I FZ 196/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Chustecka po rozpoznaniu w dniu 28 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 maja 2011 r., sygn. akt III SO/Gl 26/10 w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 30 września 2010 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 18 maja 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił L. R. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 30 września 2010 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług Sąd I instancji wskazał, że z dokumentów przedstawionych przez skarżącego wynika, że rodzina skarżącego uzyskuje miesięczny dochód w łącznej kwocie ok. 9.835,00 zł. Wydatki związane z korzystaniem z mieszkania o pow. 91,20 m2 wynoszą ok. 520,00 zł. Opłaty za energię elektryczną za dwa miesiące wynoszą – ok. 400,00 zł, woda i kanalizacja - ok. 200,00 zł. Skarżący pokrywa też czesne studiującej zaocznie córki w wysokości 2.000,00 zł na semestr. Jako składniki posiadanego przez żonę majątku, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej skarżący wymienił samochód Chrysler Pacific rok produkcji 2006 zakupiony na kredyt. Natomiast na mieniu strony Prokurator Okręgowy w K. ustanowił zabezpieczenie. Zostało również zajęte konto bankowe skarżącego. Skarżący przedstawił deklaracje VAT za ostatnie trzy miesiące, gdzie wykazano podstawy opodatkowania działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę w kwotach: 36.985,00 zł, 42.614,00 zł i 49.944,00 zł. Zeznanie podatkowe za 2009 r., z którego ustalono, iż żona wnioskodawcy z tytułu prowadzonej działalności osiągnęła dochód w wysokości 150.365,96 zł. Natomiast prowadzona przez skarżącego firma w 2009 r. wypracowała przychód w kwocie 86.481,94 zł, koszty jego uzyskania w wysokości 53.185,31 zł oraz dochód rzędu 33.296,63 zł. Reasumując Sąd wskazał, że zarówno skarżący jak i jego żona prowadzą działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze, a sytuacja materialno-finansowa skarżącego nawet przy wielości postępowań sądowych nie uzasadnia udzielenia prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jednocześnie od osób prowadzących spory w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą oczekiwać należy zapobiegliwości i przezorności, jako że ta wiąże się ze swej istoty z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji w tym kosztów także sądowych. Analiza materiału dowodowego pozwala, zdaniem Sądu stwierdzić, że sytuacja materialno-finansowa skarżącego jest dobra i nie ma podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Zażalenie od powyższego postanowienia złożył skarżący zaskarżając orzeczenie w całości i wnosząc o uchylenie orzeczenia oraz przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu strona zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej: P.p.s.a. bez uwzględnienia istotnych okoliczności dla wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W uzasadnieniu podkreślono, że brak w zaskarżonym postanowieniu argumentacji, w której Sąd wskazał na jakiej podstawie orzekł, że poniesienie przez skarżącego opłaty tytułem wpisów sądowych dające łącznie kwotę 19.832,48 zł nie spowodują uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Tymczasem z orzecznictwa wynika, że Sąd winien rozpatrzyć sytuację materialną strony z uwzględnieniem wielości postępowań z jej udziałem. Zdaniem skarżącego przedstawione okoliczności oraz fakt ustanowienia na jego mieniu zabezpieczenia, w tym zajęcia posiadanego konta bankowego, powinny stanowić przesłankę do zastosowania art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie Sąd I instancji - po obszernym przedstawieniu podstaw prawnych związanych z instytucją prawa pomocy i przeanalizowaniu dostępnych w niniejszej sprawie danych - przyjął, że skarżący nie spełnił warunków przyznania tego prawa określonych w art. 246 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tymczasem okoliczności, na których skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie wykazują, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Okoliczności te zostały prawidłowo ocenione przez Sąd I instancji. Zwłaszcza należy podkreślić, że kluczowym argumentem w niniejszej sprawie nie może być powołanie się na wielość spraw i konieczność uiszczenia wielu wpisów sądowych. Sam bowiem fakt prowadzenia wielu postępowań nie może spowodować z automatu zwolnienia strony z ponoszenia kosztów sądowych. Z dokumentów przedstawionych przez skarżącego wynika wprawdzie, że wobec strony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, a jego konta zostały zablokowane, ale dochód skarżącego i jego żony wynosi łącznie 9.835,00 zł. Wydatki strony obejmują m. in. koszty związane z utrzymaniem mieszkania, tj. 520 zł oraz opłaty za media. Natomiast studiująca córka, jak prawidłowo wskazał Sąd I instancji, osiągnęła dochód pracując w Anglii, więc posiada możliwości by osiągnąć adekwatny do zdobytego wykształcenia dochód, ponadto pobierała w okresie od kwietnia do listopada 2010 r. stypendium. Działalność gospodarcza skarżącego w 2009 r. uzyskała przychód w kwocie 86.481,94 zł, koszty jego uzyskania w wysokości 53.185,31 zł oraz dochód rzędu 33.296,63 zł. Z kolei żona skarżącego prowadzi działalność gospodarczą i zadeklarowała następujące podstawy opodatkowania: 36.985,00 zł, 42.614,00 zł i 49.944,00 zł. Natomiast z zeznania podatkowe za 2009 r. wynika, że osiągnęła dochód z tytułu prowadzonej działalności w wysokości 150.365,96 zł. Niewątpliwie rację ma również Sąd I instancji, że trudno nie odnieść twierdzeń skarżącego o sytuacji finansowej jego rodziny, powoływanych w celu skorzystania z tzw. prawa ubogich, do faktu przyznanego kredytu żonie skarżącego na zakup samochodu. Aby bowiem uzyskać, a następnie spłacać kredyt, żona skarżącego musiała wykazać odpowiednio wysoką zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia wraz z towarzyszącymi mu kosztami dodatkowymi. Do tego konieczne jest zaś wykazanie m.in. rentowności prowadzonej działalności gospodarczej zabezpieczającej zobowiązania kredytowe w określonej wysokości. Ponadto z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych nie wynika fakt zalegania ze spłatą rat. Dbałość o płynność finansową i regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza konieczności regulowania niemniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnym. Słusznie Sąd I instancji ponadto wskazał, że zgodnie z art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu ustanowiona rozdzielność majątkowa małżonków. W tym stanie rzeczy nie można uznać, że skarżący wykazał, iż spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a zatem że obiektywnie nie ma możliwości uzyskania środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z uwagi na powyższe oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji