II OZ 1120/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 2217/10 w zakresie odmowy przyznania skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T. W. na uchwałę Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia [...] sierpnia 2010 r. znak [...] w przedmiocie odrzucenia kandydatury na stanowisko ławnika sądowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 października 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 2217/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu T. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów ustanowienie adwokata, w sprawie z jego skargi na uchwałę Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie odrzucenia kandydatury na stanowisko ławnika sądowego. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Postanowieniem referendarza sądowego z 20 sierpnia 2012 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia wskazano na fakt, że w związku z uprawomocnieniem się postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 stycznia 2011 r., w postępowaniu przed sądami administracyjnymi obu instancji skarżący był zwolniony od kosztów sądowych i reprezentowany przez adwokata z urzędu. Nadto zaznaczono, że sprawa ze skargi T. W. na uchwałę Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] została prawomocnie zakończona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego (cytowanego dalej jako "NSA") z dnia 29 maja 2012 r. (sygn. akt II OSK 677/12) uchylającym zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 września 2011 r. (sygn. akt VI SA/Wa 2217/10) i oddalającym skargę. Wskazano, iż skarżący w dniu 2 lipca 2012 r., tj. po prawomocnym zakończeniu postępowania w niniejszej sprawie, złożył na urzędowym formularzu (PPF) kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata "do sprawy o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku NSA II OSK 677/12". Podano również, że jak zaznaczył skarżący, w sprawie tej został zwolniony od kosztów sądowych i ustanowiono mu adwokata z urzędu. Z powyższych względów uznano, że skarżący nie może skutecznie domagać się kolejnego zwolnienia od kosztów sądowych oraz wyznaczenia kolejnego adwokata z urzędu, bowiem bezprzedmiotowe jest ponowne orzekanie o prawie, które skarżący już otrzymał i którego nie został pozbawiony. W piśmie z dnia 31 sierpnia 2012 r. skarżący, reprezentowany przez ustanowionego w niniejszej sprawie pełnomocnika, wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Złożył również własnoręcznie podpisany sprzeciw o analogicznej, do złożonego w jego imieniu przez profesjonalnego pełnomocnika, treści. Nadmienił, że zakres umocowania pełnomocnika ustanowionego w ramach przyznanego prawa pomocy wyznacza wprost treść art. 39 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "p.p.s.a.") wskazując między innymi, że pełnomocnik ten jest umocowany do wszystkich łączących się ze sprawą czynności w postępowaniu oraz sporządzenia i wniesienia skargi o wznowienie postępowania oraz udziału w postępowaniu wywołanym jej wniesieniem (art. 39 pkt 1 p.p.s.a.). Zdaniem skarżącego, w zakres postępowania zainicjowanego jego skargą nie wchodzą ewentualne postępowania dotyczące nadzwyczajnych środków zaskarżenia prawomocnych orzeczeń zapadłych w danym postępowaniu. Gdyby, jak wskazał skarżący, skargi w ramach nadzwyczajnych środków zaskarżenia należały do czynności danego postępowania, wówczas przepis pkt 1 art. 39 p.p.s.a. byłby zbędny. Tymczasem ustawodawca wskazał, jak podał skarżący, że chodzi o wszystkie czynności w ramach danego postępowania oraz czynności dotyczące skargi o wznowienie postępowania, na które rozciąga się zakres umocowania wynikający z udzielonego pełnomocnictwa. Przywołując stanowisko doktryny podał, że umocowanie do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wymaga osobnego pełnomocnictwa, ponieważ uprawnienie to nie jest objęte, w przeciwieństwie na przykład do skargi o wznowienie postępowania, zakresem przepisu art. 39 pkt 1 p.p.s.a. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 października 2012 r. Sąd I instancji odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazał, że z ugruntowanego stanowiska NSA wynika, iż prawo pomocy w przyznanym zakresie strona zachowuje w danej sprawie, a więc rozciąga się ono również na postępowanie w sprawie ze skargi o wznowienie postępowania. Sąd I instancji zaakcentował, iż skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest – tak jak skarga o wznowienie postępowania – nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia. Dlatego analogicznie (jak w przypadku skargi o wznowienie postępowania) należy uznać, że prawo pomocy przyznane skarżącemu w danej sprawie (prawomocnie zakończonej) rozciąga się także na postępowanie zainicjowane skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem ww. orzeczenia. Skoro zatem skarżącemu T. W. zostało przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie z jego skargi na uchwałę Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] (zakończonej prawomocnym wyrokiem NSA z dnia 29 maja 2012 r., sygn. akt II OSK 677/12), to przyznane w tym zakresie prawo pomocy zachowuje aktualność w postępowaniu wszczętym na skutek jego skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem ww. prawomocnego orzeczenia. W konsekwencji Sąd I instancji stwierdził, że skarżący nie może skutecznie domagać się kolejnego zwolnienia od kosztów sądowych oraz wyznaczenia kolejnego adwokata z urzędu, bowiem bezprzedmiotowe jest ponowne orzekanie co do prawa, które skarżącemu zostało już przyznane, a którego nie został pozbawiony. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył T. W. reprezentowany przez adwokata (pełnomocnika z urzędu). Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 39 p.p.s.a. w zw. z art. 244 § 2 p.p.s.a. W uzasadnieniu podniesiono, iż nie może budzić wątpliwości, ze w zakres przedmiotowy danego postępowania administracyjnego - tu wszczętego wskutek skargi na uchwałę Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia [...] sierpnia 2010 r. w przedmiocie odrzucenia kandydatury na stanowisko ławnika sądowego (gdzie w ramach przyznanego prawa pomocy zostałam ustanowiona pełnomocnikiem procesowym pana T. W.) nie wchodzą ewentualne postępowania dotyczące nadzwyczajnych środków zaskarżenia prawomocnych orzeczeń zapadłych w danym postępowaniu. Zarówno zatem skarga o wznowienie postępowania wnoszona w trybie art. 270 i nast. ustawy p.p.s.a., jak i skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia wnoszona w trybie art. 285a p.p.s.a. inicjują nowe, odrębne postępowanie. Podniesiono, iż stanowisko wnioskodawcy potwierdzają także przedstawiciele doktryny - przykładowo: J.P. Tarno w komentarzu do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (publ.: Lewis Nexis, Lex Polonica - system informatyczny) komentując brzmienie art. 39 wskazuje m.in.: Pełnomocnictwo procesowe obowiązuje w granicach określonych komentowanym przepisem, jeżeli osoby uczestniczące w akcie umocowania nie ograniczyły jego zakresu (...) Umocowanie do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wymaga osobnego pełnomocnictwa, ponieważ uprawnienie to nie jest objęte - w przeciwieństwie np. do skargi o wznowienie postępowania - zakresem dyspozycji art. 39 pkt 1. Zdaniem pełnomocnika wnioskodawcy takie zapatrywanie jest słuszne i prawidłowe tak z uwagi na wykładnię literalną art. 39 p.p.s.a., ale także uwzględniając zakres przedmiotowy skarg dot. nadzwyczajnych trybów wzruszania prawomocnych orzeczeń (który nie jest tożsamy). O ile bowiem skarga o wznowienie postępowania - w swych przesłankach wyznaczających zakres postępowania wszczętego tą skargą - sprowadza się do badania uprzednio prowadzonego postępowania - co uzasadniałoby rozwiązanie, że w tym postępowaniu właściwy będzie pełnomocnik występujący w tej poprzedniej sprawie - o tyle w skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem - już zakres badania jest inny (zwłaszcza gdy przedmiotem tego postępowania jest wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego). Otóż w tym przypadku badane są w zasadzie elementy nie mające związku z prowadzeniem poprzedniego postępowania tzn. badaniu podlega, czy wydany wyrok narusza przepisy Unii Europejskiej. Co do zasady zatem w takim postępowaniu udział poprzedniego pełnomocnika nie wydaje się niezbędny. Podniesiono, iż tę koncepcję potwierdził ustawodawca w art. 39 p.p.s.a. rozszerzając ustawowo zakres umocowania w danej sprawie także o postępowanie ze skargi o wznowienie. Analogicznego zabiegu nie dokonał jednak w przypadku skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podkreślić należy, iż zgodnie z dyspozycją art. 39 pkt 1 p.p.s.a. pełnomocnictwo ogólne lub do prowadzenia poszczególnych spraw obejmuje z samego prawa umocowanie do wszystkich łączących się ze sprawą czynności w postępowaniu, nie wyłączając skargi o wznowienie postępowania i postępowania wywołanego jej wniesieniem. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszej zażalenie okazało się zasadne z uwagi na fakt, iż ustawodawca nie zdecydował się na nowelizację art. 39 pkt 1 p.p.s.a. poprzez sformułowanie zakresu pełnomocnictwa uwzględniającego skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia tak jak to uczynił w przypadku skargi o wznowienie postępowania. Podkreślić także trzeba, iż przedmiot sprawy sądowoadministracyjnej wywołanej wniesieniem skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest odrębny od przedmiotu sprawy zakończonej orzeczeniem, którego ta skarga dotyczy. Znajduje to także potwierdzenie w dyspozycji art. 285e § 2 p.p.s.a., który wskazuje iż skarga powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma strony. Natomiast zgodnie z art. 46 § 3 p.p.s.a. do pisma strony należy dołączyć pełnomocnictwo, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który przedtem nie złożył pełnomocnictwa. Obowiązku tego nie uchyla złożenie pełnomocnictwa w sprawie, w której wydano orzeczenie będące przedmiotem skargi (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2011, s. 939). Stanowisko takie w odniesieniu do pełnomocnictwa do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wyraził także Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 14 czerwca 2005 r., V CZ 61/05 (nie publ.), stwierdzając, że umocowanie adwokata lub radcy prawnego do reprezentowania strony w sprawie wywołanej wniesieniem takiej skargi nie może wynikać z pełnomocnictwa udzielonego temu pełnomocnikowi w sprawie zakończonej prawomocnym orzeczeniem kwestionowanym w skardze. Sąd Najwyższy wskazał, że postępowanie wszczęte skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, uregulowane w art. 4241-4241(2) k.p.c., nie jest kontynuacją postępowania zakończonego kwestionowanym orzeczeniem sądu ani nawet nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, takim jak skarga kasacyjna i skarga o wznowienie postępowania, gdyż nie zmierza do zmiany bądź uchylenia tego orzeczenia. Jest nadzwyczajnym środkiem umożliwiającym dochodzenie roszczenia odszkodowawczego od Skarbu Państwa na podstawie art. 417 § 1 k.c. za niezgodną z prawem działalność orzeczniczą sądu jako władzy publicznej i stanowi niezbędny prejudykat do dochodzenia takiego odszkodowania. Jest zatem sprawą odrębną wobec zakończonej prawomocnie sprawy, której orzeczenie kwestionuje, ma inny przedmiot i w istocie inną tożsamość zainteresowanych stron. Wprawdzie w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 15 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 647/08 stwierdzono, iż "prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika przyznane w sprawie ze skargi rozciąga się również na postępowanie zainicjowane skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia", jednak z uwagi na literalną wykładnię art. 39 pkt 1 p.p.s.a. w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd ten jest niewłaściwy. Zatem stwierdzić należy, iż gdyby wolą Ustawodawcy było rozciągnięcie pełnomocnictwa ogólnego także na postępowanie dotyczące skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, to z pewnością znalazłoby to odzwierciedlenie w dyspozycji omawianego przepisu tak jak ma to miejsce w przypadku skargi o wznowienie postępowania i postępowania wywołanego jej wniesieniem. Wobec powyższego stwierdzić należy, iż błędne jest stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji, iż w sytuacji gdy wnioskodawca był już reprezentowany w postępowaniu zwykłym przez pełnomocnika wyznaczonego w ramach przyznanego prawa pomocy, to że prawo to zachowuje swoją aktualność w postępowaniu wszczętym na skutek jego skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 246 § 1 w zw. z art. 39 pkt 1 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze i działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.