II GSK 981/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska Sędziowie NSA Hanna Kamińska (spr.) del. WSA Zbigniew Czarnik Protokolant Jerzy Stelmaszuk po rozpoznaniu w dniu 20 września 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 1885/10 w sprawie ze skargi B. Spółki z o.o. w B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania o objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz B. Spółki z o.o. w B. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 1885/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę "B. Sp. z o.o." z siedzibą w B. i uchylił decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej zwanego również "Prezesem NFZ") z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...], oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w K. (dalej zwany również "Dyrektorem OW NFZ") z dnia [...] kwietnia 2010 r., którą odmówiono skarżącej spółce uchylenia decyzji ostatecznej Dyrektora OW NFZ z dnia [...] października 2009 r. stwierdzającej objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym A. D. z tytułu wykonywania u skarżącej spółki w okresie [...] 2006 r. umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu. Ponadto, Sąd stwierdził, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu, a także zasądził od Prezesa NFZ na rzecz skarżącej spółki 457 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Sąd pierwszej instancji wskazał w swoim rozstrzygnięciu ustalenia faktyczne i stanowisko organów administracji, które po wznowieniu na wniosek skarżącej spółki postępowania zakończonego decyzją ostateczną Dyrektora OW NFZ z dnia [...] października 2009 r. stwierdziły, że brak było podstaw do uchylenia tej decyzji i umorzenia postępowania. Zdaniem organów administracji, "B. Sp. z o.o." nie miała interesu prawnego w postępowaniu w sprawie stwierdzenia objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym osoby będącej stroną umowy zawartej przez spółkę. Decyzja kończąca takie postępowanie nie nakładała bowiem na skarżącą spółkę żadnych obowiązków, ani nie dawała jej żadnych uprawnień. W ocenie organów, o uprawnieniu do bycia stroną w postępowaniu o ustalenie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego nie przesądza również okoliczność, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał w stosunku do "B. SP. z o.o." decyzję naliczającą wymiar składki na ubezpieczenie zdrowotne A. D. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, stanowisko organów administracji obu instancji było wadliwe. Organy błędnie oceniły bowiem kwestię interesu prawnego skarżącej spółki w postępowaniu dotyczącym objęcia kontrahenta tej spółki obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Przytaczając treść art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e), art. 69 ust. 1, art. 85 ust. 4, art. 87 ust. 1, art. 87 ust. 4 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, ze zm.; dalej powoływana jako "ustawa o świadczeniach") oraz art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) i d) ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, ze zm.) Sąd pierwszej instancji stwierdził, że ustalenie w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez NFZ, iż badana umowa ma charakter umowy zlecenia powoduje dalsze ustalenie w drodze decyzji, że osoba wykonująca pracę na podstawie tej umowy podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Stwierdzenie (w drodze decyzji administracyjnej) podlegania zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, że zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Zatem to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Sąd pierwszej instancji wskazał również, że tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej w następstwie tego ustalenia źródłem obowiązkowego ubezpieczenia, zaś później ta kwestia jest już przesądzona. Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego pociąga za sobą wydanie decyzji o objęciu zleceniobiorcy takim ubezpieczeniem. Zatem ustalenie w drodze decyzji podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa na sfery prawne dwóch podmiotów: zleceniodawcy (statuując go jako płatnika składek) i zleceniobiorcy (jako ubezpieczonego). Oznacza to, zdaniem Sądu pierwszej instancji, że obie strony umowy mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i stwierdzającym o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Osoba statuowana jako płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji złożył Prezes NFZ. Zaskarżył to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, bądź uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Powołując się na podstawy kasacyjne określone w art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; zwana dalej: p.p.s.a.) wnoszący skargę kasacyjną zarzucił zaskarżonemu wyrokowi: 1. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 109 ust. 1 i 5 oraz art. 110 ustawy o świadczeniach poprzez ich nieuwzględnienie, a z których jednoznacznie wynika, że organy Funduszu rozpatrują indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, do których zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń, a tym samym, że czym innym jest kwestia objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, a czym innym obowiązek płacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne – co miało istotny wpływ na wynik sprawy; 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) i uchyleniu zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ w oparciu o niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym ustalenie wyroku w zakresie pominięcia przez organ przepisów art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e), art. 69 ust. 1, art. 85 ust. 4, art. 87 ust. 1 i 4 pkt 1 oraz art. 93 ust. 1 ustawy o świadczeniach oraz art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) i d) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych skutkujących naruszeniem art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm., dalej zwana "k.p.a.") i błędnym przyjęciu, że skarżąca miała interes prawny do występowania w charakterze strony w toczącym się przed Prezesem NFZ postępowaniu dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym jej kontrahenta – co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu wnoszący skargę kasacyjną stwierdził, że stronami postępowania, w wyniku którego wydano zaskarżoną decyzję był A. D. i ZUS. "B. Sp. z o.o." nie ma waloru strony postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a., gdyż postępowanie to nie dotyczy jej interesu prawnego lub obowiązku, a przepisy prawa materialnego nie wymieniają jej wśród podmiotów, które mogą żądać podjęcia przez organ określonej czynności. Zdarzenia przyszłe, a w pewnym sensie nawet niepewne nie mogą stanowić o interesie prawnym, a jedynie o interesie faktycznym, który nie daje uprawnień strony. Możliwość zastosowania normy prawa materialnego w konkretnej sytuacji danego podmiotu powinna istnieć aktualnie, a nie w przyszłości wywołanej odrębnym zdarzeniem prawnym. W odpowiedzi na skargę kasacyjną "B. Sp. z o.o." (reprezentowana przez radcę prawnego) wniosła o oddalenie środka odwoławczego organu administracji, a także o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Istota zarzutów skargi kasacyjnej sprowadza się do tego, że Sąd pierwszej instancji pominął treść art. 109 ust. 1 i 5 oraz art. 110 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, z których jednoznacznie wynika, że organy Funduszu rozpatrują indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, a kwestia składek na to ubezpieczenie należy do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 38 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) i w konsekwencji wadliwie przyjął, iż skarżąca - jako płatnik tych składek - ma przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. w postępowaniu administracyjnym dotyczącym kwestii objęcia A. D. obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego. Naczelny Sąd Administracyjny tych zarzutów nie podziela. Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, że postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego konkretnej osoby wówczas, gdy w tym postępowaniu wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby lub rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach innego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki tej osoby. Inaczej mówiąc – przymiot strony w postępowaniu administracyjnym ma osoba, której dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym może być wydane orzeczenie godzące w jej prawem chronione interesy poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących jej praw (por. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 310/05). Podobnie w wyroku z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt II GSK 163/06, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż podmiot ma interes prawny w postępowaniu, jeżeli pomiędzy jego sytuacją prawną a przedmiotem postępowania istnieje uzasadnione treścią prawa materialnego realne, rzeczywiste powiązanie, czyniące go "zainteresowanym" tym postępowaniem i w konsekwencji uprawnionym do udziału w nim w charakterze strony. W przedmiotowej sprawie ustalenie przez Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w decyzji z dnia [...] października 2009 r., że A. D. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego powoduje, iż skarżąca spółka jako płatnik tych składek jest zobowiązana – na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – bez uprzedniego wezwania, opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminie przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym zgodnie z art. 93 ust. 1 tej ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz należności z tytułu odsetek za zwłokę nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. W świetle powyższych regulacji należy więc podzielić pogląd Sądu pierwszej instancji, że postępowanie w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym ma wpływ na prawa i obowiązki płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne. Płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu, którego źródłem są przepisy prawa materialnego: art. 87 ust. 1 w związku z art. 93 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Statusu skarżącej jako strony w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym nie zmienia okoliczność, że zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w razie sporu dotyczącego obowiązku ubezpieczeń społecznych Zakład wydaje decyzję osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek. Kwestia objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym w postępowaniu prowadzonym przed organami Narodowego Funduszu Zdrowia ma bowiem znaczenie "przesądzające" o obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne, na co trafnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji stwierdzając w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że "(...) tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej w następstwie tego ustalenia źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona (...)". W tej sytuacji, skoro organ administracji prowadził postępowanie dotyczące ustalenia treści umowy uznanej następnie za będącą źródłem obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego, to stroną takiego postępowania administracyjnego winna być każda ze stron takiej umowy, bowiem ustalenia organu w tym zakresie dotyczą ich interesów chronionych w odpowiednich przepisach kodeksu cywilnego (np. umowie zlecenia – art. 734 i nast. k.c., czy też umowie o dzieło – art. 627 i nast. k.c.). Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarżąca ("B. Sp. z o.o.") – powołując się na okoliczność, że skutkiem decyzji, której dotyczyło postępowanie wznowieniowe (tj. decyzji Dyrektora OW NFZ z dnia [...] października 2009 r.) było uzyskanie przez nią statusu płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne – wykazała dostatecznie, iż była legitymowana udziału w charakterze strony w postępowaniu zakończonym wspomnianą decyzją. W tej sytuacji organ administracji – powołując się na brak interesu prawnego po stronie skarżącej spółki – nie miał podstaw do odmowy uchylenia decyzji ostatecznej o ustaleniu podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wobec kontrahenta tej spółki, tj. A. D. Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1. sentencji. O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 209 p.p.s.a. w związku z art. 204 pkt 2 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz na podstawie § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349, ze zm.) i zasądził od organu administracji na rzecz skarżącej 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym, udzielonego przez radcę prawnego, który sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną i prowadził sprawę w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji.