdy strona wniosła odwołanie od takiej decyzji do sądu powszechnego. Przepis art. 83a ust. 2 u.s.u.s. nie wyłącza natomiast, zgodnie z art. 180 § 1 k.p.a., stosowania art. 157 § 2 k.p.a, według którego postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Skarżąca utrzymuje, że organ wszczyna postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji zawsze na wniosek strony, zaś z urzędu, wtedy gdy decyzja nie zostanie zaskarżona do sądu powszechnego. Ponadto skarżąca podniosła, że jeżeli sprawa ma charakter administracyjny to Prezes KRUS błędnie pouczył ją o prawie wniesienia odwołania do sądu powszechnego i tym samym pozbawił skarżącą prawa zaskarżenia tej decyzji w trybie właściwym dla postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna. Skarżąca zarzuciła Sądowi I instancji, że bezpodstawnie odrzucił skargę na decyzję Prezesa KRUS z dnia 23 maja 2007 r. z powodu niewyczerpana środków zaskarżenia, ponieważ skarżąca nie powinna ponosić skutków błędnego pouczenia organu co do środka odwoławczego. Zarzut ten nie jest uzasadniony. Według art. 52 § 1 p.p.s.a. bezwzględną przesłanką dopuszczalności skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego jest wyczerpanie środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. W przypadku decyzji Prezesa KRUS tym środkiem zaskarżenia jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 127 § 3 k.p.a. w związku z art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a.). Nie jest sporne, że skarżąca takiego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie złożyła. Nie zwalnia jej od dopełnienia tego wymagania błędne pouczenie organu co do środka odwoławczego. Nie można przyjąć, że wobec takiego błędnego pouczenia dopuszczalne było zaskarżenie do sądu administracyjnego decyzji Prezesa KRUS z pominięciem wymagania określonego w art. 52 § 1 p.p.s.a. Uchybienie organu polegające na błędnym pouczeniu co do środka odwoławczego mogło, co najwyżej, stanowić podstawę żądania przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżąca jednak z takiej możliwości nie skorzystała. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również zarzutów skargi kasacyjnej co do naruszenia przez Sąd I instancji przepisów art. 83 a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 51 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, art. 180 § 1 k.p.a. i art. 157 § 2 k.p.a. Przepis art. 180 § 1 k.p.a. określa zasadę, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego kodeksu, przewidując wyjątki od regulacji kodeksowych w przepisach dotyczących ubezpieczeń. Takim właśnie przepisem szczególnym, zawierającym wyjątek od regulacji zawartej w art. 157 § 2 k.p.a. jest, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przepis art. 83 a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wspomniana ustawa wprowadza w art. 83 ust. 2 regułę zaskarżania decyzji administracyjnych, podejmowanych w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczenia do sądu powszechnego. W przepisie art. 83 a ust. 2 przewiduje jednocześnie, że decyzje ostateczne organu rentowego, od których nie wniesiono odwołania do sądu powszechnego, mogą być z urzędu przez organ uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Istnieje więc wyjątkowo możliwość weryfikowania takich decyzji w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym. Nie ulega wątpliwości, że przepis art. 83 a ust. 2 dopuszczający taki wyjątek powinien być interpretowany w sposób, który wyklucza możliwość powstawania kolizji pomiędzy tymi postępowaniami, wynikających z poddania tej samej decyzji kontroli sądu powszechnego oraz kontroli administracyjnej i sądowoadministracyjnej. Z kolizją mielibyśmy do czynienia, gdyby przyjąć, że strona może na podstawie art. 83 a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych żądać w postępowaniu administracyjnym stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji organu rentowego, która była wcześniej kontrolowana przez sąd powszechny. Wówczas w istocie orzeczenia sądu powszechnego byłyby kontrolowane w inicjowanym przez stronę nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym. Z tych względów zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przepis art. 83 a ust. 2 przywoływanej ustawy pozwala na weryfikację w postępowaniu administracyjnym ostatecznych decyzji administracyjnych wyłącznie z urzędu i pod warunkiem, że od takiej decyzji nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Oznacza to, że w takich sprawach nie ma zastosowania przepis art. 157 § 2 k.p.a. przewidujący wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji na żądanie strony lub z urzędu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem i na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak sentencji.