III SA/Wa 1236/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Golec, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędzia WSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Protokolant referent stażysta Marika Krawczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2010 r. spraw ze skarg K. M. C., M. H. s.c. na postanowienia Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2010 r. nr: [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne oddala skargi Zaskarżonymi postanowieniami z dnia [...] lutego 2010 r., wydanymi na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) – dalej "k.p.a." oraz art. 18 i art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) – dalej "u.p.e.a." Minister Finansów, po rozpatrzeniu zażalenia M. C. i M. H. K. s.c., utrzymał w mocy postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2009 r. oddalające skargi na czynności egzekucyjne dokonane przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. Z motywów ww. postanowień wynika, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W., działając jako organ egzekucyjny, na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] obejmującego należności z tytułu podatku od towarów i usług prowadził postępowanie egzekucyjne wobec K. s.c. M.C., M.H. Organ egzekucyjny dokonał zajęć w trybie art. 80 u.p.e.a. u następujących dłużników zajętej wierzytelności; - Bank Spółdzielczy w P. - zawiadomienie z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...]o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego, doręczone zobowiązanej spółce wraz z odpisem tytułu wykonawczego w dniu 30 grudnia 2008 r., - M. Bank Regionalny S.A. w W. – zawiadomienie z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] doręczone zobowiązanej spółce w dniu 5 stycznia 2009 r. Pismami z dnia 5 stycznia 2009 r. spółka złożyła skargi na ww. czynności egzekucyjne zarzucając: bezpodstawność postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego wydanego w sposób błędny i bezzasadny, brak wymagalności egzekwowanego obowiązku z uwagi na przedawnienie należności, brak doręczenia decyzji będącej podstawą prawną egzekwowanej należności, nieprawidłowe doręczenie odpisu tytułu wykonawczego z pominięciem pełnomocnika oraz dokonanie zajęcia rachunku bankowego w banku Spółdzielczym w P., w którym spółka nigdy nie posiadała rachunku bankowego. Ponadto podniosła kwestie dotyczące postępowania podatkowego zarzucając naruszenie przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 ze zm.): art. 120 poprzez pozbawienie pełnomocnika udziału w postępowaniu, art. 223 § 2 poprzez wystawienie tytułu wykonawczego przed upływem terminu do wniesienia dowołania od decyzji będącej podstawa prawną egzekwowanej należności, art. 121 poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do organów, art. 20 poprzez wystawienie tytułu wykonawczego mimo wniesienia wniosku w przedmiocie określenia właściwości organu podatkowego do prowadzenia postępowania podatkowego w sprawie określenia wysokości zobowiązania z tytułu podatku od towarów i usług za I - IV kwartał 2003 r., który nie został rozpatrzony. Strona podniosła, że tytuł wykonawczy jest nieprawidłowy, ponieważ w polu "E" wskazano rachunek bankowy w Banku Spółdzielczym w P., którego nigdy nie posiadała. W związku z tym wniosła o uchylenie dokonanego zajęcia oraz wstrzymanie czynności egzekucyjnych do czasu rozpatrzenia skargi. W wyniku dokonania oceny prawidłowości i zgodności z prawem zakwestionowanych czynności egzekucyjnych Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniami z dnia [...] maja 2009 r. oddalił skargi. W zażaleniach na ww. postanowienie spółka zarzuciła: błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że decyzja będąca podstawą wystawienia tytułu wykonawczego została przesłana przesyłką poleconą, brak wyjaśnienia okoliczności bezzasadnego zajęcia rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym w P., w którym nigdy nie posiadała rachunku bankowego oraz brak wskazania daty wysłania zawiadomienia. W ocenie strony dokonane czynności egzekucyjne były niewłaściwe i pozbawione racji. Nie zgodziła się z twierdzeniem, iż organ egzekucyjny ma prawo poszukiwać majątku zobowiązanego znając numer jego rachunku, na którym znajdowały się środki finansowe. Minister Finansów po przytoczeniu treści art. 54 ust. 1 u.p.e.a. wyjaśnił, że skarga na czynności