IV SA/Gl 345/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi I.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] r. nr [...]; 2. określa, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...], nr [...] p.o. Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. uchylił decyzję nr [...] z dnia [...] przyznającą prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla M.C. w kwocie [...] zł miesięcznie za okres od [...] do [...]. Jako podstawę prawną decyzji wymienił art. 104, art. 107 i art. 109 K.p.a. oraz art. 24 ust. 1 i art. 1a ust. 1 pkt 1, ust. 2, art. 9 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1, art. 15 ust. 1, 2, 3 i 4, art. 18 ust. 1, art. 20 ust. 1, 2, 5, art. 44 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., nr 1, poz. 7 ze zm.) oraz rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 lipca 2008 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosków, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. z 2008 r., nr 136, poz. 885). Rozstrzygniecie oparto na ustaleniu, że wnioskodawczyni – I.C. będąca ustawowym przedstawicielem uprawnionej od [...] do [...] regularnie pobierała alimenty od ojca małoletniej. Organ zaznaczył, że informację tę uzyskał od ojca dłużnika – S.C., który przesłał potwierdzenia dokonanych wpłat. Ustalenie to stało się podstawą zastosowania przez organ art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela lub marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego jeżeli osoba nienależnie pobrała świadczenie. Organ zaznaczył, że stosownie do treści art. 27 ust. 9 cytowanej ustawy w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela. Dlatego w decyzji przyznającej świadczenie zawarta jest informacja o nieprzyjmowaniu świadczeń alimentacyjnych bezpośrednio od osoby zobowiązanej. Dlatego uznano, że w niniejszej sprawie I.C. świadomie wprowadziła organ rozstrzygający w błąd, a przyznane jej świadczenia są nienależnie pobrane. W odwołaniu od wyżej przywołanej decyzji I.C. wskazała, że S.C. ma wciąż duże zadłużenie z tytułu zaległości alimentacyjnych, które na dzień [...] wynosiło [...] zł. Wskazała, że pieniądze od ojca dziecka przyjmowała na pokrycie zadłużenia oraz bieżącą różnicę pomiędzy alimentami zasądzonymi wyrokiem sądowym, a świadczeniem alimentacyjnym wypłacanym z funduszu alimentacyjnego. Odwołująca wskazała również na swoją trudną sytuację materialną i wniosła o zrozumienie jej sytuacji oraz ponowne rozpatrzenie sprawy. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...], nr [...] na mocy art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 1a ust. 1 pkt 1, art. 2 pkt 2, art. 9 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1, art. 15 ust. 1-4, art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Dokonując ustaleń faktycznych organ odwoławczy wskazał, że strona złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego pomimo, iż w tym czasie pobierała alimenty bezpośrednio od zobowiązanego. Wprowadziła więc w błąd organ rozstrzygający. Prawidłowe było zatem twierdzenie, że strona nienależnie pobrała świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Kolegium przywołało regulację art. 9 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz wskazało, że zgodnie z 24 ust. 1 ustawy organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Jednocześnie pojęcie nienależnie pobranego świadczenia zostało zdefiniowane w art. 2 pkt 7 powołanej ustawy i oznacza świadczenie z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty, e) wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 17 ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba, że zostały zwrócone zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Mając powyższe na uwadze organ uznał, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz postępowania administracyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach I.C. wyraziła swoje niezadowolenie z decyzji organu i wskazała, że zgłosiła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej, iż otrzymała alimenty od dłużnika i na podstawie tego zgłoszenia zostało jej przyznane świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Ponownie zaznaczyła, że kwoty pobrane od zobowiązanego do alimentacji zaliczane były na poczet zaległości oraz częściowo jako dopłaty do bieżących alimentów. Zaznaczyła, że pieniądze przesyłane przez ojca małoletniej traktowała jako zaległe alimenty, a na przekazach nie jest wskazane, że są to bieżące należności. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy przytoczył argumenty powołane w skarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Ponadto, odnosząc się do zarzutów skargi, Kolegium wskazało, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie jest wypłacane zamiast alimentów, lecz tylko wówczas, gdy osoba zobowiązana do alimentacji nie wywiązuje się z tego obowiązku. W ocenie organu w sytuacji, gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty od osoby zobowiązanej, bez względu, czy są to alimenty bieżące, czy zaległe wówczas wykluczona jest możliwość przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności sąd dokonuje z urzędu nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi normami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I Instancji nie może się ostać. Na wstępie podkreślić należy, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ma za zadanie wspierać osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej w związku z niemożliwością wyegzekwowania środków na bieżące utrzymanie od osób zobowiązanych do alimentacji. Zgodnie z regulacją art. 18 ust. 1 ustawy prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na okres świadczeniowy począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do