VII SA/Wa 1964/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kamiński, , Sędzia WSA Bogusław Cieśla, Sędzia WSA Ewa Machlejd ( spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. znak [...] w przedmiocie wynagrodzenia za czynności kuratorskie I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, III. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] na rzecz skarżącego P.P. kwotę 100 ( sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] decyzją z dnia [...] maja 2010r. na podstawie art. 83b ust. 1 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( tekst jednolity Dz. U. z 2009r., Nr 205 poz. 1585 z póź. zm. ) w związku z art. 264 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jednolity Dz. U. nr 98 z 2000r., poz. 1071 z późn. zm.) przyznał P. P. kuratorowi wyznaczonemu przez sąd dla nieobecnego uczestnika postępowania L. P. wynagrodzenie w łącznej kwocie 60 zł. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] w związku z zadłużeniem L. P., podjął czynności w sprawie wydania decyzji określającej wysokość nieuregulowanych należności składkowych przez wyżej wymienionego płatnika. W toku postępowania okazało się, że korespondencja kierowana na adres zameldowania dłużnika wracała z adnotacją "adresat wyprowadził się". Sąd Rejonowy w [...], na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] postanowieniem z dnia [...] września 2009r. wyznaczył kuratora dla nieobecnego uczestnika postępowania – L. P. - radcę prawnego P. P., w celu reprezentowania jego interesów w postępowaniu administracyjnym mającym na celu określenie nieuregulowanych należności z tytułu składek. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wszczął postępowanie administracyjne, doręczając skutecznie korespondencję na adres kuratora – P. P. W toku postępowania kurator zapoznał się z aktami sprawy dłużnika. Postępowanie zostało zakończone przez organ rentowy wydaniem decyzji określającej wysokość zadłużenia, od której nie zostało wniesione odwołanie do sądu. W dniu [...] marca 2010r., wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wniosek kuratora o przyznanie wynagrodzenia w wysokości 732,00 zł, za sprawowanie kurateli dla nieobecnego uczestnika postępowania. Organ stwierdził, że czynności kuratora polegały na zapoznaniu się z aktami sprawy, odebraniu decyzji administracyjnej i ocenie możliwości jej zaskarżenia. Biorąc pod uwagę owe czynności, zdaniem Zakładu, wynagrodzenie uzależnione od wartości przedmiotu sporu w kwocie 732,00 zł jest zbyt wysokie w stosunku do nakładu pracy. Wynagrodzenie kuratora powinno być stosowne, a przy jego ustaleniu należy mieć na uwadze całokształt okoliczności sprawy ze szczególnym uwzględnieniem zasady gospodarności. Należy zauważyć, że nie ma aktu prawnego, który ściśle regulowałby zasady wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony postępowania administracyjnego i dlatego organ rentowy kierował się zasadami określonymi przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Po rozpoznaniu wniosku kuratora o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2010r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że czynności kuratora polegały na zapoznaniu się z aktami sprawy, odebraniu decyzji i ocenie możliwości jej zaskarżenia. Wynagrodzenie uzależnione od wartości przedmiotu sporu jest zbyt wysokie wobec nakładu pracy kuratora. Organ podkreślił, że nie ma aktu prawnego, który ściśle regulowałby zasady wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony postępowania administracyjnego. Wysokość natomiast tego wynagrodzenia uzależniona jest od oceny indywidualnego przypadku. Przy ustalaniu wynagrodzenia należy brać pod uwagę przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1349 ze zm.). Zgodnie z §5 wysokość stawek minimalnych w sprawach nieokreślonych w rozporządzeniu ustala się, przyjmując za podstawę stawkę w sprawach najbardziej zbliżonego rodzaju. Do tego rodzaju spraw należy zaliczyć sprawy, o których mowa w § 11 ust. 2, tj. o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego. W tych przypadkach stawka minimalna wynosi 60,00 zł. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2010r. złożył P. P. wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji, skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego § 11 ust. 2 ww. rozporządzenia, poprzez jego błędne zastosowanie, gdy nie było do tego podstaw; naruszenie prawa materialnego, tj. § 6 pkt 4 cyt. rozporządzenia poprzez jego niezastosowanie do obliczenia stawki należnego kuratorowi wynagrodzenia; naruszenie prawa materialnego, tj. § 2 pkt 3 cyt. rozporządzenia poprzez jego niezastosowanie i nie doliczenie do wynagrodzenia kuratora stawki VAT. Podniósł, że rodzaj sprawy, w której był kuratorem jest całkowicie odmienny od tego, który określa § 11 ust. 2 cyt. rozporządzenia. Przepis ten dotyczy świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego, a więc gdy wnioskodawca występuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o rentę lub emeryturę. W przedmiotowej sprawie zaś Zakład Ubezpieczeń Społecznych wystąpił z roszczeniem do uczestnika postępowania L. P. o zapłatę zaległości składkowych w wysokości 3242,32 zł. Sprawa prowadzona przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...], miała charakter typowo majątkowy. Tym samym należna kuratorowi stawka powinna być uzależniona od przedmiotu sporu. Kwota zaległości składkowej w wysokości 3242,32 odpowiada stawce 600 zł określonej w § 6 ust. 3 cyt Rozporządzenia. Należało zatem w sprawie jako podstawę rozstrzygnięcia o kosztach kuratora zastosować § 6 ust. 3 cyt. Rozporządzenia , a nie § 11 ust. 2. Jednocześnie organ rozstrzygający dopuścił się naruszenia § 2 ust. 3 cyt. Rozporządzenia, bowiem nie podwyższył przyznanego kuratorowi wynagrodzenia o stawkę podatku VAT. Skarżący stwierdził, iż kuratorowi będącemu radcą prawnym, ustanowionemu z urzędu, podwyższa się przyznane wynagrodzenie o stawkę podatku od towarów i usług (podobnie Postanowienie Sądu Najwyższego z [...] maja 2009 r.,[...]). Ustalając wynagrodzenie kuratora w wysokości 60 zł Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] nie uwzględnił również wydatków poniesionych przez kuratora w związku z udziałem w sprawie. We wniosku o wynagrodzenie kurator przedstawił szczegółowe zestawienie wydatków w sprawie dotyczącej L. P. na kwotę 37,15 zł. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie podnosząc jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r., Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2002, nr 153 poz. 1269 ze zm.) Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z przepisami jeśli ustawy nie stanowią inaczej Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, jak i decyzję ja poprzedzającą, ponieważ stwierdził naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 1989r w sprawie o sygnaturze akt III CZP 117/88, OSNC 1990/1/11 wyznaczenie, przez sąd powszechny, na wniosek organu administracyjnego, przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego następuje na podstawie art. 184 k.r.o zaś wynagrodzenie takiego przedstawiciela należy do kosztów postępowania administracyjnego. Sąd Najwyższy wskazał, także, iż do wynagrodzenia kuratora, będącego przedstawicielem strony w postępowaniu administracyjnym, nie mają zastosowania przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28. sierpnia 1982r., w sprawie stawek, warunków przyznawania i wypłaty ryczałtu przysługującego sędziom i pracownikom sądowym za dokonanie oględzin oraz stawek należności kuratorów (Dz. U. 1982r. Nr 27, poz. 197). Rozporządzenie to wydane zostało na podstawie art. 42 ustawy z dnia 13 czerwca 1967r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (obecnie podstawa jego wydania znajduje się w art. 9 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005r o kosztach sądowych w sprawach cywilnych) i dotyczy kuratorów procesowych w postępowaniu sądowym Kurator wyznaczony przez sąd na podstawie art. 184 § 1 k.r.o. do zastępowania strony w