egzekucyjne służy kontroli prawidłowości stosowania w postępowaniu egzekucyjnym środków egzekucyjnych zmierzających bezpośrednio do wyegzekwowania należności. W sprawie, której przedmiotem jest skarga na dokonaną czynność egzekucyjną, polegającą na zastosowaniu środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego, ocenie podlega jej zgodność z art. 80 u.p.e.a. Minister Finansów wskazał, że stosownie do postanowień art. 7 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny w celu doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanego obowiązku o charakterze pieniężnym stosuje środki egzekucyjne wymienione w art. 1 a pkt 12 lit. a) tej ustawy. W przedmiotowej sprawie podjęte zostały czynności egzekucyjne mające na celu zastosowanie środka egzekucyjnego wymienionego w tym przepisie, tj. egzekucji z rachunku bankowego. W ocenie organu drugiej instancji brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonych postanowień. Organ egzekucyjny prawidłowo zastosował art. 80 u.p.e.a., zaś przeprowadzenie czynności egzekucyjnych w postaci zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego było w przedmiotowej sprawie możliwe. Nie stwierdzono też uchybień formalnych w dokonanej czynności egzekucyjnej. Jak wynika z akt sprawy druk zajęcia rachunku bankowego odpowiada wzorowi określonemu dla tego rodzaju druków w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.), zawiadomienia o zajęciu podpisane zostały przez upoważnionego pracownika organu egzekucyjnego i doręczone zostały za potwierdzeniem odbioru zarówno dłużnikowi zajętej wierzytelności, jak i stronie. W odniesieniu do zarzutu niewskazania w zaskarżonym postanowieniu daty wysłania zawiadomienia o zajęciu rachunku bakowego, organ nadzoru wyjaśnił, iż przy ocenie czynności egzekucyjnej badana jest prawidłowość doręczenia zawiadomienia, gdyż to z jego doręczeniem związane są określone skutki prawne. Niemniej jednak wskazał, iż z akt sprawy wynika, że zawiadomienie o zajęciu z dnia 12.12.2008 r. wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostało nadane w Urzędzie Pocztowym dnia 15 grudnia 2008 r., natomiast zawiadomienie z dnia 17 grudnia 2008 r. – nadane zostało dnia 18 grudnia 2008 r. Z kolei odnosząc się do zarzutu braku doręczenia decyzji będącej podstawą prawną egzekwowanej należności Minister Finansów wyjaśnił, że przedmiotem skargi mogą być okoliczności, które nie mogą być przedmiotem innych środków zaskarżenia przysługujących w postępowaniu egzekucyjnym. Podstawowym środkiem zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym jest zarzut, którego podstawy są wymienione w art. 33 pkt 1-10 u.p.e.a. Z akt sprawy wynika, iż strona skorzystała z przysługującego jej prawa wniesienia zarzutów i powyższa kwestia jest przedmiotem odrębnego postępowania w sprawie zarzutów. W kwestii skierowania zawiadomienia z dnia 12 grudnia 2008 r. o zajęciu rachunku bankowego do Banku Spółdzielczego w P. organ wskazał, że zgodnie z zasadą celowości zawartą w art. 7 § 2 u.p.e.a. podstawowym zadaniem organów prowadzących postępowanie egzekucyjne jest ściągnięcie od zobowiązanego zaległości, stąd też możliwe jest skierowanie zawiadomień o zajęciu rachunku bankowego do kilku banków. Podkreślił, iż ocena prawidłowość podjętej czynności egzekucyjnej nie jest uzależniona od jej skuteczności. W skargach wspólnicy spółki zarzucili naruszenie: - art. 80 § 1 u.p.e.a. polegające na nieprawidłowym dokonaniu zajęcia rachunku bankowego pomimo braku doręczenia decyzji z dnia [...] grudnia 2008 r. oraz na bezpodstawnym wszczęciu egzekucji mimo, iż nie zachodziła okoliczność, w której spółka nie realizowałaby dobrowolnie swoich obowiązków, - art. 7 § 2 u.p.e.a. polegające na bezpodstawnym skierowaniu przez organ podatkowy zajęcia rachunku bankowego Banku Spółdzielczego w P. mając świadomość, że spółka nie posiada w tym Banku rachunku bankowego. W uzasadnieniu skarg skarżąca spółka utrzymywała, że całe postępowanie prowadzone w oparciu o decyzję z dnia [...] grudnia 2008 r. obarczone było licznymi wadami. Naruszono szereg podstawowych zasad postępowania, w wyniku czego skarżąca została pozbawiona możliwości skutecznej obrony. Skarżąca wywodziła, że prowadzone postępowanie egzekucyjne jest całkowicie bezpodstawne, ponieważ decyzja z dnia [...] grudnia 2008 r. nigdy nie została doręczona skarżącej. Przedstawiła okoliczności związane z doręczeniem