III SA/Gl 2439/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Jyż, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Sędzia NSA Anna Apollo, Protokolant st. sekr. sąd. Beata Kujawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 stycznia 2011 r. przy udziale - sprawy ze skargi Izby Wytrzeźwień we W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K., po rozpatrzeniu zażalenia Izby Wytrzeźwień we W. na postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułów wykonawczych nr [...] - utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W jego podstawie prawnej powołano art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i 4 oraz art. 29 § 2 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r., nr 229 poz. 1954 ze zm. – dalej ustawa egzekucyjna). W uzasadnieniu przedstawiono stan faktyczny sprawy i argumentację prawną. Dyrektor Izby Skarbowej w K. podkreślił, iż Izba Wytrzeźwień we W. wystawiła w dniu [...] r. tytuły wykonawcze z tytułu opłaty za pobyt i opiekę lekarską w tejże izbie na kwotę [...] zł nr [...] na nazwisko K. T., nr [...] na nazwisko M. G. i nr [...] na nazwisko B. S.. Zaś jako organ egzekucyjny wskazano Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w G.. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] zwrócił powyższe tytuły w oparciu o art. 17, 18 i 29 ustawy egzekucyjnej. W uzasadnieniu wskazał, że wierzycielem nie może być Izba Wytrzeźwień we W. lecz Prezydent Miasta W.. W tym zakresie powołał się na art. 39 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2007 r., nr 70, poz. 473; dalej - ustawa antyalkoholowa) i wywiódł, że Izba Wytrzeźwień jedynie jest jedną z jednostek organizacyjnych gminy i wykonuje swoje obowiązki z upoważnienia prezydenta miasta w jego imieniu. Kwestionując to rozstrzygnięcie Izba Wytrzeźwień złożyła zażalenie wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zarzuciła mu naruszenie art. 29 § 2 ustawy egzekucyjnej oraz art. 47 ustawy antyalkoholowej. W uzasadnieniu podniesiono, że przepis art. 29 § 2 ustawy egzekucyjnej nie przewiduje zwrotu tytułu wykonawczego wyłącznie z powodu braku używania pieczęci z godłem mocodawcy (w tym wypadku prezydenta miasta). Strona zaznaczyła, że działa na podstawie jego pełnomocnictwa jako jednostka organizacyjna gminy i jako załącznik przedłożyła swój statut. Dodatkowo zarzucono naruszenie art. 42 ust. 5 i 5a ustawy antyalkoholowej podkreślając, że Izba nie ma nie ma możliwości ustalenia niższej opłaty lub odmiennego określenia należności za pobyt w Izbie, gdyż właściwość rzeczowa w tym zakresie winna być po stronie urzędów skarbowych a nie organów gminy. Zaakcentowano także naruszenie § 29 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie trybu doprowadzania, przyjmowania i zwalniania osób w stanie nietrzeźwości poprzez ustalenie maksymalnej kwoty opłaty w wysokości [...]zł z tytułu pobytu w izbie i tym samym ze względu na brak spełnienia przesłanki możliwości "ustalania lub określania" tych należności oraz art. 2 § 1 pkt. 1 ustawy Ordynacji podatkowej podkreślając, że właściwość rzeczowa dla należności z tytułu pobytu w izbach wytrzeźwień jako niepodatkowych należności budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego, do których ustalenia lub określenia uprawnione są organy podatkowe - winna być nadal po stronie urzędów skarbowych, a nie organów gminy. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu w całości podzielił argumentację organu pierwszej instancji. Przywołując brzmienie przepisów art. 26 § 1, art. 27 § 1 i 2 i art. 29 § 2 ustawy egzekucyjnej wskazał, że jeśli tytuł wykonawczy nie spełnia określonych ustawowo wymogów organ egzekucyjny zwraca go. Dlatego też zasadnie Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. nie nadał klauzuli o skierowaniu przedmiotowych tytułów wykonawczych do egzekucji ze względu na stwierdzone wady w zakresie oznaczenia wierzyciela, gdyż nie może być nim Izba Wytrzeźwień we W.. Dyrektor Izby Skarbowej w K. przytoczył dalej przepisy regulujące funkcjonowanie oraz status prawny izb wytrzeźwień. Opierając się na art. 39 ustawy antyalkoholowej wyjaśnił, że organy samorządu terytorialnego w miastach liczących ponad 50000 mieszkańców i organy powiatu mogą organizować i prowadzić izby wytrzeźwień, których zasady organizowania i prowadzenia określa rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 4 lutego 2004r. r. w sprawie trybu doprowadzania, przyjmowania i zwalniania osób w stanie nietrzeźwości oraz organizacji izb wytrzeźwień i placówek utworzonych lub wskazanych przez jednostkę samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 20, poz. 192 ze zm.). Zgodnie natomiast