II GSK 1143/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal Sędzia NSA Jan Bała (spr.) Sędzia del. WSA Wojciech Kręcisz Protokolant Sylwia Nerkowska po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. P. i D. Sp. z o.o. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 16 grudnia 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1831/10 w sprawie ze skargi K. P. i D. Sp. z o.o. w K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. stwierdza nieważność decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji M. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2010 r.; 3. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz K. P. i D. Sp. z o.o. w K. kwotę 2000 (dwa tysiące) złotych tytułem kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 16 grudnia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1831/10, oddalił skargę K. P. i D. Sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej: skarżąca) na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej. Referując stan faktyczny sprawy, Sąd I instancji wskazał, że decyzją M. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego w K. z [...] marca 2010 r., na podstawie 13 ust. 1 pkt 2 , art.13g ust. 1, art. 40c u.d.p. oraz lp.6 pkt 6 lit. c/, lp. 6 pkt 7 lit. d/ i e/ , lp. 9 pkt 5 lit. b/ załącznika nr 2 do tej ustawy, art. 64 ust. 1 p.r.d., § 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2003 r. Nr 32, poz. 262 ze zm.) oraz art. 104 § 1 k.p.a., nałożono na K. P. i D. sp. z o.o. z siedzibą w K. karę pieniężną w kwocie [...] zł. Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiły ustalenia poczynione w dniu [...] września 2009 r. podczas kontroli drogowej na drodze krajowej nr [...] w miejscowości R.. Do kontroli zatrzymano pojazd marki S. o nr rejestracyjnym [...] wraz z naczepą marki F. o nr rejestracyjnym [...], kierowany przez K. B. w imieniu oraz na rzecz przedsiębiorcy: M. P. - Firma Transportowo-Handlowa (podmiot wykonujący przejazd). Załadowcą towaru było przedsiębiorstwo: K. P. i D. sp. z o.o. w K. Kontrola ważenia wykazała: przekroczenie dopuszczalnych nacisków osi na drogach, na których dopuszczony jest ruch pojazdów o naciskach osi do 8 t dla pojedynczej osi napędowej pojazdów silnikowych oraz przekroczenie dopuszczalnych nacisków osi na drogach, na których dopuszczony jest ruch pojazdów o naciskach osi do 8 t, dla potrójnej osi pojazdów silnikowych, przyczep i naczep przy odległości pomiędzy osiami składowymi naczep, większej niż 1,3 m i nie większej niż 1,4 m, oraz 3) przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu składającego się z dwuosiowego ciągnika siodłowego i trzyosiowej naczepy. Po rozpatrzeniu odwołania K. P. i D. sp. z o.o., Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej: GITD) zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2010 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości, nałożył karę pieniężną w wysokości [...] zł i umorzył postępowanie w zakresie naruszenia polegającego na przekroczeniu dopuszczalnej masy całkowitej zespołu pojazdów, z tytułu którego nałożono karę pieniężną w wysokości 600 zł. Wyjaśniając konieczność uchylenia decyzji organu I instancji GITD podał, że ważenia dokonano przy pomocy wag nieautomatycznych do pomiarów statycznych typu LP600. Z certyfikatu zatwierdzenia typu wagi wynika, iż wagi typu LP600 nie powinny być używane do wyznaczania masy całkowitej pojazdu (pkt 2.4 certyfikatu zatwierdzenia). Wagi tego typu zgodnie z instrukcją ważenia służą do określania nacisków na osie pojazdów. Ustalenia organu dotyczące przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej nie mogą stanowić podstawy do ukarania strony za te naruszenia, gdyż wyniki pomiaru zostały uzyskane przy pomocy nieprzystosowanych do tego urządzeń. Stanowi to podstawę do uchylenia decyzji organu I instancji i nałożenia kary w kwocie [...] zł (za przekroczenie nacisku dla pojedynczej osi napędowej: - za przekroczenie nacisku dla potrójnej osi. W ocenie organu odwoławczego, materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że skarżąca jako załadowca towaru miała wpływ lub godziła się na powstanie naruszenia obowiązków lub warunków przewozu drogowego. Z dokumentu wydania towaru z dnia [...] września 2009 r. wynika, że załadowca wydał 28,73 t niesortu porfirowego, masa własna kontrolowanego pojazdu wynosiła 6,7 t a naczepy 6,9 t. Maksymalna dopuszczalna przez przepisy masa całkowita zespołu pojazdów może wynosić 40 t (42 t jedynie w przypadku pojazdu oraz naczepy zarejestrowanych przed dniem [...] marca 2003 r. - jeśli kierowca chce załadować pojazd powyżej 40 t powinien okazać dowód rejestracyjny lub zezwolenie na przejazd pojazdem nienormatywnym). Załadowca umożliwił