tej decyzji i reasumując stwierdziła, iż miał miejsce brak wymagalności obowiązku w dacie wystawienia tytułu wykonawczego. W nawiązaniu do stanowiska Ministra Finansów Skarżąca utrzymywała, że wysyłanie zawiadomień o zajęciu rachunku bankowego do wszystkich banków nie jest właściwym stosowaniem zasady wyrażonej w art. 7 § 2 u.p.e.p.a., szczególnie w sytuacji, gdy organ miał świadomość, iż Skarżąca posiada rachunek bankowy w M. Banku Regionalnym S.A. w R. Przez postępowanie organu podatkowego jedynie inny bank dowiedział się o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Skarżąca podniosła, że postępowanie egzekucyjne może być wszczęte wówczas, gdy zobowiązany nie wywiązuje się z nałożonych na niego obowiązków, a taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszym przypadku. Dlatego, według Skarżącej, trudno zgodzić się z celowością wszczętego przez organ podatkowy postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargi Minister Finansów podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonych postanowieniach i wniósł o oddalenie skarg. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skargi są niezasadne. W niniejszej sprawie zaskarżone zostały postanowienia w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne, natomiast Skarżąca podniosła zarzuty dotyczące zdarzeń poprzedzających wszczęcie postępowania egzekucyjnego oraz wszczęcia i prowadzenia egzekucji. W skargach na czynności egzekucyjne Skarżąca wskazała bowiem na bezpodstawność postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego wydanego w sposób błędny i bezzasadny, brak wymagalności egzekwowanego obowiązku z uwagi na przedawnienie należności, brak doręczenia decyzji będącej podstawą prawną egzekwowanej należności, nieprawidłowe doręczenie odpisu tytułu wykonawczego z pominięciem pełnomocnika, nieprawidłowe wypełnienie pola "E" w tytule wykonawczym poprzez wskazanie rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym w P., którego nigdy nie posiadała, podniosła zarzuty dotyczące postępowania podatkowego. W związku z tym przede wszystkim wyjaśnienia wymaga jakie zarzuty mogą być podnoszone w ramach tego środka zaskarżenia. Otóż, ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawiera zespół norm określających postępowanie i środki przymusowe stosowane w celu doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym. Postępowanie egzekucyjne to cały zespół czynności organów egzekucyjnych i innych podmiotów postępowania, podejmowanych w celu wykonania obowiązków wynikających z aktów poddanych egzekucji administracyjnej. Omawiana ustawa zawiera gwarancje represyjne, które stwarzają możliwość podjęcia prawnej weryfikacji czynności egzekucyjnych oraz przewiduje określone następstwa, gdy czynności te zostały podjęte z naruszeniem ustawy. Gwarancje te służą zobowiązanemu w zależności od rodzaju i momentu naruszenia jego interesu prawnego, albowiem ustawa nie przewiduje możliwości stosowania zamiennych środków ochrony przy naruszeniu tego samego dobra prawnego. Skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora wszczyna postępowanie, którego celem jest zbadanie prawidłowości dokonania przez tenże organ egzekucyjny lub egzekutora konkretnej czynności egzekucyjnej (w niniejszej sprawie - zajęcie rachunku bankowego - art. 80 § 1 u.p.e.a.) zmierzającej do zastosowania lub zrealizowania określonego środka egzekucyjnego (w niniejszej sprawie - egzekucji z rachunku bankowego - art. 1a pkt 12 lit. a) tiret 4 u.p.e.a.). Skarga, o której mowa w art. 54 u.p.e.a. służy zatem zaskarżaniu czynności o charakterze wykonawczym (zob. Dariusz Jankowiak w: Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Komentarz 2005, wyd. Unimex, Wrocław 2005 r., s. 390; zob. też wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2008 r., III SA/Wa 139/08, niepubl.). W orzecznictwie sądowym jednolicie przyjmuje się, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności egzekucyjnych (por. wyroki WSA w Warszawie z 14 marca 2008 r., III SA/Wa 85/08, niepubl.; z 30 stycznia 2008 r., III SA/Wa 1262/07, niepubl.; z 28 stycznia 2008 r., III SA/Wa 1626/07, niepubl.). Nie jest zatem możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego. Skarga na czynności egzekucyjne nie będzie więc przysługiwać w sytuacjach, gdy np. przewiduje się wniesienie zarzutów, zażalenia na