I OZ 905/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 950/10 oddalającego wniosek A. Z. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, tj. sędziego NSA Janiny Kosowskiej i sędziów WSA Marzenny Glabas, Alicji Jaszczak-Sikory, Bogusława Jażdżyka, Beaty Jezielskiej, Tadeusza Lipińskiego, Katarzyny Matczak, Adama Matuszaka, Hanny Raszkowskiej, Zbigniewa Ślusarczyka, Andrzeja Błesińskiego, Zofii Skrzyneckiej, Wiesławy Pierechod oraz referendarzy sądowych Agnieszki Bińczyk i Krzysztofa Nesteruka w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Olsztynie z dnia [...] września 2010r., Nr [...] w przedmiocie ekwiwalentu pieniężnego za wypracowane godziny ponadnormatywne postanawia: oddalić zażalenie Skargą z dnia 27 września 2010 r. A. Z. zakwestionował decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Olsztynie z dnia [...] września 2010 r., Nr [...] w przedmiocie ekwiwalentu pieniężnego za wypracowane godziny ponadnormatywne. W dniu 1 sierpnia 2011 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kolejny wniosek skarżącego o wyłączenie od orzekania w sprawie sędziów: 1. Wydziału II - sędziego NSA Janiny Kosowskiej, sędziów WSA: Marzenny Glabas, Alicji Jaszczak-Sikory, Bogusława Jażdżyka, Beaty Jezielskiej, Tadeusza Lipińskiego, Katarzyny Matczak, Adama Matuszaka, Hanny Raszkowskiej, Zbigniewa Ślusarczyka, 2. Wydziału I sędziego WSA Andrzeja Błesińskiego, Zofii Skrzyneckiej, Wiesławy Pierechod oraz 3. referendarzy sądowych Agnieszki Bińczyk i Krzysztofa Nesteruka. Powołując przepis art. 19 oraz art. 18 § 1 pkt 6a w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) skarżący podniósł, że istnieje uzasadniona wątpliwość co do bezstronności sędziów i referendarzy sądowych, którzy brali udział w prowadzonych uprzednio postępowaniach z jego udziałem. Skarżący wielokrotnie występował o wyłączenie wymienionych sędziów od rozpoznawania jego spraw, jednak złożone w tym zakresie wnioski zostały oddalone. Argumentem przesądzającym o zasadności wniosku jest podejmowanie przez osoby orzekające decyzji pod wpływem czynników irracjonalnych, przez które strona rozumie uleganie wpływom na psychikę wywołanym zachowaniem stron postępowania, jak również uleganie uprzedzeniom, niechęci, gniewu i sympatii. Skarżący zakwestionował również nagminne w jego ocenie posługiwanie się przez sądy argumentacją odwołującą się do tezy postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 212/71, które zostało wydane 40 lat temu, a zatem uległo zdezaktualizowaniu. Wymienieni we wniosku o wyłączenie sędziowie WSA w Olsztynie oraz referendarze sądowi złożyli do akt sprawy oświadczenia (k. 177-191), w których wskazali, iż nie zachodzi między nimi a stronami postępowania okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w rozpoznaniu sprawy. Ponadto oświadczyli, że w sprawie nie zachodzi żaden z powodów wyłączenia z mocy ustawy, o których mowa w art. 18 p.p.s.a. Postanowieniem z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 950/10, WSA w Olsztynie oddalił wniosek skarżącego (data wpływu - 1 sierpnia 2011 r.). W uzasadnieniu podniesiono, iż w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie jedynie potencjalna. Nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata przez nią zaufania co do obiektywizmu sędziego. W świetle powyższego bez znaczenia pozostaje subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego wyznaczonego do rozpoznawania jej sprawy, lecz konieczne jest wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie spowodowały utratę zaufania strony. Zdaniem WSA sam fakt orzekania przez sędziego w innej sprawie, w której wnioskodawca był stroną, nie daje podstawy do formułowania zastrzeżeń, co do jego bezstronności w innej sprawie rozstrzyganej z jego udziałem. Z tych przyczyn okoliczność, że sędzia bądź referendarz sądowy orzekał w innej sprawie zainicjowanej przez skarżącego, nie czyni zasadną sugestii o jakimkolwiek ich nastawieniu do strony, czy też o istnieniu "czynników irracjonalnych wpływających na podejmowanie decyzji". W tym kontekście podstawy do wyłączenia nie może stanowić również niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia uprzednio toczącej się sprawy, bowiem zarzuty te strona mogła podnosić w środkach odwoławczych. Sąd pierwszej instancji zauważył także, iż przepisem art. 22 § 2 p.p.s.a. ustawodawca nałożył na sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, obowiązek złożenia wyjaśnienia. W