I FZ 47/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, , , po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 24 stycznia 2011 r. sygn. akt I SA/Wr 1381/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 20 września 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2006 r. postanawia oddalić zażalenie. I FZ 47/11 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 stycznia 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 1381/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił J. S. przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 20 września 2010 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2006 r. Z przedstawionego przez Sąd I instancji stanu sprawy wynikało, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 7.514 zł skarżący, reprezentowany przez doradcę podatkowego, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach wniosku wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym, gdyż jego sytuacja materialna stale się pogarsza na skutek przymusowego wykonania zobowiązań podatkowych wynikających z decyzji organów podatkowych, w tym w drodze zajęcia składników jego majątku oraz rachunków bankowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci. Jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 0,32 ha oraz wykorzystywanych w działalności gospodarczej prowadzonej przez małżonków, a zabezpieczonych przez komornika, samochodów marki MAN o wartości 45.000 zł i JELCZ o wartości 5.000 zł. W rubryce dotyczącej dochodów wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym skarżący podał swój dochód miesięczny z tytułu umowy o pracę w kwocie 1.500 zł (brutto) oraz wskazał na stratę z działalności gospodarczej prowadzonej przez jego żonę (wynoszącą na dzień 31 marca 2010 r. 24.227,33 zł). W odpowiedzi na wezwanie skarżący przesłał dokumenty, z których ponad oświadczone wcześniej fakty wynika, że średni koszt miesięcznego utrzymania jego gospodarstwa domowego to kwota ok. 1.800 zł. W roku 2009 skarżący oraz jego żona osiągnęli z prowadzonej działalności gospodarczej przychód w kwocie odpowiednio 2.439.776,87 zł i 3.780.745,18 zł, przy kosztach jego uzyskania w wysokości 2.612.852,10 zł i 3.787.742,71 zł. Dodatkowo skarżący oświadczył, że sam nie posiada rachunku bankowego, lokat ani własnych środków transportu, zaś środki finansowe na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika pochodzą z wcześniej uzyskanych przez niego dochodów z działalności gospodarczej. Dodał, iż okazjonalnie korzysta z pomocy rodziców, a zwłaszcza ojca. Wnioskodawca, pomimo wezwania, nie przesłał do akt sprawy zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości deklarowanych przez niego i jego małżonkę przychodów za ostatnie trzy miesiące. Sąd I instancji, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, zauważył, że skarżący nie wykazał dostatecznie, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wnioskodawca posiada stałe źródło dochodu i zgodnie z przedstawionymi dokumentami realizuje swoje zobowiązania związane z ponoszeniem kosztów utrzymania nieruchomości, w której zamieszkuje. Z przedłożonych dowodów nie wynika jakoby wnioskodawca zalegał z płatnościami za dostawę energii elektrycznej, wodę, wywóz śmieci czy usługi telekomunikacyjne. Korzysta także z pomocy rodziców, której rozmiarów nie sprecyzował. Z informacji zgromadzonych w sprawie nie wynika także, aby skarżący był pozbawiony możliwości dodatkowego zarobkowania. Ponadto wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości rolnej, która może stanowić przedmiot zbycia, gdyż ze złożonych oświadczeń nie wynika, aby stała się ona przedmiotem zajęcia. Sąd I instancji stwierdził też, że w chwili wniesienia do sądu środków zaskarżenia na wydane decyzje skarżący winien liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym kosztów, których uiszczenie warunkuje prowadzenie postępowania przed sądem. Taki charakter posiadają opłaty sądowe. Tymczasem posiadane środki finansowe, jak wynika z oświadczenia wnioskodawcy, zostały przeznaczone na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika, którego udział na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest niezbędny. Podkreślenia wymaga, iż skarżący samodzielnie podjął decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisów sądowych od wnoszonych skarg. Nie można, w ocenie Sądu I instancji, przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego przez stronę skarżącą w rozpoznawanym zakresie. W świetle tych wszystkich okoliczności Sąd I instancji uznał, że sytuacja finansowa skarżącego niewątpliwie jest trudna, jednakże nie wyklucza poniesienia ciężaru uiszczenia wpisu od skargi, a tym samym nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Okoliczności sprawy, w tym zwłaszcza opłacanie usług doradcy podatkowego, regularne pokrywanie kosztów związanych z eksploatacją nieruchomości, jak również prowadzenie działalności gospodarczej przez małżonkę skarżącego (w piśmie z dnia 16 grudnia 2010 r. strona wymienia przychód z tej działalności jako źródło finansowania wydatków) pozwalają na przyjęcie, iż skarżący dysponuje zasobami majątkowymi (oszczędnościami), pozwalającymi na ponoszenie kosztów sądowych w zainicjowanych sprawach. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącego podniósł, że Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.), gdyż strona wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania – środki, jakie posiadała do tej pory, wydała na koszty sądowe prowadzonych spraw, opłatę pełnomocnika, a pozostałe środki zostały zabezpieczone w postępowaniu egzekucyjnym i nie ma już możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów. Strona stwierdziła, że odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spowoduje utratę prawa do rozpatrzenia sprawy przez niezawisły sąd. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych. Zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.) wynika, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioskodawca w przedmiotowej sprawie nie wykazał – jak wymaga tego przepis – że jego sytuacja świadczy o spełnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy. Podkreślić należy, że w rozpatrywanym zażaleniu jego autor nie odniósł się do konkretnych argumentów wymienionych przez Sąd I instancji jako przemawiających przeciwko uwzględnieniu wniosku. Tym samym stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie zostało w żaden sposób podważone, a dokonana w zaskarżonym postanowieniu ocena sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego nie została w istocie zakwestionowana jako nieprawidłowa. W zażaleniu nie podniesiono żadnych nowych okoliczności, które podważałyby zaskarżone rozstrzygnięcie. Argumentacja zawarta w zażaleniu sprowadza się w znacznej mierze do zarzutów dotyczących wydanej wobec skarżącego decyzji w przedmiocie podatku od towarów i usług – argumentacja taka nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy, na etapie którego nie podlegają badaniu zarzuty wobec rozstrzygnięć organów podatkowych. Skarżący podkreślił również okoliczność prowadzonych postępowań zabezpieczających i egzekucyjnych, jednakże zauważyć należy, że dokumenty w tym zakresie nie zostały przedstawione na żadnym etapie postępowania, mimo stosownego wezwania z 9 grudnia 2010 r. (pkt 5 wezwania). Stąd też uznać trzeba, że okoliczności te nie zostały wykazane w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji słusznie zwrócił uwagę, że skarżący posiada stałe źródło dochodów w postaci wynagrodzenia za pracę, żona skarżącego nadal prowadzi działalność gospodarczą, małżonkowie regulują na bieżąco płatności związane z utrzymaniem nieruchomości, a ponadto, jak sam wnioskodawca przyznał, korzysta on z pomocy finansowej rodziców. Ogół przedstawionych okoliczności wskazuje, że brak było podstaw do uznania, że konieczność poniesienia kosztów sądowych będzie stanowić dla skarżącego barierę w dostępie do sądu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stan majątkowy skarżącego, a w szczególności fakt, iż w latach poprzedzających w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą w zakresie handlu paliwami osiągał on znaczne dochody, które pozwoliły m.in. na opłacenie kosztów pomocy prawnej występującego w sprawie doradcy podatkowego, nie uzasadniały przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 18 stycznia 2011 r., I FZ 457/10, dotyczącym innej sprawy skarżącego – argumenty przedstawione w tym orzeczeniu Sąd rozstrzygający przedmiotowe zażalenie w pełni podziela. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji. ----------------------- 5