z treścią art. 17 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115 poz. 728 ze zm.) do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym należy opracowywanie i realizacja gminnej strategii rozwiązywania problemów społecznych ze szczególnym uwzględnieniem profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych. Dlatego też prezydent miasta, który wykonuje zadania gminy, działając jako jej organ wykonawczy i zgodnie z powołanymi wyżej przepisami może organizować i prowadzić izby wytrzeźwień. Odpowiednia regulacja w art. 92 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998r. o samorządzie powiatowym dotyczy prezydenta miasta na prawach powiatu (powiatu grodzkiego). Nadto z art. 30 ust. 2 pkt. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (Dz. U. Nr 142 poz. 1591 ze zm.) wynika, że do zadań prezydenta miasta należy w szczególności zatrudnianie i zwalnianie kierowników gminnych jednostek organizacyjnych, a stosownie zaś do treści art. 33 ust. 5 - wykonuje on uprawnienia zwierzchnika służbowego w stosunku do kierowników gminnych jednostek organizacyjnych. Skoro więc izba wytrzeźwień jest jedną z jednostek organizacyjnych, przy pomocy której prezydent miasta wykonuje zadania gminy to jest on zwierzchnikiem służbowym dyrektora izby wytrzeźwień oraz sprawuje nadzór nad działalnością izby. Zatem konkludując podkreślono, że Dyrektor Izby Wytrzeźwień we W. przy ul. [...] wykonuje swoje obowiązki z upoważnienia Prezydenta Miasta W. i w Jego imieniu, a nie swoim. Wierzycielem więc należności, objętych tytułami wykonawczymi z dnia [...] r. o nr[...],[...],[...], jest Prezydent Miasta W. i to ten organ winien wystawić powyższe tytuły wykonawcze. Natomiast w skierowanych do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. tytułach wykonawczych wskazano jako wierzyciela Izbę Wytrzeźwień we W., co jest niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Ponadto wspomniane tytuły wykonawcze zostały opieczętowane pieczątką urzędową Izby Wytrzeźwień we W., a wniosek wierzyciela o wszczęcie postępowania egzekucyjnego został podpisany przez pracownika Izby z upoważnienia Dyrektora Izby Wytrzeźwień we W.. Zgodnie zaś § 7 statutu Izby Wytrzeźwień we W. Dyrektor Izby działa z upoważnienia Prezydenta Miasta i ramach udzielonego pełnomocnictwa. A zatem posiada on na tej podstawie uprawnienie do podpisania wniosku wierzyciela o wszczęcie egzekucji w sprawach opłat za pobyt i opiekę lekarską w izbie wytrzeźwień, ale nie upoważnia Dyrektora Izby Wytrzeźwień do występowania w roli wierzyciela. Strona złożyła skargę na to postanowienie powtarzając argumentację z zażalenia akcentując, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. błędnie i z naruszeniem przepisów prawa zwrócił tytuły wykonawcze ze względu na brak pieczęci urzędowej i wskazania Prezydenta Miasta jako wierzyciela. Wskazano, iż skarżący działa na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez Prezydenta Miasta, jak również do takiego działania uprawnia go statut Izby Wytrzeźwień. Podkreślono także, iż opłaty za pobyt w izbie wytrzeźwień są należnościami budżetowymi, niepodatkowymi, co potwierdza właściwość rzeczową urzędu skarbo-wego dla należności z tytułu pobytu w izbach wytrzeźwień, a nie organów gminy o statusie miasta. Zaakcentowano, że strona skarżąca nie ma wpływu na możliwość ustalania opłaty za pobyt w izbie wytrzeźwień lub określania jej przez organ gminy o statusie miasta, a co z kolei jest przesłanką do skierowania egzekucji do organów gminy o statusie miasta, a nie organów urzędów skarbowych. Dodatkowo dołączono w formie załączników: kopię pełnomocnictwa udzielonego Dyrektorowi Izby Wytrzeźwień we W. Panu J. Ł. przez Prezydenta Miasta W. oraz kopię Statutu Izby Wytrzeźwień we W.. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację z uzasadnień postanowień obu instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem rozstrzygniętą sprawę z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwany dalej ppsa) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonego aktu w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie można organowi zarzucić naruszenia przepisów prawa. Spór między stronami niniejszego postępowania sprowadza się do kwestii uprawnienia Izby Wytrzeźwień we W. do występowania w charakterze wierzyciela w egzekucji należności z tytułu pobytu w tej placówce, czyli kto ma status wierzyciela egzekwowanej należności pieniężnej - strona skarżąca czy prezydent miasta, w imieniu którego Izba działa. Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 39 ustawy antyalkoholowej organy samorządu terytorialnego w miastach liczących ponad 50.000 mieszkańców i organy powiatu mogą organizować i prowadzić izby wytrzeźwień. Organem zaś wykonawczym samorządu jest prezydent danego miasta. Przepis art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym określa zadania prezydenta miasta, do których należy m.in. zatrudnianie i zwalnianie kierowników gminnych jednostek organizacyjnych. Poza tym prezydent miast jako kierownik urzędu gminy wykonuje uprawnienia zwierzchnika służbowego w stosunku do pracowników urzędu oraz kierowników gminnych jednostek organizacyjnych (art. 33 ust. 5) – jakimi są m.in. izby wytrzeźwień. Natomiast z mocy art. 42 ust. 5a ustawy antyalkoholowej egzekucja należności za doprowadzenie i pobyt w izbie wytrzeźwień następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a przepis art. 26 § 1 tej ustawy stanowi, że organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i winien zawierać prawidłowe oznaczenie wierzyciela (art. 27 § 1). Jeżeli zaś tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2 jest zwracany. Należy także zauważyć, że wierzycielem w rozumieniu przepisów ustawy egzekucyjnej jest podmiot uprawniony do żądania m.in. wykonania obowiązku (art. 1a pkt 13). Uprawnionym zaś do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej ustawowo określonych obowiązków wynikających bezpośrednio z przepisów prawa jest organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku (art. 5 § 1). Zatem wierzycielem - w rozumieniu przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - może być jedynie podmiot admini-stracji publicznej lub organ (instytucja) wykonujący funkcje władcze. Nie może zaś być nim ani osoba fizyczna ani inny podmiot prawa prywatnego. Podmioty "prywatne", które w postępowaniu cywilnym mają status wierzyciela, w postępowaniu egzekucyjnym w administracji mogą jedynie tylko za "pośrednictwem" wierzyciela (w rozumieniu przepisów ustawy egzekucyjnej w administracji) wnosić o wszczęcie postępowania administracyjnego, w którym nie są stroną tegoż postępowania. Wierzyciel w postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest jedynie instytucją ściśle procesową, którego działania mają na celu realizację interesu ogólnego, a nie jednostkowego - jak w postępowaniu cywilnym. W konsekwencji więc powyższych regulacji należy stwierdzić, że wyłącznie Gmina W. może mieć status wierzyciela w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym. W rubryce "oznaczenie wierzyciela" na tytule wykonawczym może ewentualnie figurować Prezydent Miasta W. - jako organ reprezentujący interesy danej gminy i odpowiedzialny za wykonywanie jej zadań własnych. Natomiast Dyrektor Izby Wytrzeźwień we W. – jak wynika z treści samego już pełnomocnictwa ozn. nr [...] i datowanego z dnia [...] r. – jest uprawniony jedynie do jednoosobowego działania w zakresie zarządzania Izbą, reprezentowania jej na zewnątrz oraz składania oświadczeń woli w imieniu Miasta przy zawieraniu umów pozostających w sferze działania Izby; występowania w imieniu Gminy przed sądami w sprawach wynikających z zakresu działania jednostki. Konkludując zatem powyższe uregulowania należy stwierdzić, że Dyrektor Izby Wytrzeźwień we W. – J. Ł. – nie posiadał umocowania do występowania w roli wierzyciela, gdyż ten status ma wyłącznie Gmina W., której organem jest Prezydent Miasta i wyłącznie ten podmiot umocowany jest do podejmowania stosownych działań jako "reprezentant" wierzyciela – czyli Gminy W.. Powyższe zaś pełnomocnictwo mocowało Dyrektora Izby jedynie do występowania w imieniu Gminy przed organami egzekucyjnymi. Natomiast brak jest podstaw do uznania prawa do występowania w charakterze wierzyciela jego czy Izby, którą zarządza. Zatem zarzuty strony skarżącej w zakresie niedopuszczalności zwrotu spornych tytułów wykonawczych oraz szczególnych regulacji w ustawie antyalkoholowej nadające skarżącej Izbie status wierzyciela są całkowicie chybione. Dodatkowo jeszcze należy zauważyć, że w niniejszym postępowaniu sądowo-administracyjnym Izba Wytrzeźwień we W. nie ma przymiotu strony. Brak jest bowiem jej interesu prawnego w rozumieniu art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Przymiot taki ma Gmina W., gdyż to ona jako wierzyciel żąda konkretnej czynności organu egzekucyjnego. Nadto stronami - czyli osobami, których obowiązku dotyczą tytuły wykonawcze i ewentualnie zainicjowane nimi postępowania egzekucyjne - są panowie K. T., M. G. i B. S.. Izba zaś posiada jedynie interes faktyczny jako placówka, w której przebywały osoby zobligowane do zapłaty. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne należy stwierdzić, że organ nie naruszył prawa i dlatego na podstawie art. 151 ppsa należało skargę oddalić.