organu właściwego wierzyciela, nie wcześniej niż od początku okresu świadczeniowego do końca tego okresu. W myśl art. 27 ust. 1 powołanej ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. W okresie natomiast, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Warunkiem uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest bezskuteczność egzekucji. Definicja bezskuteczności egzekucji zawarta została natomiast przez ustawodawcę w art. 2 pkt 2 ustawy zgodnie z którym jest to egzekucja, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z powodu: a) braku podstawy prawnej do pojęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika, b) braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą. Powyższa definicja wskazuje, że wpłata przez dłużnika alimentacyjnego do rąk przedstawiciela ustawowego wierzyciela alimentacyjnego pewnych kwot pieniędzy nie zawsze będzie się wiązała z bezskutecznością egzekucji. Pewne bowiem kwoty przekazane przez dłużnika mogą zostać zaliczone na poczet zaległości alimentacyjnych. W tym miejscu godzi się podnieść, że istotnie jednym z obowiązków osoby pobierającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest powstrzymywanie się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego lub pobierania ich za pośrednictwem komornika sądowego. Obowiązek ten wynika bezpośrednio z treści art. 2 pkt 7 ustawy, który wśród okoliczności uzasadniających uznanie świadczenia za nienależnie pobrane wymienia świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Ustawa nie precyzuje jednak, czy chodzi o jakiekolwiek alimenty, czy tylko o alimenty bieżące. W ocenie Sądu sformułowanie to oznacza, że uprawniony w tym samym okresie musi pobierać jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł i obydwa świadczenia muszą być wypłacane za ten sam okres. Aby natomiast mówić o jednoczesności pobierania obu tych świadczeń musi zachodzic tożsamość okresu, za który świadczenia te wypłacono. Wypłacone więc świadczenie z funduszu alimentacyjnego musi dotyczyć tego samego miesiąca, co wypłacone równocześnie alimenty. Celem bowiem ustawy, jak już wyżej wskazano jest zapewnienie niezbędnych środków na bieżące utrzymanie osobom uprawnionym do alimentów i cel ten nie byłby zrealizowany gdyby odmiennie interpretować omawiany przepis. Jednorazowa wpłata przez dłużnika nawet niewielkiej kwoty pieniędzy prowadziłaby bowiem do utraty świadczenia z funduszu. (por. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrok z dnia 14 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 325/10). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stoi na stanowisku, że cytowany przepis nie stanowi zakazu pobierania alimentów zaległych. W ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów brak jest bowiem uregulowania, które zakazywałoby pobierania takiego świadczenia. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy należy stwierdzić, że w aktach administracyjnych brak jest dowodu, że wpłacone przez dłużnika do rąk skarżącej kwoty stanowiły należności bieżące, czy też zaliczane były na poczet zaległości alimentacyjnych, które bezspornie istnieją, co wynika z zaświadczenia komornika sądowego o bezskuteczności egzekucji. Tym samym organy uchybiły wynikającemu z art. 7 i 77 K.p.a. obowiązkowi zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego koniecznego do rozstrzygnięcia sprawy. Tym bardziej, że sama skarżąca wskazywała, że częściowo należności te były prze nią zaliczane na poczet zaległości alimentacyjnych. W tym miejscu godzi się podnieść, że zasady zaliczania zapłaty oraz kolejności spłaty długów uregulowane zostały w art. 451 Kodeksu cywilnego. W myśl § 1 wskazanego przepisu dłużnik mający względem tego samego wierzyciela kilka długów tego samego rodzaju może przy spełnieniu świadczenia wskazać, który dług chce zaspokoić. Jednakże to, co przypada na poczet danego długu, wierzyciel może przede wszystkim zaliczyć na związane z tym długiem zaległe należności uboczne oraz na zalegające świadczenia główne. Zgodnie z § 2 cytowanego przepisu jeżeli dłużnik nie wskazał, który z kilku długów chce zaspokoić, a przyjął pokwitowanie, w którym wierzyciel zaliczył otrzymane świadczenie na poczet jednego z tych długów, dłużnik nie może już żądać zaliczenia na poczet innego długu. W braku oświadczenia dłużnika lub wierzyciela spełnione świadczenie zalicza się przede wszystkim na poczet długu wymagalnego, a jeżeli jest kilka długów wymagalnych - na poczet najdawniej wymagalnego stosownie do treści § 3 art. 451 K.c. W świetle przytoczonej regulacji konieczne jest ustalenie, na poczet którego długu (bieżącego lub zaległego) wpłacane kwoty zostały zaliczone. Dopiero po dokonaniu tych ustaleń będzie możliwa ocena, czy osoba uprawniona otrzymała alimenty w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Konkludując jeżeli wpłacona dobrowolnie prze dłużnika kwota nie została przez niego zaliczona na poczet należności alimentacyjnych przypadających w okresie objętym decyzją przyznającą świadczenia i prawnie skuteczne byłoby oświadczenie uprawnionej o zaliczeniu otrzymanej kwoty na poczet zaległości alimentacyjnych nie można mówić o równoczesności pobierania tych świadczeń. Organ powinien więc ustalić jakie zaległości alimentacyjne posiada zobowiązany, a następnie ocenić skuteczność oświadczenia wierzycielki o zaliczeniu wpłacanych kwot na poczet zaległości alimentacyjnych i wówczas w zależności od dokonanych ustaleń wydać stosowną decyzję. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 P.p.s.a. należało uchylić zaskarżona decyzje oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Wobec uwzględnienia skargi, stosownie do treści art. 152 P.p.s.a. Sąd podjął rozstrzygnięcie jak w pkt 2 sentencji wyroku.