sytuacji, gdy prawdziwość takiego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, wniosek o wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie. W odniesieniu do powołanej przesłanki wyłączenia z mocy ustawy podkreślić należy, że wykładnia literalna przepisu art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. wskazuje, iż ma ona zastosowanie wyłącznie w sprawach skarg na decyzje i postanowienia, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie sędzia brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Tymczasem przedmiotowa sprawa nie była dotychczas objęta kontrolą sądu administracyjnego. Wniosek o wyłączenie sędziego, którego podstawę stanowi art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a., nie zasługiwał zatem na uwzględnienie. WSA w Olsztynie nie stwierdził istnienia żadnych innych przesłanek ustawowych, które uzasadniałyby wyłączenie sędziów oraz referendarzy sądowych (art. 18 ust. 1 pkt 1-7 p.p.s.a.). Sąd pierwszej instancji wskazał dalej, że wymienieni we wniosku o wyłączenie sędziowie i referendarze sądowi złożyli do akt sprawy oświadczenia, o których mowa w art. 22 p.p.s.a., z których jednoznacznie wynika, iż nie zachodzą po ich stronie żadne okoliczności wyłączające. Nadto, skarżący również nie wskazał jakichkolwiek uzasadnionych okoliczności, czy też dowodów, mogących uprawdopodobnić formułowane przez niego zarzuty. Podane przez niego okoliczności nie odwoływały się do żadnych konkretnych sytuacji faktycznych, które mogłyby mieć wpływ na ocenę sposobu prowadzenia postępowania przez sędziego, czy też referendarza sądowego. WSA w Olsztynie nie podzielił także stanowiska skarżącego w kwestii nieuprawnionego posługiwania się przy ocenie wniosków o wyłączenie argumentacją wyrażoną w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 212/71 (publ. OSN 1972, nr 3, poz. 55). Przypomniał, że w treści tego postanowienia Sąd Najwyższy wyraził m.in. pogląd, że autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego. Tym samym w ocenie WSA, uwzględnienie wniosku o wyłączenie jest możliwe jedynie w sytuacji wskazania przez stronę okoliczności lub dowodów przynajmniej uprawdopodabniających istnienie uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności sędziego bądź referendarza sądowego. Wbrew twierdzeniom skarżącego, pogląd ten nie uległ dezaktualizacji z uwagi na upływ czasu, czy też zmianę ustroju politycznego państwa. W kwestii tej stanowisko zajął również Trybunał Konstytucyjny, który w postanowieniu z dnia 31 stycznia 2011 r., sygn. akt K 3/09 wskazał, że przy stosowaniu przepisów dotyczących wyłączenia sędziego należy mieć na uwadze niebezpieczeństwo polegające na tym, że instytucja wyłączenia sędziego mogłaby przekształcić się w narzędzie służące utrudnianiu możliwości orzekania. Trybunał Konstytucyjny wskazał ponadto, że nie można uznać, iż każdy uprzednio wyrażony w wyroku, czy publikacji naukowej pogląd prawny lub opinia wyrażona na temat zagadnienia związanego z przedmiotem rozstrzygnięcia uzasadnia wyłączenie sędziego. Jest to stanowisko, w swym założeniu błędne i niebezpieczne, ponieważ poprzez swój automatyzm i formalizm może prowadzić do eliminacji ludzi dysponujących konieczną wiedzą i doświadczeniem życiowym dla sprawowania funkcji sędziego. Na powyższe postanowienie A. Z. złożył zażalenie, w którym zarzucił naruszenie następujących przepisów prawa (cytat bezpośredni - przyp. NSA): - art. 22 § 2 w zw. z art. 19 p.p.s.a. poprzez subiektywne przyjęcie, iż w sprawie wniosku strony skarżącej o wyłączenie ww. Sędziów WSA w Olsztynie w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 950/10 z powodu stanowiska skarżącego do tych Sędziów i wskazanych przyczyn ich wyłączenia (art. 19 p.p.s.a.) nie spowodowało to, iż nie zachodziły w ogóle i nie istniały jakiegokolwiek rodzaju podstawy stosunku osobistego do skarżącego i ww. Sędziów oraz przesłanek i okoliczności do przyjęcia, że działanie polegające na wnioskowaniu o wyłączenie ww. Sędziów i na skutek jego podjętych decyzji w stosunku do wniosków skarżącego w tej sprawie mogłyby wywołać jakąkolwiek uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności ww. Sędziów, - art. 19 p.p.s.a., poprzez wadliwą wykładnię polegającą na przyjęciu, iż norma ta może być rozumiana inaczej, niż to, że jeżeli w sprawie zachodzi albo istnieją okoliczności, co do wątpliwości lub mogące wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego przez jego jednoznaczne lub