postępowaniu administracyjnym nie jest kuratorem prawa materialnego, pod którą to nazwą rozumie się zwykle kuratora wyznaczonego dla ochrony praw reprezentowanej osoby, nie polegającej jedynie na zastępowaniu jej w konkretnym procesie (postępowaniu) przy czynnościach tego postępowania. Jest on kuratorem w danym postępowaniu, podobnie jak kurator procesowy z art. 143 k.p.c. O charakterze kuratora bowiem decyduje cel ustanowienia, nie zaś jego podstawa prawna. Stąd też do wynagrodzenia takich kuratorów nie ma zastosowania art. 179 k.r.o. On też nie może stanowić podstawy prawnej przyznania przez sąd wynagrodzenia za sprawowanie kurateli przez przedstawiciela strony postępowania administracyjnego ze względu na jej charakter ściśle związany z konkretnym postępowaniem administracyjnym, co uzasadnia traktowanie tego wynagrodzenia w ramach kosztów postępowania administracyjnego, podobnie jak to dzieje się w zakresie wynagrodzenia kuratorów ustanowionych na podstawie art. 143 k.p.c. (por. art. 261 i następne k.p.a.). Sąd nie powinien ponosić wydatków związanych z wynagrodzeniem kuratora dla strony postępowania administracyjnego ani ustalać wysokości wynagrodzenia za czynności podejmowane przez kuratora w takim postępowaniu. Zgodnie z art. 264 § 1 Kpa jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich ponoszenia oraz termin i sposób ich uiszczenia, a na postanowienie w sprawie kosztów postępowania osobie zobowiązanej do ich poniesienia służy zażalenie. Do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56 kpa, a także koszty spowodowane oględzinami na miejscu, jak również koszty doręczenia stronom pism urzędowych. Z mocy art. 263 § 2 kpa organ administracji publicznej może zaliczyć do kosztów postępowania także koszty bezpośrednio związane z rozstrzygnięciem sprawy. Z uwagi na treść przepisu art. 123 ustawy z dnia 13 października 1980 r. o systemie ubezpieczeń społecznych sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego , chyba że ustawa stanowi inaczej. W sprawie ustalenia kosztów postępowania administracyjnego art. 264 § 1 ustawy o postępowaniu administracyjnym, ( kpa) przewiduje wydanie postanowienia przez organ jednak z mocy art. 83 b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jeśli przepisy kpa przewidują wydanie postanowienia kończącego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje. Tak więc przywołane przez organ w decyzji z dnia [...] maja 2010r. przepisy uzasadniały wydanie decyzji w przedmiocie przyznania kuratorowi wynagrodzenia za czynności kuratora w postępowaniu administracyjnym. Jednak należy zgodzić się, ze skarżącym, że organ nie rozpoznał wniosku o przyznanie wynagrodzenia w całości, bowiem kurator wnosił o zwrot poniesionych wydatków, a także wskazywał, że jego wynagrodzenie winno uwzględniać podatek VAT. Co do podstawy prawnej ustalenia wynagrodzenia kuratora to organ winien mieć na uwadze, ze skarżący występował w sprawie nie jako pełnomocnik strony ustanowiony z urzędu, ale jako kurator procesowy ustanowiony przez Sąd Rejonowy w [...] w konkretnej sprawie. Kuratorem mogłaby być także osoba fizyczna, nie będąca radcą prawnym. Stąd ustalenie wynagrodzenia radcowskiego na podstawie Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu nie znajduje w ocenie Sądu uzasadnienia. Organ działający na podstawie art. 263 § 2 kpa. może zaliczyć do kosztów postępowania administracyjnego wynagrodzenie dla kuratora działając w ramach uznania administracyjnego, jako inne koszty bezpośrednio związane z rozstrzygnięciem sprawy. Organ winien mieć na uwadze, że decyzja przez niego podejmowana w ramach uznania administracyjnego powinna spełniać zawarte w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego wymogi uwzględnienia słusznego interesu strony i słusznego interesu społecznego. Z powyższych względów z uwagi na naruszenie przez organ art. 7 i 77 kpa Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c, art. 152 i 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) orzekł jak w wyroku.