I SA/Kr 2083/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.T. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, z dnia 25.10.2010r. nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008 postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek S.T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, z dnia 25.10.2010r. nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008. Jak wynika z uzasadnienia wniosku , "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach", nadesłanych dokumentów oraz akt sprawy o sygn. I SA/Kr 965/09 i I SA/Kr 966/09 S.T. prowadzi gospodarstwo rolne wraz z żoną D. T. ur. w 1974r. Małżonkowie mają na utrzymaniu dwójkę dzieci : T.T. ur. w 1999r., który jest niepełnosprawny oraz A.T. ur. w 2007r. W tym roku długotrwałe ulewy zniszczyły znaczną część upraw gospodarstwa. S.T. otrzymuje rentę w wysokości 423,07 zł. miesięcznie, netto a D.T. pobiera z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. świadczenia rodzinne w wysokości 392 zł. miesięcznie. Miesięczne koszty utrzymania rodziny obejmują: wydatki na żywność – 800 zł., wydatki na środki czystości – 100 zł. , wydatki związane z dojazdami na rehabilitację T.T. – 200 zł. , opłatę za internet - 30 zł. , opłatę za gaz – 47 zł. Strona skarżąca jest właścicielem domu o pow. 90 m2 , stodoły , stajni i nieruchomości rolnej o pow. 6, 27 ha. Saldo jej rachunku bankowego na dzień 13.07.2010r. opiewało natomiast na kwotę 119,58 zł. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej zasługuje tylko w części na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się wszelkie wydatki związane z postępowaniem sądowym w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienia dla niego fachowego pełnomocnika (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04) Sytuacja finansowa strony skarżącej nie ma natomiast znamion wyjątkowości. Nie daje też w ocenie orzecznika podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. S.T. wraz z żoną prowadzi ponad 6 hektarowe gospodarstwo rolne, otrzymuje ponadto rentę a D.T. zasiłek rodzinny. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym byłoby zatem, w takiej sytuacji, niezasadne. Trzeba bowiem zaznaczyć, iż strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r. , sygn. akt. OZ 862/04 ) Warto też pamiętać, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. [por. Hanna Knysiak – Molczyk,( w : ) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis , Warszawa 2005 , s.628) Z drugiej jednak strony wziąć trzeba pod uwagę fakt , iż niesprzyjające warunki atmosferyczne zniszczyły znaczną część upraw co wpłynie na dochodowość gospodarstwa a otrzymywane świadczenia nie są wysokie. Z uzyskiwanego dochodu musza się natomiast utrzymać cztery osoby, w tym niepełnosprawne dziecko wymagające rehabilitacji. Pokrycie kosztów sądowych w całości i kosztów pełnomocnika byłoby zatem obciążeniem finansowym zbyt wysokim dla S. T. Stąd też orzekający stanął na stanowisku, iż zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych ale oddalenie wniosku w zakresie przyznania pełnomocnika, będzie rozstrzygnięciem w pełni odpowiadającym jej możliwościom finansowym. Nie pozbawi ono strony skarżącej zupełnie pomocy Państwa ale i nie obciąży jej w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować pogorszenie warunków bytowych jej i rodziny. Preferencja wybory podyktowana została natomiast faktem , iż na obecnym etapie postępowania to uiszczenie wpisu od skargi jest czynnikiem blokującym możliwość dalszego rozpoznania skargi a tym samym przeprowadzenie sądowej kontroli legalności zaskarżonego aktu, co jest celem postępowania sądowoadministracyjnego. W związku z tym , na podstawie art. 244§1 , art.245§1-3, art. 246§1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz .1270 z p. zm.) orzeczono jak w sentencji.