pokrewne działania lub zachowania albo i też inne poczynione skutki jego zachowań odnoszące się do sprawy lub jej przedmiotu oraz do uprawnień strony a mające wpływ na sprawę lub mogące oddziaływać na sprawę pozytywnie lub negatywnie w jej toku dalszej instancyjnej kontroli, to nie zachodzą jakiekolwiek przesłanki wynikające z normy prawa art. 19 p.p.s.a. skutkujące uwzględnieniem przesłanek wyłączenia z zakresu wniosku o wyłączenie, - art. 141 § 4 w zw. z art. 134 § 1 na skutek art. 135 w zw. z art. 133 § 1 zdania pierwszego p.p.s.a., przez błędne przyjęcie oraz wadliwe ustalenie faktów sprawy, iż w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 950/10 brak było jakichkolwiek przesłanek rzeczywistych i prawnych do podstaw i przyczyn do wyłączenia Sędziów, których to w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 950/10 wniosek strony skarżącej dotyczył. A. Z. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i w tym zakresie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Olsztynie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma uzasadnionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko WSA w Olsztynie o braku jakichkolwiek przesłanek, które przemawiałyby za uwzględnieniem wniosku skarżącego, co wyczerpująco i prawidłowo uzasadnił Sąd pierwszej instancji. Wywód prawny tego Sądu zasługuje na całkowitą aprobatę NSA, gdyż po stronie sędziów i referendarzy sądowych objętych wnioskiem o wyłączenie nie zachodzą żadne przesłanki wyłączeniowe (tak z urzędu jak i na wniosek). Koncentrując się na przesłance wyłączenia sędziego na wniosek wskazać trzeba, iż za podjęciem takiego działania nie może przemawiać jedynie gołosłowne twierdzenie oraz subiektywne odczucie strony o to wnioskującej. Żądając wyłączenia sędziego w trybie art. 19 p.p.s.a. nie wystarczy powołać się na abstrakcyjne przyczyny, które w przekonaniu wnioskodawcy dają wszelką podstawę do wyłączenia. Podstawa taka musi być zrozumiała i wystarczająca dla przeciętnego obserwatora, który ze sprawą nie jest związany. Na jej podstawie musi być możliwe proste stwierdzenie, iż sędzia nie daje gwarancji obiektywności przy rozpoznawaniu sprawy. Konieczne jest zatem wskazanie konkretnych i uzasadnionych okoliczności, które przemawiają za takim stanowiskiem. Jak dotąd, oprócz gołosłownej polemiki skarżący nie wskazał na zaistnienie tego rodzaju okoliczności. Jeszcze raz podkreślić zatem należy, iż jego niezadowolenie odnośnie do sposobu prowadzenia innych postępowań sądowych (nawet z jego udziałem) nie stanowi automatycznej podstawy do wyłączenia sędziów w sprawach tych wcześniej orzekających. Zarzuty co do wadliwości orzeczenia (w tym prowadzonego postępowania), skarżący może podnosić - co do zasady - w środkach odwoławczych, a nie we wniosku o wyłączenie sędziów w innej sprawie. Jednocześnie należy powtórzyć za WSA w Olsztynie, iż niniejsza sprawa dotyczy ekwiwalentu pieniężnego za wypracowane godziny ponadnormatywne i nie była dotąd oceniana przez sądy administracyjne. Nie jest to zatem sprawa tożsama z innymi sprawami A. Z. Nie ma więc podstaw by wyłączać sędziów z tej tylko przyczyny, że orzekali we wcześniejszych sprawach skarżącego. Reasumując, wobec złożonych przez sędziów oświadczeń uznać należy, że WSA w Olsztynie właściwie ocenił, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy sądowych tego Sądu. W pełni aktualna jest również teza wyrażona w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r. (sygn. akt I CZ 212/71 - publ. OSNC 1972/3/55). Fakt, iż orzeczenie to zostało wydane ponad 40 lat temu w żaden sposób nie wpływa na jego aktualność, a wręcz świadczy o uniwersalności tez w nim wyrażonych bez względu na czas i ustrój polityczny. Końcowo dodać trzeba, iż sprawa niniejsza (tj. sprawa z wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy WSA w Olsztynie) nie jest pierwszą taką sprawą A. Z. Pomimo ocen prawnych wyrażanych we wcześniejszych postanowieniach WSA jak i NSA (np. I OZ 81/11), skarżący ponawia swoje bezzasadne wnioski i zarzuty zażaleniowe (stosując metodę kopiuj-wklej) i nie przyjmując do wiadomości wyrażanych przez sądy administracyjne ocen takiego działania. Ma oczywiście do tego formalne uprawnienie wynikające z przepisów p.p.s.a., jednakże działanie takie stanowi nadużycie prawa procesowego, prowadzące do przewlekania postępowania sądowego i nie powinno korzystać z ochrony prawnej. Na tle powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.