II SA/Lu 752/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca), Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Stażysta Paulina Gąsławska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień wdowy po kombatancie oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek W. K. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], którą odmówił przyznania jej - jako wdowie po zmarłym B. K. - uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w świetle obowiązujących przepisów, uprawnienia kombatanckie mogą być przyznane żonie zmarłego kombatanta tylko wówczas, gdyby uprawnienia takie mogły być zachowane przez zmarłego kombatanta. W ocenie organu, w niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi, bowiem B. K. uzyskał uprawnienia kombatanckie decyzją Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD w C. z dnia 22 września 1976 r. wyłącznie z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od 13 listopada 1945r. do 30 sierpnia 1948r., zaś zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich osobę, była zatrudniona w aparacie bezpieczeństwa i w związku z tą działalnością wykonywała zadania związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej, ponadto osoba taka nie może uzyskać uprawnień kombatanckich nawet, gdyby z innego tytułu przysługiwały jej takie uprawnienia. Organ ustalił bowiem, że B. K. pełnił służbę w KBW (7 i 9 Samodzielnym Batalionie KBW, a następnie w 2 Brygadzie KBW), przy czym – jak wynika z jego deklaracji członkowskiej ZBoWiD oraz z życiorysu - w ramach służby w 2 Brygadzie KBW brał czynny udział w walkach z bandami reakcyjnego podziemia na terenie woj. białostockiego; wynika to również z jego życiorysu. W zaświadczeniu z dnia 8 lipca 1976r. Wojskowa Komenda Uzupełnień K. potwierdziła udział B. K. w walkach z "bandami". Ponadto z wykazu jednostek biorących udział w zwalczaniu ugrupowań zbrojnego podziemia (wykaz Centralnego Archiwum Wojskowego z dnia 22 sierpnia 1995 r.) wynika, iż 2 Brygada KBW Białystok w okresie pełnienia służby przez B. K. brała udział w walkach m.in. z oddziałami poakowskiego podziemia, Zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość", Narodowym Zjednoczeniem Wojskowym; jednocześnie organ ustalił, że w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów na okoliczność udziału B. K. w walkach z UPA. Organ przyjął za NSA (wyrok z dnia 10 lutego 2005r., sygn. akt OSK 1126/04), że pojęcie "zadania śledcze i operacyjne", o których mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy należy interpretować rozdzielnie. Oznacza to, że wykazanie osobie zainteresowanej wykonywania tylko zadań operacyjnych (lub tylko zadań śledczych) upoważnia do zastosowania przywołanego przepisu i wydania rozstrzygnięcia o pozbawieniu (odmowie przyznania, odmowie przywrócenia) uprawnień kombatanckich. Można zatem pozbawić uprawnień kombatanckich osobę spoza struktur Urzędu Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, która wykonywała podczas i w związku z tą służbą zarówno zadania operacyjne i śledcze, jak też wykonywała tylko zadania śledcze lub jedynie zadania operacyjne zwalczając organizacje niepodległościowe lub osoby działające na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Sama bowiem współpraca z organami represji (niezależnie od stosunku prawnego leżącego u podstaw pracy lub współpracy), nastawionymi na zwalczanie polskich ruchów niepodległościowych, musi być oceniona negatywnie i to bez względu na to, o jakie stanowiska i charakter zatrudnienia w tych organach chodzi (wyrok TK z dnia 15 lutego 1994r.; sygn. akt K 15/93; OTK ZU 1994/1/4). Skargę do sądu administracyjnego wniosła W. K., domagając się uchylenia decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Skarżąca podniosła, że wbrew stanowisku organu, nie można przyjąć, że jej mąż pełnił czynności operacyjne i śledcze w organach bezpieczeństwa, gdyż jego udział w KBW nie był dobrowolny, lecz wiązał się z pełnieniem w tej organizacji w okresie od dnia 11 listopada 1946r. do 30 sierpnia 1948r. przymusowo zasadniczej służby wojskowej, a dla pozbawienia uprawnień kombatanckich istotny jest nie sam fakt odbycia służby w KBW, ale prowadzenie w czasie takiej służby wskazanych wyżej działań przeciwko organizacjom niepodległościowym. Tymczasem w dokumentach ZBOWiD w C. i WKU K. znajdują się wyłącznie ogólne sformułowania, że B. K. brał udział w "walkach z bandami" oraz "czynny udział w walkach z bandami reakcyjnymi na terenie woj. białostockiego". Zdaniem skarżącej, nie są to wystarczające podstawy do pozbawienia uprawnień kombatanckich na podstawie przepisu art. 21 ust. 1. pkt 4 lit c ustawy o kombatantach, bowiem - jak słusznie stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 4 lutego 2000r., sygn. akt V SA 1513/99 - sam fakt służby z poboru w jednostkach KBW nie jest tożsamy z automatycznym spełnieniem negatywnych przesłanek, o których mowa w cytowanym przepisie. Skarżąca wskazała ponadto na § 9 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. z 1997 r. Nr 116, poz. 745), który stanowi, iż nie podlegają wyłączeniu "okresy pełnienia służby wojskowej w Wojsku Polskim od dnia 10 maja 1945 r. do dnia 30 czerwca 1947 r., o których mowa wart. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy". Zdaniem skarżącej, nie ulega więc wątpliwości, że okres zasadniczej służby wojskowej B. K. w KBW pełnionej w okresie do 4 lutego 1947r. we W. winien być "zaliczony" do okresu podlegającego w myśl tego przepisu wyłączeniu, a skoro sam ustawodawca zróżnicował pod względem odpowiedzialności i skutków prawnych sytuację młodych ludzi, którzy do jednostek KBW trafili z poboru i bez możliwości wyboru przydziału, to powinni oni ponosić odpowiedzialność tylko za te działania przeciwko organizacjom niepodległościowym, których "sami i osobiście" się dopuścili. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Organowi administracyjnemu nie można zarzucić dowolności w dokonanych ustaleniach faktycznych ani wadliwego zastosowania przepisów prawa materialnego. Bezspornym jest, że uprawnienia, o których mowa w art. 20 ust.. 3 ustawy z dnia 24 stycznia1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. z 2002r., Nr 42, poz. 371 ze zm.), zwanej dalej ustawą, przysługujące wdowom pozostałym po kombatantach, mające charakter pochodny, przysługują wdowie tylko wówczas, jeżeli uprawnienia te małżonek utrzymałby, gdyby obecnie żył. W niniejszej sprawie kwestionowane jest przez skarżącą stanowisko organu, iż jej mąż – B. K., w świetle obowiązujących przepisów zostałby pozbawiony uprawnień kombatanckich, przyznanych mu decyzją Zarządu Wojewódzkiego ZBOWiD w C. z dnia 22 września 1976 r. z tytułu "walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej" w okresie od 13 listopada 1945r. do 30 sierpnia 1948r. Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy, z których wynika, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osobę, która była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Jest bezspornym, że organizacja – Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego - w której w latach 1945 – 1948 brał udział B. K., mieściła się w pojęciu aparatu bezpieczeństwa, w rozumieniu powołanego przepisu (co zostało podkreślone w obszernym orzecznictwie sądowo – administracyjnym, przytoczonym przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a także uchwała SN z dnia 7 maja 1992r., sygn. akt II UZP 7/91 oraz orzeczenie TK, sygn. akt T 15/93)) – skarżąca również tego nie kwestionuje. Skarżąca nie kwestionuje również dokonanych przez organ w sprawie ustaleń, co do tego, że jej mąż we wskazanym okresie działał w różnych jednostkach tej organizacji, a jednostki te walczyły "z bandami podziemia" m.in. z walczącymi o niepodległość organizacjami - Zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość", Narodowym Zjednoczeniem Wojskowym. W ocenie skarżącej jednak organ nie ustalił, na czym konkretnie polegał udział jej męża w KBW i jakie konkretnie działania przeciwko suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej on podejmował, a tylko wykazanie takich konkretnych czynności mogłoby, jej zdaniem, dawać podstawę do pozbawienia go przyznanych mu wcześniej uprawnień kombatanckich. Sąd nie podziela stanowiska skarżącej. Przepis art. 21 ust. 1 pkt 4 lit. "c" ustawy wyraźnie jako przesłankę pozbawienia (odmowy przyznania) uprawnień kombatanckich wskazuje na "pełnienie służby", jeżeli podczas lub w związku z tą służbą osoba wykonywała zadania śledcze lub operacyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie niniejszym podziela to stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym - z punktu widzenia wymagań stwarzanych przez ustawę o kombatantach fakt udziału w walkach z podziemiem poakowskim (nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej) powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. (por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2000r., sygn. akt V SA 423/00; wyrok WSA z dnia 17 czerwca 2010r., V SA/Wa 530/10), przy czym wystarczy, by utrwalanie władzy ludowej polegało jedynie na wykonywaniu samych tylko czynności operacyjnych albo samych czynności śledczych. Jak wynika z akt sprawy, B. K. pełnił służbę w 7 Batalionie Ochrony KBW i w 9 Batalionie Operacyjnym, a więc wykonywane przez niego zadania miały charakter operacyjny, co wystarczy do uznania, że zachodzą przesłanki uzasadniające pozbawienie go uprawnień kombatanckich; potwierdzają to dokumenty – deklaracja członkowska ZBoWiD, życiorys i zaświadczenie WKU K. W tej sytuacji za prawidłowe należy uznać stanowisko organu, że obecnie B. K. zostałby pozbawiony uprawnień kombatanckich, a w konsekwencji skarżącej, jako wdowie po nim, nie mogą być takie uprawnienia przyznane. Z tych względów, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) skargę oddalił.