I OSK 919/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Lech Sędziowie NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.) del. WSA Maria Werpachowska Protokolant asystent sędziego Małgorzata Penda po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 stycznia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1106/10 w sprawie ze skargi A.L., M.L. i E.C. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie 2. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz A.L. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 21 stycznia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1106/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę A. L., M. L. i E. C. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Wojewody Śląskiego z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] odmawiająca B. L. i A. L. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W wyroku Sąd przedstawił następująco stan sprawy: B. i A. L. wnioskami z dnia 20 lipca 2004 r. i 15 maja 2004 r. wystąpili o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, załączając do wniosku m.in. odpis wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 21 grudnia 1996 r. II C 2756/96 stwierdzającego, że B. i J. L. (rodzice wnioskodawców) pozostawili posiadłości ziemskie w powiecie Szczuczyn Nowogródzki, województwo nowogródzkie (obecnie Białoruś) w związku z II Wojną Światową. Posiadłości te to: a) Folwark [...], powiat Szczuczyn Nowogródzki, województwo nowogródzkie, obejmujący: – 100 (sto) hektarów ziemi ornej; – 20 (dwadzieścia) hektarów łąk i pastwisk; – 16 (szesnaście) hektarów ogrodów i sadów; – 4 (cztery) hektary terenu zabudowanego; – 20 (dwadzieścia) hektarów lasu; – dom mieszkalny (dworek) odnowiony, drewniany z zapleczem kuchennym o powierzchni 220 (dwieście dwadzieścia) metrów kwadratowych; – dom z sześcioma mieszkaniami służbowymi, drewniany, po remoncie, o powierzchni 250 (dwieście pięćdziesiąt) metrów kwadratowych; – stodołę murowaną o powierzchni 300 (trzysta) metrów kwadratowych; – stajnię w części murowaną o powierzchni 250 (dwieście pięćdziesiąt) metrów kwadratowych; – oborę drewnianą, po remoncie o powierzchni 180 (sto osiemdziesiąt) metrów kwadratowych; – inne zabudowania gospodarce jak spichrz, chlewnia, kurniki, owczarnia o łącznej powierzchni 200 (dwieście) metrów kwadratowych; b) Folwark [...], powiat Szczuczyn Nowogródzki, województwo nowogródzkie, obejmujący: – 250 (dwieście pięćdziesiąt) hektarów ziemi ornej; – 70 (siedemdziesiąt) hektarów łąk, pastwisk i nieużytków; – 20 (dwadzieścia) hektarów lasów; – 10 (dziesięć) hektarów sadów; – dom mieszkalny o powierzchni 300 (trzysta) metrów kwadratowych, jednokondygnacyjny, drewniany, otynkowany, w pełni wyposażony w meble i sprzęty domowe, z zapleczem kuchennym, lokalnym wodociągiem i kanalizacją; – mieszkania służbowe (czworaki) dwa budynki o łącznej powierzchni 340 (trzysta czterdzieści) metrów kwadratowych 9 mieszkań dwuizbowych; – dwie stodoły (na zboże i siano); – obora na 80 sztuk bydła; – stajnia na 18 sztuk koni; – chlewnia na około 20 sztuk trzody chlewnej; – spichrz; – lodownia; – mleczarnia; – wędzarnia; – inne niezbędne pomieszczenia konieczne do prowadzenia gospodarki mleczno-hodowlanej; c) Folwark [...] położony w obrębie folwarku [...] obejmujący: – dom mieszkalny o powierzchni 130 (sto trzydzieści) metrów kwadratowych, drewniany, otynkowany o sześciu pokojach umeblowanych z zapleczem kuchennym; – stodołę; – oborę na 40 sztuk bydła, – owczarnię; – stajnię; – chlewnię; – młyn wodny [...], budynek częściowo murowany o łącznej powierzchni 160 (sto sześćdziesiąt) metrów kwadratowych, złożony z części mieszkalnej o powierzchni 60 (sześćdziesiąt) metrów kwadratowych oraz przemysłowej o powierzchni 100 (sto) metrów kwadratowych, wyposażenie części przemysłowej we wszystkie urządzenia do przemiału zboża z nowoczesną metalową turbiną; – staw rybny o powierzchni 3 (trzy) hektary. Po rozpoznaniu tych wniosków Wojewoda Śląski decyzją z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] potwierdził prawo do rekompensaty za: a) Folwark [...], powiat Szczuczyn Nowogródzki, województwo nowogródzkie, obejmujący: – 100 (sto) hektarów ziemi ornej; – 20 (dwadzieścia) hektarów łąk i pastwisk; – 16 (szesnaście) hektarów ogrodów i sadów; – 4 (cztery) hektary terenu zabudowanego; – 20 (dwadzieścia) hektarów lasu; – dom mieszkalny (dworek) odnowiony, drewniany z zapleczem kuchennym o powierzchni 220 (dwieście dwadzieścia) metrów kwadratowych; – dom z sześcioma mieszkaniami służbowymi, drewniany, po remoncie, o powierzchni 250 (dwieście pięćdziesiąt) metrów kwadratowych; – stodołę murowaną o powierzchni 300 (trzysta) metrów kwadratowych; – stajnię w części murowaną o powierzchni 250 (dwieście pięćdziesiąt) metrów kwadratowych; – oborę drewnianą, po remoncie o powierzchni 180 (sto osiemdziesiąt) metrów kwadratowych; – inne zabudowania gospodarcze jak spichrz, chlewnia, kurniki, owczarnia o łącznej powierzchni 200 (dwieście) metrów kwadratowych; b) Folwark [...], powiat Szczuczyn Nowogródzki, województwo nowogródzkie, obejmujący: – 250 (dwieście pięćdziesiąt) hektarów ziemi ornej; – 70 (siedemdziesiąt) hektarów łąk, pastwisk i nieużytków; – 20 (dwadzieścia) hektarów lasów; – 10 (dziesięć) hektarów sadów; – dom mieszkalny o powierzchni 300 (trzysta) metrów kwadratowych, jednokondygnacyjny, drewniany, otynkowany, w pełni wyposażony w meble i sprzęty domowe, z zapleczem kuchennym, lokalnym wodociągiem i kanalizacją; – mieszkania służbowe (czworaki) dwa budynki o łącznej powierzchni 340 (trzysta czterdzieści) metrów kwadratowych 9 mieszkań dwuizbowych; c) Folwark [...] położony w obrębie folwarku [...] obejmujący: – dom mieszkalny o powierzchni 130 (sto trzydzieści) metrów kwadratowych, drewniany, otynkowany o sześciu pokojach umeblowanych z zapleczem kuchennym; – młyn wodny [...], budynek częściowo murowany o łącznej powierzchni 160 (sto sześćdziesiąt) metrów kwadratowych, złożony z części mieszkalnej o powierzchni 60 (sześćdziesiąt) metrów kwadratowych oraz przemysłowej o powierzchni 100 (sto) metrów kwadratowych, wyposażenie części przemysłowej we wszystkie urządzenia do przemiału zboża z nowoczesną metalową turbiną; – staw rybny o powierzchni 3 (trzy) hektary. Decyzja ta została doręczona stronom, które nie wniosły odwołania, w związku z czym stała się ostateczna. Ponieważ powyższa decyzja nie zawierała rozstrzygnięcia co do następujących składników: – w folwarku [...]; dwóch stodół (na zboże i siano), obory na 80 sztuk bydła, stajni na 18 sztuk koni, chlewni na około 20 sztuk trzody chlewnej, spichrza, lodowni, mleczami, wędzarni i innych niezbędnych pomieszczeń koniecznych do prowadzenia gospodarki mleczno-hodowlanej, – w folwarku [...] położonym w obrębie folwarku [...]; stodoły, obory na 40 sztuk bydła, owczarni, stajni, chlewni wzniesionych na pozostawionej nieruchomości, konieczne było wydanie rozstrzygnięcia w tym zakresie. W związku z powyższym Wojewoda Śląski decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] odmówił B. L. i A. L. potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości obejmujące folwarki: [...],[...] z [...], w części obejmującej zabudowania wchodzące w skład tej nieruchomości, w zakresie, w którym nie udokumentowano ich powierzchni, wskazując, że strony nie złożyły dowodów potwierdzających powierzchnie tych zabudowań, a informacji dotyczących tej kwestii, o które zwrócił się do Archiwów Państwowych w Warszawie , Bydgoszczy, Katowicach, Archiwum Akt Nowych w Warszawie i Instytutu Pamięci Narodowej nie uzyskał, wobec nieodnalezieni dokumentów. Brak danych dotyczących kubatury lub powierzchni budynków uniemożliwia dokonanie wyceny. Wojewoda wyjaśnił też, że nie może przesłuchać strony w trybie art. 86 k.p.a. co do tych okoliczności, gdyż byłoby to sprzeczne z art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty, który w ust. 4 wymienia jakie dokumenty mogą być dowodami świadczącymi o rodzaju i powierzchni nieruchomości. W odwołaniu od decyzji A. L. wniósł o uwzględnienie jako dowodu sporządzonego przez niego opracowania "Uzupełnienia do opisu zawartego w ustaleniu Sądu Wojewódzkiego w Katowicach dla folwarków: [...] i [...]", w których zawarł obliczenia powierzchni budynków, a do którego to opracowania dołączył oświadczenia dwóch świadków – E. B. i W. G. Minister Skarbu Państwa wskazaną na wstępie decyzją, utrzymał w mocy decyzję Wojewody, podkreślając, iż zasadnie uznał on za nieudokumentowaną powierzchnię budynków, wobec braku dokumentów przewidzianych w art. 6 ustawy o rekompensatach i stwierdzając, iż oświadczenia nie spełniają wymogów tego przepisu. W skardze podniesiono, że odwołanie rozpatrzono powierzchownie wobec nieuznania sporządzonego przez A. L. opracowania. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd stwierdził: Artykuł 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) przewiduje jakie dowody należy dołączyć do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty świadczące o rodzaju i powierzchni nieruchomości i wymienia w ust. 4 dokumenty, które są takimi dowodami (urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw). W przypadku braku takich dokumentów ust. 5 przewiduje oświadczenia dwóch świadków, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej oraz nie są osobami bliskimi – w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami – właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. W sprawie niewątpliwy jest fakt, że co do części zabudowań gospodarczych w folwarku [...] [dwóch stodół (na zboże i siano), obory na 80 sztuk bydła, stajni na 18 sztuk koni, chlewni na około 20 sztuk trzody chlewnej, spichrza, lodowni, mleczami, wędzarni i innych niezbędnych pomieszczeń koniecznych do prowadzenia gospodarki mleczno-hodowlanej] oraz w folwarku [...] położonym w obrębie folwarku [...] (stodoły, obory na 40 sztuk bydła, owczarni, stajni oraz chlewni) nie ustalono, w sposób określony w ww. ustawie, powierzchni lub kubatury, nie została określona w wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 21 grudnia 1996 r. sygn. akt IIC 2756/96 ani w inny sposób przewidziany w art. 6 ust. 4 ustawy. Nie została również spełniona możliwość przewidziana w ust. 5 – oświadczenia dwóch świadków, gdyż oświadczeń E. B. i W. G. nie można uznać za spełniające wymogi tego przepisu, z tego względu, że notariusz poświadczył tylko podpisy. Natomiast przesłuchiwany w charakterze świadka W. G. nie był w stanie podać dokładnej powierzchni nieruchomości [...], wielkości budynków, zaś w folwarku [...] nie był. Organy podejmowały też działania w celu ustalenia powierzchni, ale bez rezultatu. W takiej sytuacji należy uznać za prawidłowe ustalenie organów, że nie wykazano powierzchni budynków, bowiem opracowanie przedstawione przez A. L. "Uzupełnienie do opisu zawartego w ustaleniu Sądu Wojewódzkiego w Katowicach dla folwarków [...]" nie jest żadnym dowodem w sprawie. Decyzje zaskarżone nie naruszają prawa. Reprezentowany przez adwokata, A. L. wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji i zarzucając, na podstawie art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2005 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), "p.p.s.a." – naruszenie prawa materialnego poprzez: 1) błędną wykładnię przepisu art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z przepisem art. 46 § 1 i art. 48 Kodeksu cywilnego poprzez przyjęcie, iż należy rozpatrywać w sposób odrębny powierzchnię nieruchomości oraz powierzchnię części składowych nieruchomości jakimi są budynki na niej wzniesione, co przeczy art. 48 k.c., zgodnie z którym do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane; wskazana powyżej ustawa posługuje się jedynie pojęciem nieruchomości w rozumieniu gruntu, nigdzie nie wskazując, iż należy określić również powierzchnię części składowych nieruchomości; 2) błędne przyjęcie, iż zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego metody wyceny pozostawionej nieruchomości, określone w przepisie § 48 tegoż rozporządzenia zakładają, iż powierzchnia lub kubatura budynków wchodzących w skład nieruchomości musi być znana, a okoliczności tych nie można domniemywać; 3) błędną wykładnię art. 79, art. 80 § 2, art. 81 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie poprzez odmowę przyznania mocy dowodowej oświadczeniu złożonemu przez świadka W. G. w dniu 6 stycznia 2006 r. oraz oświadczeniu złożonemu przez świadka E. B. w dniu 10 stycznia 2006 r. z poświadczeniem podpisów przez notariusza, jakoby nie spełniały one wystarczających wymogów, by można było uznać je za dowód w sprawie; – naruszenie przepisów procesowych, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to poprzez: 1) naruszenie przepisów prawa procesowego, a to art. 1 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 78 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez uznanie, iż organ prowadzący postępowanie w przedmiocie prawa do rekompensaty uprawniony był do nieuwzględnienia wniosku skarżącego o przeprowadzenie oględzin nieruchomości będących przedmiotem postępowania, podczas gdy, w braku dokumentów, oględziny mogły zadecydować o wyniku postępowania; 2) naruszenie przepisów prawa procesowego, a to art. 1 § 1 i § 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 79 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodów, polegającej na całkowitym odmówieniu wiary zeznaniom złożonym przez świadka W. G. i zupełne ich pominięcie, jako nieistotnych dla rozpatrywanej sprawy; 3) naruszenie przepisów prawa procesowego, a to art. 1 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 75 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez uznanie, iż sporządzony przez skarżącego dokument pt. "Uzupełnienia do opisu zawartego w Ustaleniu Sądu Wojewódzkiego w Katowicach dla folwarków [...]" nie ma waloru środka dowodowego w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania należało uznać za usprawiedliwione. Wniosek B. i A. L. o realizację prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie budził wątpliwości, iż został złożony przez osoby uprawnione, spełniające wymagania ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 168, poz. 1418 ze zm.), dalej "ustawa o rekompensatach", a rekompensata im przysługuje, stąd decyzja Wojewody Śląskiego z dnia [...] maja 2008 r. potwierdzająca to prawo. Jednak decyzją tą nie zostały objęte niektóre składniki mienia – zabudowania gospodarcze i co do nich została wydana decyzja z dnia [...] grudnia 2009 r. odmawiająca potwierdzenia tego prawa. Przyczyną tej odmowy było uznanie przez organy, iż wnioskodawcy nie wykazali powierzchni budynków, a co za tym idzie niemożliwe było ustalenie ich wartości i takie stanowisko organów zostało przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznane za zgodne z prawem. Organy i Wojewódzki Sąd stanęły na stanowisku, że brak jest dowodów, na podstawie których możliwe byłoby określenie powierzchni budynków gospodarczych. Z tym nie zgadza się skarga kasacyjna, co należy podzielić. Artykuł 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o rekompensatach nakazuje dołączyć do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza granicami, ich rodzaju i powierzchni. Zgodzić się zatem należy z organami i Wojewódzkim Sądem, że powierzchnia pozostawionych nieruchomości jest rzeczą istotną w sprawie, powinna być wobec tego wykazana. Dowody, o których mowa w ww. przepisie, wymienia ust. 4 art. 6, a to urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białorusi, Litwy, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw, zaś w przypadku braku tych dokumentów ust. 5 przewiduje, że mogą to być oświadczenia dwóch świadków złożone w warunkach wymaganych tym przepisem. Zestawienie tych przepisów, tj. ust. 4 i 5 art. 6 pozwala na wyciągniecie wniosku, że ustawa pierwszeństwo daje dokumentom urzędowym, a dopiero w razie ich braku oświadczeniom świadków, złożonym pod określonymi rygorami. Jednak należy mieć na uwadze, że ust. 4 art. 6 nie wymienia dowodów enumeratywnie, a tylko stwierdza, że mogą to być w szczególności dokumenty w nim wskazane, to samo jeżeli idzie o oświadczenia świadków, o czym mowa w ust. 5, gdyż i ten przepis mówi o tym, że mogą to być tego rodzaju dowody. Z art. 6 ust. 4 i 5 nie można zatem wyprowadzić wniosku, że wykluczone jest w postępowaniu dotyczącym realizacji prawa do rekompensaty przeprowadzenie dowodów innych, aniżeli wymienione w tych przepisach, a przewidzianych w k.p.a. Dowody te mają tylko pierwszeństwo przed innymi, ich złożenie przez wnioskodawcę może okazać się wystarczające do wykazania przesłanek, od których zależy prawo do rekompensaty, a tym samym zamykające postępowanie w tym zakresie. Brak jednak dowodów wskazanych w art. 6 ust. 4 i 5 ustawy o rekompensatach nie uwalnia organu prowadzącego postępowanie od zachowania zasady ustanowionej w art. 7 k.p.a., prawdy obiektywnej, zatem podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Wyjaśnieniu stanu faktycznego ma zaś służyć, jak wynika z art. 75 § 1 k.p.a., wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Jeżeli idzie o postępowanie w sprawie realizacji prawa do rekompensaty mogą to być dowody wskazane w art. 6 ust. 4 i 5 ustawy o rekompensacie, ale także inne dowody, opinie biegłych, oględziny, przesłuchanie strony. Dopiero po wyczerpaniu tych wszystkich dowodów można mówić o zebraniu materiału dowodowego i ocenić czy dana okoliczność została udowodniona. W niniejszej sprawie nie można było uznać, że wyczerpane zostały wszystkie dopuszczone prawem środki dowodowe. Do wniosku o realizację prawa do rekompensaty został dołączony wyrok sądu powszechnego zawierający opis nieruchomości pozostawionych poza granicami, ich rodzaj i powierzchnię, przy czym ten ostatni element dotyczył tylko niektórych zabudowań gospodarczych. Trzeba przyznać, że organ wobec tego braku próbował uzyskać informacje w tym zakresie w Archiwach Państwowych, lecz bez skutku. W sprawie zostały też złożone oświadczenia dwóch świadków, jednak nie wzięto ich pod uwagę, co nie było błędem z tego choćby względu, ze nie rzucały one światła na okoliczność, która była przedmiotem dowodu, a istotna dla sprawy. Wydawałoby się zatem, że organy prowadzące postępowanie wykorzystały wszystkie możliwe środki w celu ustalenia powierzchni budynków gospodarczych. Jednak tak nie było, pozornie tylko bowiem zostało przeprowadzone postępowanie dowodowe. Wobec tego, że wyrok Sądu Wojewódzkiego w Katowicach, który stanowił główny (zasadniczo jedyny) dowód w sprawie, nie wymieniał powierzchni niektórych budynków gospodarczych A. L. opracował dokument, który nazwał "Uzupełnienie do opisu zawartego w ustaleniu Sądu Wojewódzkiego w Katowicach dla folwarków [...]", w którym podał brakujące powierzchnie, wyliczone przez niego, na podstawie oględzin na nieruchomości. Z materiału tego wynika, że dokonał pomiarów budynków jeszcze istniejących lub posługując się zachowanymi fundamentami i innymi pozostałościami, przedstawiając także dokumentację fotograficzną. Ten materiał w postępowaniu administracyjnym nie został wzięty pod uwagę jako dowód, zaś Wojewódzki Sąd wręcz stwierdził, że żadnym dowodem "Uzupełnienie...." to nie jest. Art. 86 k.p.a. stanowi, że jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. "Uzupełnienie..." przedłożone przez A. L. należało traktować właśnie jako taki dowód, tyle, że sporządzony na piśmie, zatem przesłuchać go na okoliczności w nim przedstawione, z zachowaniem wymogów przewidzianych w art. 86 k.p.a. Powierzchnia budynków gospodarczych to okoliczność istotna dla rozstrzygnięcia sprawy, właściwie jedyna do wyjaśnienia, gdyż to właśnie brak powierzchni przesądził o odmowie. Przesłuchanie strony jest środkiem dowodowym przewidzianym po wyczerpaniu innych, a w sprawie z innych właściwie nie skorzystano. Trudno sobie wyobrazić, aby w Polsce nie było specjalisty, który wyjaśniłby jaka była konieczna powierzchnia stajni na 18 sztuk koni, obora na 80 sztuk bydła, czy chlewnia na 20 sztuk trzody i jaka musiała być dla tych sztuk powierzchnia stodoły, czy spichrza, a także który nie potrafiłby się odnieść do wyliczeń dokonanych przez A. L. Takie możliwości dowodowe, a więc dowód z biegłych, ale nie z rzeczoznawców majątkowych, gdyż ci tylko dokonują wyceny wartości nieruchomości, posługując się konkretnymi danymi, tylko z zakresu gospodarki rolnej, jak i przesłuchanie strony, nie zostały wykorzystane. Dane uzyskane na skutek przeprowadzenia tych dowodów stanowiłyby podstawę do wyceny nieruchomości dla rzeczoznawców majątkowych. Zgodzić się zatem należało, że organy naruszyły art. 78 k.p.a. nie uwzględniając "Uzupełnienia...", jako dowodu na okoliczność mającą zasadnicze znaczenie dla sprawy, nie wykorzystały wszystkich środków dowodowych wymienionych w art. 75 § 1 k.p.a., choć katalog ten nie jest wyczerpujący, a mimo to uznały za udowodnioną okoliczność braku powierzchni budynków gospodarczych, wbrew art. 80 k.p.a. Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie należy postawić zarzut, że takie wadliwe postępowanie wyjaśniające uznał za zgodne z prawem, nie poddając żadnej analizie tego postępowania, a powtarzając argumenty organów. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270).