II SA/Łd 1418/10

Dnia 9 lutego 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka, Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), Protokolant Asystent sędziego Marcin Olejniczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2011 roku przy udziale - sprawy ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] nr [...], znak: [...] w przedmiocie odmowy wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego. 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. na rzecz M. W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł., decyzją z dnia [...], nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...], nr [...], wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. w sprawie wpisu do ewidencji producentów. Decyzja organu odwoławczego wydana została na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej k.p.a.) art. 12, art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 roku o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. z 2004 r. Nr 10 poz. 76 ze zm). Organ odwoławczy w trakcie przeprowadzonego postępowania ustalił, że w dniu 1 kwietnia 2010 roku M. W. wniósł o wpis do ewidencji producentów oraz o nadanie numeru identyfikacyjnego. Do wniosku dołączył wyrok Sądu Okręgowego w S. I Wydział Cywilny z dnia [...], w sprawie o sygn. akt [...], o orzeczeniu separacji związku małżeńskiego między wnioskodawcą, a M. W.. M. W. jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego w skład którego wchodzą nieruchomości rolne o powierzchni 6,45 ha, zwierzęta gospodarskie (bydło, konie) oraz maszyny rolnicze będące majątkiem wspólnym małżonków. Wobec tego w ocenie organu M. i M. W. nadal są współposiadaczami wyżej wymienionego gospodarstwa rolnego, a M. W. nie utraciła władztwa nad gospodarstwem rolnym. Ponadto organ ustalił, iż M. W. jest właścicielem nieruchomości rolnych o łącznej powierzchni 3,6654 ha oraz udziału we wspólnocie gruntowej oraz dzierżawcą nieruchomości rolnych o łącznej powierzchni 1,37 ha, będąc jedynym ich posiadaczem. Wnioskodawca od dnia 27 kwietnia 1985 roku pozostaje w związku małżeńskim z M. W., która w dniu [...] uzyskała wpis do ewidencji producentów za pisemną zgodą małżonka. Tym samym Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. w dniu [...] nadał jej numer identyfikacyjny [...]. Powołując się na przepis art. 614 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 roku, Nr 9, poz. 59 ze zm.) organ wyjaśnił, iż po orzeczeniu separacji osoby separowane pozostają nadal małżeństwem. W związku z tym mimo orzeczonej separacji wnioskodawca nadal pozostaje w związku małżeńskim z M. W. Zdaniem organu przepis art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów nie różnicuje sytuacji małżonków, którzy wspólnie prowadzą gospodarstwo rolne z tymi małżonkami, z których tylko jedno z nich pracuje w gospodarstwie rolnym. Na potrzeby przyznania małżonkom tylko jednego numeru identyfikacyjnego rozstrzygające znaczenie ma fakt istnienia związku małżeńskiego. Wskazany przepis, zaś nie przewiduje wyjątków od nadania numeru identyfikacyjnego tylko jednemu małżonkowi. Współmałżonek strony i współposiadacz gospodarstwa rolnego M. W. jest już zarejestrowana w Krajowym Systemie Ewidencji Producentów i w dniu [...] został jej nadany numer identyfikacyjny w krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności za pisemną zgodą wnioskodawcy, stąd numer ten nie może zostać nadany wnioskodawcy. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M. W., podnosząc, iż zaskarżona decyzja dotknięta jest wadą, gdyż przywołane przez organ pierwszej instancji przepisy nie dotyczą jego sprawy i zostały niewłaściwie zastosowane. Uzasadniając swoje stanowisko odwołujący się wyjaśnił, że w jego przypadku ma zastosowanie art. 54 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który stanowi, iż oświadczenie separacji powoduje powstanie między małżonkami rozdzielności majątkowej, a przepis przywołany w decyzji dotyczy tylko i wyłącznie niemożności zawarcia związku małżeńskiego. Nadto storna wskazała, że Przepis art. 614 § 1 wyraźnie precyzuje, że orzeczenie separacji ma skutki takie same jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód. Ponadto wnioskodawca wskazał, iż złożył wniosek o wpis do ewidencji producentów i nadanie numeru identyfikacyjnego w odniesieniu do swojego odrębnego majątku. W uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji z dnia [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. podtrzymał stanowisko wyrażone przez organ pierwszej instancji. Ustosunkowując się zaś do argumentacji zawartej w odwołaniu wskazał, iż w przepisach ustawy nie przewidziano możliwości dokonania wpisu do ewidencji producentów osoby, której współmałżonek ma nadany (za jego zgodą) numer identyfikacyjny, niezależnie od tego czy posiadają wspólne gospodarstwo rolne oraz niezależnie od stosunków majątkowych między małżonkami. Nadto w ocenie organu art. 12 ust. 4 ustawy dokonuje rozróżnienia na dwie kategorie podmiotów. Pierwszą stanowią małżonkowie, a drugą współposiadacze gospodarstwa rolnego i o ile ustawodawca, co do drugiej grupy podmiotów wyraźnie wskazał, że muszą one współposiadać gospodarstwo rolne, to w odniesieniu do małżonków nie wprowadził wymogu współposiadania gospodarstwa rolnego, a posłużył się jedynie pojęciem "małżonków". Zatem, w rozumieniu tego przepisu, małżonkowie powinni zawsze otrzymywać jeden numer identyfikacyjny i co istotne jeden numer identyfikacyjny przyznawany jest małżonkom niezależnie od rodzaju małżeńskiego ustroju majątkowego i od okoliczności czy gospodarstwo stanowi część majątku wspólnego małżonków czy odrębnego. Ustawodawca we wskazanym przepisie nie rozróżnia bowiem sytuacji małżonków, którzy wspólnie prowadzą gospodarstwo rolne z tymi małżonkami, którzy posiadają odrębne gospodarstwa niezwiązane ze sobą funkcjonalnie, organizacyjnie, ekonomicznie. Wskazany przepis nie odwołuje się do stosunków majątkowych istniejących między małżonkami. Decydującym jest tu fakt istnienia związku małżeńskiego. Nadto w ocenie organu odwoławczego fakt pozostawania współmałżonków w separacji nie stanowi podstawy uwzględnienia żądania strony nadania odrębnego numeru identyfikacyjnego, bowiem separacja znosi wspólność majątkową małżeńską, jednak ustrój majątkowy małżonków pozostaje bez wpływu na wynik postępowania w sprawie z wniosku o wpis do ewidencji producentów i nadanie numeru identyfikacyjnego. W przeciwieństwie bowiem do rozwodu, separacja nie rodzi skutku rozwiązania małżeństwa. Separacja może zostać w każdej chwili zniesiona po czym ustają jej skutki i następuje powrót do sytuacji sprzed jej orzeczenia. Mając na względzie wyżej przywołane argumenty w ocenie organu odwoławczego tylko trwałe ustanie małżeństwa poprzez rozwiązanie go w wyniku rozwodu uprawniałoby organ administracji do nadania M. W. odrębnego numeru identyfikacyjnego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję skierował M. W., wnosząc o jej uchylenie. w jej treści skarżący ponowił argumentację zawartą w odwołaniu. Podkreślił też, że prowadzeniem gospodarstwa zajmował się od lat, zaś obecnie nie ma możliwości korzystania z pomocy unijnej i efektywnie prowadzić gospodarstwa. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z dyspozycją art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych (...), przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi, skutkujące uchyleniem zaskarżonej decyzji, następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (a); naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (b); inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (c). Kontroli sądu w niniejszym postępowaniu poddane zostały decyzje, na mocy których odmówiono M. W. wpisu do ewidencji producentów rolnych w sytuacji, gdy przed prawomocnie orzeczoną separacją taki wpis uzyskała jego małżonka. Organy jako podstawę negatywnego rozstrzygnięcia wskazały art. 12 ust 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 roku o krajowym systemie producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. z 