postanowienia, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji, czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu. Za niedopuszczalną uznaje się sytuację, w której będzie występowała konkurencyjność środków służących ochronie praw zobowiązanego zawartych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji mających prowadzić - w wyniku ich uwzględnienia - do jednakowych skutków procesowych. Stwierdzić zatem należy, że Skarżąca nie może oczekiwać korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, jeśli przedmiotem skargi wniesionej w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a uczyniła zarzuty, o których mowa w art. 33 tej ustawy. Jak już powiedziano, omawiana ustawa przewiduje inny środek, w ramach którego zarzuty te mogą być rozpatrzone, a w związku z tym rozpatrzenie ich na podstawie art. 54 § 1 oznaczałoby wręcz wadliwość takiego rozstrzygnięcia. Z postanowień Dyrektora Izby Skarbowej i Ministra Finansów wynika, że Skarżąca wniosła pismem z dnia 5 stycznia 2009 r. zarzuty tożsame z podniesionymi w ramach skarg na czynności egzekucyjne i są one przedmiotem odrębnego postępowania prowadzonego na podstawie art. 33 i 34 u.p.e.a. Występująca w niniejszej sprawie sytuacja potwierdza zasadność reguły o niekonkurencyjności środków zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym. Niedopuszczalne jest bowiem, aby ten sam zarzut rozstrzygnięty był w dwóch różnych aktach administracyjnych. Prawidłowo zatem postąpił Minister Finansów nie uwzględniając w ramach niniejszych postępowań zarzutów dotyczących braku wymagalności egzekwowanego obowiązku (niezasadnego wszczęcia postępowania egzekucyjnego), przedawnienia zobowiązania, niezasadności wystawienia tytułu wykonawczego i błędnego wypełnienia jednego z pól tytułu wykonawczego. Poza zakresem zaskarżenia w ramach postępowania egzekucyjnego leżą wady postępowania podatkowego. Mogą one być rozpoznane w ramach środków zaskarżenia przewidzianych w postępowaniu podatkowym (odwołanie, zażalenie, skarga na bezczynność). Dlatego ani orzekające w niniejszych sprawach organy, ani Sąd nie może poddać rozważaniom zarzutów dotyczących postępowania poprzedzającego wszczęcie postępowania egzekucyjnego, tj. postępowania podatkowego. Zasadnie też Minister Finansów uznał, iż organ egzekucyjny prawidłowo zastosował art. 80 u.p.e.a. Przepis ten w § 1 stanowi, iż organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały - do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty. Zgodnie z § 2 tego artykułu zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Z kolei według postanowień § 3 ww. artykułu jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego. Z przytoczonego przepisu wynika m.in., że organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego, zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego. W niniejszych sprawach wszystkich tych czynności organ egzekucyjny dopełnił. Postępowanie egzekucyjne dotyczyło należności pieniężnych, a stosownie do treści art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a. wówczas może być prowadzona egzekucja z rachunków bankowych, czyli środek egzekucyjny zastosowany w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym. Wbrew twierdzeniu Skarżącej, organ egzekucyjny może wystosować zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego do wielu banków, nawet jeśli posiada wiedzę, iż zobowiązany posiada rachunek w konkretnym banku. Przede wszystkim wiedza organu, w którym banku zobowiązany posiada rachunek nie jest tożsama z wiedzą o wysokości środków pozostających na tym rachunku. Wystosowanie ww. zawiadomień do kilku banków zwiększa szansę skuteczności egzekucji, a trzeba zaznaczyć, że zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego, w świetle przepisów u.p.e.a., stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. Nie można zatem czynić organowi egzekucyjnemu zarzutu z tego, że podejmuje czynności zwiększające szansę na skuteczność tego środka egzekucyjnego, gdyż te działania zmniejszają ryzyko zastosowania bardziej uciążliwych dla zobowiązanego środków egzekucyjnych. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zabrania wystosowania zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego do wielu banków, zaś art. 7 § 2 tej ustawy uprawnia organ egzekucyjny do stosowania środków egzekucyjnych, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), postanowiono jak w sentencji.