wyjazd pojazdu na drogę publiczną a zarzuty dotyczące braku uprawnień do wglądu w dowody rejestracyjne pojazdu są chybione, w sytuacji gdy załadowca nie ustalał wagi samego pojazdu, czy pojazdu już załadowanego. Ponadto GITD wskazał, że załadowca może odmówić wystawienia dokumentu wydania towaru w sytuacji kiedy ilość wydanego towaru może powodować naruszenie przepisów ustawy o drogach publicznych. Kierowca bez takiego dokumentu nie będzie się mógł rozliczyć zarówno z pracodawcą, jak i odbiorcą towaru. Z przesłuchań świadków wynika, iż dokument wydania towaru jest wystawiany dopiero podczas opuszczania przez pojazd terenu kopalni i istnieje wcześniej możliwość odsypania części ładunku. Tym samym nic nie stoi na przeszkodzie, aby taki dokument wydawać dopiero po dostosowaniu załadunku do odpowiednich norm. Tymczasem załadowca wystawił dokument wydania towaru bez sprawdzenia wagi pojazdu, a nacisk na pojedynczej osi napędowej przekraczał nawet normy dla dróg o dopuszczalnych naciskach do 11,5 t. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę skarżącej spółki podał, że w rozpoznawanej sprawie brak jest jakichkolwiek podstaw do zakwestionowania wyników kontroli, jak i sposobu jej przeprowadzenia, gdy kontroli dokonały wyspecjalizowane służby drogowe, w obecności kierowców kontrolowanego pojazdu. W sprawie skarżąca K. kwestionowała fakt, że miała wpływ lub godziła się na powstanie naruszenia. Tymczasem załadowca dysponował na terenie dokonywania załadunku wagą umożliwiającą mu co najmniej stwierdzenie, czy pojazd po załadowaniu nie przekroczył tzw. DMC (dopuszczalnej masy całkowitej). Z dokumentu [..] z [...] września 2009 r. wydanego przez załadowcę wynika, że na pojazd załadowano 28,73 t niesortu porfirowego przy dopuszczalnej ładowności pojazdu do 28,1 t. Załadowca miał wpływ na przeładowanie pojazdu, bowiem sam załadunku dokonał. Natomiast to, że na terenie K. zostały wywieszone informacje dla kierowców o tym, by dbali i przestrzegali norm załadowania swoich pojazdów, jak również umieszczenie stosownej adnotacji na dokumentach WZZ nie zwalnia załadowcy z należytej staranności dotyczącej prawidłowego załadowania pojazdu, gdyż jest on współodpowiedzialny m.in. z przewoźnikiem za ruch pojazdu nienormatywnego po drogach publicznych. W konsekwencji załadowca, mając na uwadze swoją odpowiedzialność wynikającą z przepisu art. 13g ust. 1 b pkt 2 u.d.p., nie może zwolnić się od tej odpowiedzialności brakiem własnego działania, jako że wówczas godzi się na powstanie naruszenia. Jednocześnie z akt sprawy wynika też, że przyrządy pomiarowe użyte w czasie kontroli posiadały legalizację, co wyklucza możliwość wystąpienia błędu, a miejsce ważenia legitymowało się protokołem z pomiaru pochylenia terenu z dnia [...] kwietnia 2009 r., który zatwierdza stanowisko do ważenia pojazdów. Sąd I instancji podkreślił, że skarga koncentrowała się na kwestii niepodpisania decyzji w I instancji, wiążąc z tym zarzut nieważności zaskarżonej decyzji wydanej w II instancji. Odnosząc się do tych zastrzeżeń, Sąd podzielił stanowisko GITD zawarte w odpowiedzi na skargę, że okoliczność ta nie została udowodniona, gdyż w aktach sprawy znajduje się decyzja z [...] marca 2010 r. własnoręcznie podpisana przez inspektora, a zarzut ten skarżąca po raz pierwszy podniosła dopiero po wydaniu decyzji przez organ II instancji (w piśmie z dnia [...] lipca 2010 r.). Ponadto skarżąca nie przedstawiła uwierzytelnionej notarialne kopii decyzji bez podpisu, o czym mowa w piśmie z [...] lipca 2010 r. Z uwagi na wskazane okoliczności Sąd nie podzielił zarzutów skarżącej spółki i oddalił skargę. K. P. i D.u Sp. z o.o. z siedzibą w K. zaskarżając wyrok w całości, domagała się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania. W przypadku nieuwzględnienia wniosków określonych powyżej i zarzutów wniosła o: - przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności z art. 20, art. 31 ust. 3, art. 41 ust. 1, art. 83 i art. 84 Konstytucji RP art. 13g ust. 1b pkt 2 ustawy o drogach publicznych, w zakresie, w jakim przepis ten czyni odpowiedzialnym załadowcę za naruszenie norm drogowych na podstawie samej wiedzy załadowcy o masie ładunku, z pominięciem zamiaru dokonania takich naruszeń przez załadowcę; - przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności z art. 20, art. 31 ust. 3, art. 41 ust. 1, art. 83 i art. 84 Konstytucji RP art. 13g ust. 1b pkt 2 ustawy o drogach publicznych, w zakresie, w jakim przepis ten pośrednio nakłada na załadowcę obowiązek podjęcia wszelkich aktów staranności, w tym użycia przymusu fizycznego lub psychicznego w celu wykonania obowiązku powstrzymania przewoźnika przed wyjazdem na drogę publiczną pojazdem, którego dopuszczalna masa całkowita może przekraczać normy. Zaskarżonemu wyrokowi spółka zarzuciła: I. Naruszenie prawa materialnego, o którym mowa w art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej: p.p.s.a., przez niewłaściwą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, - art. 13g ust. 1b pkt 2 ustawy o drogach publicznych w zw. z art. 43 i 48 ust. 1 ustawy z 15 listopada 1984 r. Prawo przewozowe (Dz. U. z 2000 r. Nr 50, poz. 601), art. 61 ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908) oraz art. 780 Kodeksu cywilnego polegające na bezpodstawnym przyjęciu, że okoliczności sprawy i dowody jednoznacznie wskazują, że skarżący miał wpływ lub godził się na powstanie naruszenia obowiązków i warunków przewozu drogowego; - art. 20, art. 31 ust. 3, art. 41 ust. 1, art. 83 i art. 84 Konstytucji RP poprzez ukaranie skarżącego za niewykonywanie obowiązku nałożonego na podstawie art. 13g ust. 1b pkt 2 ustawy o drogach publicznych przekraczającego normy wynikającej ze wskazanych artykułów Konstytucji RP, w związku z art. 146 ust. 4 pkt 1 Konstytucji RP. II. Mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. naruszenie: - art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. polegające na niewyjaśnieniu i nieuwzględnieniu zarzutu nieważności postępowania w wyniku braku podpisu organu na decyzji I instancji doręczonej stronie, o czym został poinformowany organ I instancji pismem z notarialnie poświadczonym odpisem decyzji pozbawionej podpisu organu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor przedstawił uzasadnienie powyższych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Skarga ta została oparta na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 p.p.s.a. W pierwszej kolejności ustosunkowania wymaga zarzut dotyczący nieważności decyzji organu, gdyż jest to zarzut najdalej idący, a w przypadku jego uwzględnienia nie zachodzi potrzeba ustosunkowania się do dalszych zarzutów skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Taka zaś sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie, gdyż doręczona stronie skarżącej decyzja organu I instancji z dnia [...] marca 2010 r. nie została podpisana przez osobę piastującą funkcję organu administracyjnego. Na decyzji tej znajdowała się bowiem wyłącznie pieczątka organu. Wynika to w sposób jednoznaczny z załączonych do skargi kasacyjnej dowodów. Mianowicie, strona skarżąca pismami z dnia [..] czerwca 2010 r. oraz z [...] lipca 2010 r. zawiadomiła M. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego (organ I instancji), iż przesłana jej decyzja tego organu z dnia [...] marca 2010 r. nie zawiera podpisu osoby reprezentującej ten organ oraz przesłała poświadczony notarialnie odpis tej decyzji. W odpowiedzi M. Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego w załączeniu do pisma z dnia [...] sierpnia 2010 r. przesłał stronie skarżącej decyzję z dnia [...] marca 2010 r. "zaopatrzoną w pieczątkę oraz podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania przedmiotowej decyzji". Jednocześnie w tym ostatnim piśmie organ poinformował stronę skarżącą, iż "...uprzednio przesłana decyzja nie pociąga za sobą żadnych skutków prawnych...". Brak podpisu z podaniem imienia i nazwiska osoby upoważnionej do wydawania decyzji organu I instancji oznacza, iż decyzja ta była dotknięta wadą, gdyż nie zawierała istotnego elementu o jakim mowa w art. 107 § 1 k.p.a. Nie można przy tym pomijać, iż do momentu podpisania takiego aktu przez osobę reprezentującą organ administracji publicznej jest to jedynie projekt decyzji, który nie wchodzi do obrotu prawnego. W konsekwencji też taki projekt decyzji nie wiąże organu mimo jego doręczenia stronie (art. 110 k.p.a.). Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, iż w sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa, o jakim mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Odnosząc się zaś do rozważań Sądu I instancji stwierdzić należy, iż dla oceny nieważności decyzji nie ma żadnego znaczenia, czy i w jakim terminie strona skarżąca podniosła zarzut nieważności decyzji. W myśl bowiem art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Poza tym Sąd I instancji nie zwrócił uwagi, iż organ administracji nie przesłał do Sądu kompletnych akt administracyjnych, o czym świadczy m.in. powołana wyżej korespondencja między stroną skarżącą a organem I instancji. Nadto Sąd I instancji nie dysponował oryginałem decyzji organu I instancji, a jedynie jej kopią, w której znajdowała się adnotacja "potwierdzam za zgodność z oryginałem z dnia [...] kwietnia 2010 r. – WITD K.". Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 188 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 tej ostatniej ustawy.