2004 roku, Nr 10, poz. 76, powoływanej dalej jako ustawa). W tym miejscu należy wskazać, iż zgodnie z dyspozycją art. 11 ust. 1 ustawy, producent podlega wpisowi do ewidencji producentów na podstawie wniosku złożonego do kierownika biura powiatowego agencji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę wnioskodawcy. Jednocześnie z wpisem do ewidencji nadaje się numer identyfikacyjny stosownie do art. 12 ust. 1 ustawy. W przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny. Numer identyfikacyjny nadaje się temu ze współmałżonków, co do którego współmałżonek wyraził pisemną zgodę (art. 12 ust. 4 ustawy). Producentem rolnym zgodnie z art. 3 pkt 3 ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej, będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego. Nadto podkreślić należy, iż stosownie do treści art. 3 pkt 1 ustawy gospodarstwo rolne to wszystkie nieruchomości rolne będące w posiadaniu tego samego podmiotu. Interpretując treść art. 12 ust. 4 ustawy organ uznał, iż w przypadku małżonków nadaje się jeden numer identyfikacyjny, a ustawa od powyższej reguły nie przewiduje wyjątków. Organ podkreślił, że orzeczenie separacji, stosownie do zapisu art. 614 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm., dalej k.r.i.o.), nie powoduje ustania małżeństwa, znosząc tylko wspólność majątkową małżonków (art. 54 § 1 k.r.i.o.). Zdaniem organu ustrój majątkowy małżonków pozostających w separacji pozostaje bez wpływu na wynik postępowania w sprawie nadania numeru identyfikacyjnego, bowiem w przeciwieństwie do rozwodu, separacja nie skutkuje rozwiązaniem małżeństwa. W ocenie sądu taka wykładnia art. 121 ust.4 ustawy nie zasługuje na aprobatę. Separacja istotnie nie powoduje ustania małżeństwa, ale nader istotne są skutki separacji, określone w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, ze stosownie do zapisu art. 614 § 1 k.r.i.o. orzeczenie separacji ma skutki takie jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba, że ustawa stanowi inaczej. Przepis ten statuuje więc generalną zasadę skutków separacji, zrównując je co do zasady ze skutkami rozwodu. Zatem sytuacja prawna małżonka w razie prawomocnie orzeczonej separacji winna być oceniana tak samo, jak w przypadku orzeczonego rozwodu, o ile przepis ustawy nie przewiduje rozwiązań odmiennych. Wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji pogląd, że separacja powoduje "tylko zniesienie wspólności majątkowej" nie jest uprawniony na gruncie regulacji kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, regulujących separację. Decyduje o tym właśnie treść cytowanego wyżej art. 614 § 1 k.r.i.o. Zniesienie wspólności majątkowej jest jednym ze skutków separacji, ale status małżonków, co do których orzeczono separację nie jest wcale tożsamy ze statusem małżonków, którzy znieśli małżeńską wspólność ustawową. Jeżeli z uregulowania art. 12 ust.4 ustawy wynika, że ograniczenia co wpisu do ewidencji rolników i nadania numeru identyfikacyjnego nie stosuje się do małżonków po rozwodzie (małżeństwo ustało), to ten sam przepis czytany przez pryzmat zasady wynikającej z art. 614 § 1 k.r.i.o. nakazuje przyjąć tożsame rozwiązanie dla małżonków pozostających w separacji. Skutki separacji, jak wynika z art. 614 § 1 k.r.i.o. dotyczą zarówno sfery praw niemajątkowych jak i majątkowych, w obrębie prawa prywatnego i publicznego. Zatem w zakresie praw i obowiązków związanych z ubieganiem się o wpis do ewidencji producentów rolnych i nadanie numeru indentyfikacyjnego sytuacja małżonka w razie orzeczonej separacji (wobec braku odmiennych rozwiązań ustawowych) powinna być oceniania tak samo, jak w przypadku orzeczonego rozwodu. Ogólna zasada w zakresie skutków prawnych separacji sformułowana w przepisie odsyłającym zapobiega powstawaniu luk, ponieważ w przypadkach, gdy brak szczególnej regulacji, należy bezpośrednio stosować przepisy regulujące skutki prawne rozwodu, a jednocześnie nie można stosować wobec separowanych małżonków tych przepisów, które