III SA/Po 629/09

Dnia 26 listopada 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Szymon Widłak ( spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2009 roku przy udziale sprawy ze skargi Z.C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ Sz. Widłak /-/ T.M Geremek /-/ M. Kosewska WSA/wyr.1 – sentencja wyroku W związku z wnioskiem Z.C. z dnia [...] r. skierowanym do ZUS, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] orzekł o odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych w terminie składek za zatrudnionych pracowników. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzekając na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy wcześniejsze rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, iż stosując się do zapisu art. 83 ust. 1 pkt. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) w zw. z art. 138 § 1 K.p.a.,. Zakład ustalił wysokość zadłużenia zobowiązanego oraz oparł swoje rozstrzygnięcie m.in. na następujących dowodach: opinii lekarza specjalisty z dnia 16 stycznia 2008 roku dotyczącej rozpoznania choroby u syna wnioskodawcy, karcie informacyjnej dotyczącej rehabilitacji syna, karcie informacyjnej o przebytym leczeniu szpitalnym w okresie [...]. w Szpitalu Rehabilitacyjno-Kardiologicznym. Dokumenty powyższe stanowiły oryginały lub kserokopię, których zgodność z oryginałem została urzędowo poświadczona i Zakład uznał fakty w nich zawarte za udowodnione. Rozstrzygając przedmiotową sprawę organ I instancji wziął również pod uwagę oświadczenia strony, zawarte w kwestionariuszu o możliwościach płatniczych płatnika składek z dnia 16 lipca 2008r. Zgodnie z art. 81 K.p.a. okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do zgromadzonych dowodów. Zakład poinformował stronę o przysługujących jej uprawnieniach w piśmie z dnia 7 lipca 2007 r. Zobowiązany skorzystał z powyższych uprawnień, co zostało potwierdzone stosownym oświadczeniem płatnika. Zgodnie z treścią art.28 ust. l powołanej wyżej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4. Art.28 ust.2 wskazuje, iż należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadkach ich całkowitej nieściągalności wymienionych w ust.3, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 z późn. zm.), 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia I997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r., Nr 8, poz. 60 z późn. zm.), 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Dalej organ rentowy wskazał, iż oceniając przedstawione dowody, podkreślić należy, iż przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia, której udowodnienie jest dla Prezesa Zakładu podstawą do umorzenia należności, są sformułowane w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych wyczerpująco. Z przyczyn oczywistych nie można odnieść się do przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1 ("dłużnik zmarł..."), pkt 2 (dłużnik nie zgłaszał wniosku o ogłoszenie upadłości), pkt 4 (nie toczyło się postępowanie likwidacyjne) oraz pkt 4a powołanej ustawy. W toku prowadzonego postępowania przez Prezesa Zakładu ustalono, iż nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, uzasadniające umorzenia należności. W odniesieniu do przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazać należy, iż w stosunku do zadłużenia z tytułu składek prowadzone jest nadal skuteczne postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora I Oddziału ZUS i organ egzekucyjny do chwili obecnej nie orzekł o bezskuteczności postępowania, w związku z brakiem składników majątkowych należących do zobowiązanego. W tym stanie rzeczy nie można wykazać również, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy). Co do przesłanki całkowitej nieściągalności wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy Prezes Zakładu uznaje, iż nastąpiło wprawdzie zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednak istnieje składnik majątkowy w postaci świadczenia rentowego, z którego Zakład egzekwuje swoje należności. W tym stanie rzeczy Prezes Zakładu stwierdza, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki sformułowane w powyższym przepisie prawa, umożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku. Na podstawie art. 28 ust. 3a powołanej ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być przez Zakład, w uzasadnionych przypadkach, umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Prezes Zakładu stwierdza jednakże, iż powyższy przepis prawa nie znajduje zastosowania w przedmiotowej sprawie, bowiem zadłużenie stanowiące przedmiot złożonego przez zobowiązanego wniosku o umorzenie dotyczy należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników. Prezes Zakładu w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz wyjaśnienia strony złożone w toku prowadzonego postępowania stwierdza istnienie ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania składek, który w szczególności wyraża się koniecznością ponoszenia wydatków finansowych z tytułu opieki i rehabilitacji syna. Jednakże Prezes Zakładu podkreśla, iż nie każde kłopoty finansowe strony mogą stanowić podstawę do umorzenia należności z tytułu składek, a także wskazuje, że podjęcie działalności gospodarczej na własny rachunek oznacza przyjęcie przez przedsiębiorcę ciężaru regulowania świadczeń publicznoprawnych, w tym składek na ubezpieczenie społeczne, a także ryzyka związanego z prowadzoną na własny rachunek działalnością gospodarczą ponosić winien płatnik, poszukując możliwości rozwiązania swojej sytuacji materialnej i płatniczej bez udziału państwa. Dlatego stwierdzić należy, iż to płatnik ponosi winę za powstałe zadłużenie, a zatem słusznym jest uznanie, iż na zobowiązanego spada odpowiedzialność za spłatę długu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną, której najważniejszym zadaniem jest realizacja przepisów o ubezpieczeniach społecznych, a zwłaszcza pozyskiwanie, na mocy prawa, od płatników należnych składek na ubezpieczenia społeczne, zarządzanie nimi oraz wypłacanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Do należytego wypełniania zadań nałożonych na Zakład przez ustawodawcę niezbędne jest skrupulatne ściąganie należnych składek od podmiotów zobowiązanych do ich opłacania po to by móc należycie i terminowo wypłacać uprawnionym świadczenia z tytułu ubezpieczeń społecznych. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzję złożył wnioskodawca, powołując się na argumentacje podniesioną już wcześniej, w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego. ZUS w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne powołane są do sprawowania wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji w powyżej określonych granicach, Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn aniżeli w niej wskazane. Sąd stwierdził bowiem naruszenie prawa dające podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na to, że została ona wydana przez niewłaściwy organ. Przepis art. 83 ust. 4. ustawy o s.u.s. stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu ( por. wyrok NSA z 28.01.2009 r., II GSK 691/08, niepubl. i powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007 r., II GSK 340/06 ). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje bowiem zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy o s.u.s. Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( Załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz. 164 ). W zaskarżonej decyzji z dnia [...] r. jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( odmiennie niż w decyzji z dnia [...]r., gdzie organem tym był Zakład Ubezpieczeń Społecznych ), wynika to zarówno z nagłówka decyzji jak i z jej uzasadnienia. Również w odpowiedzi na skargę wskazano Prezesa Zakładu jako organ wydający decyzję. Oznacza to, że decyzję wydał niewłaściwy organ, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 kpa, uzasadniającą stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wobec czego należało orzec jak w punkcie I sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w punkcie II wyroku w oparciu o art. 152 p.p.s.a. /-/Sz.Widłak /-/T.Geremek /-/M.Kosewska T.M.d