regulują skutki prawne właściwe małżeństwu, wynikające z jego zawarcia. Poszczególne skutki prawne separacji można zatem podzielić na dwie grupy: te, które stanowią przejaw powyższej zasady oraz te, które stanowią od niej wyjątek. Z kolei wyjątki od zasady rozwodowych skutków separacji zostały sformułowane expressis verbis w przepisach prawnych (zob. komentarz do art. 614 § 1 k.r.i.o. [w:] H. Dolecki (red.), T. Sokołowski (red.), M. Andrzejewski, A. Lutkiewicz – Rucińska, A. Olejniczak, A. Sylwestrzak, A. Zielonacki, Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Komentarz, Lex 2010). Skutki prawne separacji były już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z dnia 25 stycznia 2007 roku, w sprawie o sygn. akt II GSK 273/06, Lex 287963, stwierdził, że wprowadzenie do porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej instytucji separacji miało na celu stworzenie alternatywnego w stosunku do rozwodu uporządkowania sytuacji małżonków, w których związku nastąpił zupełny rozkład pożycia (a więc zerwanie więzi duchowej, fizycznej ale i gospodarczej). Zatem w uregulowaniu tej kwestii zasadnicze znaczenie ma myśl zawarta w treści art. 614 § 1 k.r.i.o. NSA, dokonując analizy zacytowanego przepisu podkreślił dopuszczalność przyjmowania odstępstw od zawartej w nim zasady jedynie na podstawie uregulowań ustawowych, konkludując, iż w regulacji zawartej w art. 614 § 1 k.r.i.o. chodzi o skutki - wywoływane zarówno w sferze niemajątkowej, jak i majątkowej, na gruncie nie tylko prawa rodzinnego, ale generalnie - w całym obszarze prawa. Wyrok ten wprawdzie dotyczył przyznania renty strukturalnej, jednak ocena prawna w nim zawarta ma odniesienie także do stanu faktycznego w niniejszej sprawie. Należy podkreślić, iż zastosowany w niniejszej sprawie przepis art. 12 ust. 4 ustawy, funkcjonuje w ramach większej usystematyzowanej grupy przepisów, jaką jest sama ustawa i szerzej cały system prawa. Należało zatem zastosować wykładnię funkcjonalną i systemową omawianego przepisu, uwzględniając także regulację dotyczącą pozostawania małżonków w separacji, stosownie do treści przepisów k.r.i o. Podkreślenia wymaga, że ustawa o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności nie przewidziała odstępstw w omawianym zakresie. Zatem, skoro z przepisu art. 12 ust.4 ustawy wynika, że małżonek po uzyskaniu rozwodu może się ubiegać o wpis do ewidencji producentów rolnych i o nadanie numeru identyfikacyjnego, to w świetle unormowania art. 614 § 1 k.r.i.o, takie samo uprawnienie przysługiwać będzie małżonkowi po orzeczeniu separacji. Kończąc należy wskazać, iż przywołane w uzasadnieniu organu drugiej instancji wyroki sądów administracyjnych dotyczyły małżonków pozostających w związku małżeńskim, w stosunku do których istniała jedynie rozdzielność majątkowa w rozumieniu k.r.i.o.. Pogląd wyrażony we wskazanych przez organ orzeczeniach nie znajdzie zastosowania w odniesieniu do stanu faktycznego w niniejszej sprawie, bowiem M. i M. W. pozostają w prawomocnie orzeczonej separacji. Ustawa wyraźnie odróżnia między skutkami rozdzielności majątkowej a skutkami separacji, które - jak już wcześniej podkreślano - są znacznie dalej idące, a ustawodawca jako zasadę generalną przyjął, że skutki separacji są tożsame ze skutkami rozwodu. Należy przypomnieć, że dla orzeczenia separacji, podobnie jak w przypadku rozwodu, niezbędne jest ustalenie zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego w jego wszystkich aspektach, w tym zwłaszcza ekonomicznym. Tych przesłanek w ogóle nie bada się przy wprowadzaniu ustroju rozdzielności majątkowej Organ ponownie rozpoznając sprawę winien uwzględnić ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku oraz ewentualnie uzupełnić postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia, czy M. W. spełnia pozostałe przesłanki wymagane dla wpisania go do ewidencji producentów rolnych i nadania numeru identyfikacyjnego.. Mając na uwadze powyższe sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. m.o.