II OZ 495/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 94/11 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 949/05 w sprawie ze skargi M. B. o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 949/05 zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lipca 2006 r. postanawia: oddalić zażalenie. W dniu 17 stycznia 2011 r. (data stempla pocztowego – k. 9) M. B. działając przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 949/05 wraz ze skargą o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lipca 2006 r., sygn. akt VII SA/Wa 949/05. Postanowieniem z dnia 14 lutego 2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 94/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania sądowego w powyższej sprawie. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w przedmiotowej sprawie przyjąć należało, iż wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania sądowego został złożony po terminie określonym przepisami o wznowieniu postępowania sądowego zawartymi w dziale VII ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Sąd wskazał również, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy pełnomocnik skarżącej zachowując wymogi formalne złożył wniosek o przywrócenie terminu, nie sposób jednak rozpatrywać wniosku o przywrócenie terminu bez ścisłej korelacji z przedmiotem, którego wniosek dotyczy. W dalszej części uzasadnienia Sąd podniósł, iż skarżąca jako podstawę do wniesienia skargi o wznowienie postępowania sądowego przyjęła art. 273 § 2 p.p.s.a. czyli wykrycie nowych okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. We wniosku o przywrócenie terminu podała, iż o podstawie wznowienia dowiedziała się po wydaniu decyzji z dnia [...] marca 2009r. przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Miechowie. Wtedy to według skarżącej zaistniały przesłanki do wznowienia postępowania. Natomiast termin do wniesienia skargi o wznowienie należy liczyć w oparciu o art. 277 p.p.s.a., zgodnie z którym skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia. Termin określony w art. 277 p.p.s.a. jest terminem procesowym zawitym. O rozpoczęciu biegu terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania decyduje data, w której strona faktycznie dowiedziała się o podstawie wznowienia. Strona, która uchybiła powyższemu terminowi, może złożyć wniosek o przywrócenie terminu na podstawie art. 86 p.p.s.a. Przyczyna uchybienia trzymiesięcznego terminu określonego w art. 277 p.p.s.a. do wniesienia skargi o wznowienie ustaje w dniu, w którym skarżąca miała rzeczywistą możliwość wniesienia tej skargi. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie, skoro skarżąca powzięła wiadomość o zaistnieniu przesłanek wznowieniowych po wydaniu decyzji z dnia [...] marca 2009r., to początek biegu trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi o wznowienie winien być liczony od tego dnia. Skarżąca natomiast dopiero po upływie blisko półtora roku od ww. daty, tj. w lipcu 2010 r., zwróciła się do byłego pełnomocnika o złożenie takiej skargi do Sądu, a w związku z otrzymaniem negatywnej odpowiedzi, w dniu 18 sierpnia 2010 r. złożyła wniosek o ponowne przyznanie pełnomocnika z urzędu. Zatem, zdaniem Sądu, nawet gdyby przyjąć, że skarżąca powzięła informację o podstawie wznowienia w dniu, w którym zwróciła się do byłego pełnomocnika o złożenie w jej imieniu skargi o wznowienie, tj. lipiec 2010 r. (27 lipca 2010 r. - data pisma/odpowiedzi adw. [...]), to trzymiesięczny termin do wniesienia skargi o wznowienie upłynąłby w październiku 2010 r., zatem i temu terminowi skarżąca uchybiła. Ponadto odnosząc się do przesłanki określonej w art. 87 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którą w piśmie należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, zdaniem Sądu w niniejszej sprawie fakt uchybienia terminu nie został w żaden sposób uzasadniony. Brak winy, który jest warunkiem sine qua non zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dołożeniu szczególnej oraz należytej staranności przy dokonywaniu czynności, do której strona jest zobowiązana i można o nim mówić jedynie wówczas, gdy przeszkody powstałej w jego dochowaniu nie można było przezwyciężyć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, czyli gdy strona dołożyła należytej staranności przy prowadzeniu swych spraw. We wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu - a zatem uzasadnić wniosek okolicznościami, które wskazują, że strona nie miała możliwości dokonania czynności w wyznaczonym terminie. Konkludując Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie nie może jednoznacznie ustalić czy termin do wniesienia skargi o wznowienie został zachowany. Jeżeli zaś, w ocenie Sądu, nie jest możliwe jednoznaczne ustalenie, czy termin, o którym mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a. został zachowany, Sąd ma obowiązek wydać rozstrzygnięcie merytoryczne w przedmiocie uchybienia terminu na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. W tych warunkach, w ocenie Sądu, choć pełnomocnik skarżącej dokonał wszelkich czynności (skarga o wznowienie i wniosek o przywrócenie terminu) zgodnie z formalizmem procesowym, należy jednak uznać je za bezskuteczne z uwagi na brak wskazania daty uchybienia terminu oraz brak uzasadnienia uchybienia terminu. Zażalenie na powyższe złożyła M. B. zarzucając zaskarżonemu postanowieniu: 1) naruszenie art. 277 p.p.s.a. poprzez uznanie, że skarżąca uchybiła terminowi do wznowienia postępowania, który to termin powinien być liczony od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, 2) naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie niemożliwe jest ustalenie zachowania terminu z art. 86 § 1 p.p.s.a. Jednocześnie skarżąca wniosła o zmianę zakwestionowanego postanowienia i uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. VII SA/Wa 949/05. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że zgodnie z przyjętym w doktrynie stanowiskiem siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu biegnie od momentu kiedy pełnomocnik dowiedział się o uchybieniu terminowi i mógł dokonać stosownej czynności. W niniejszej sprawie wprawdzie pełnomocnik dowiedział się, że jest pełnomocnikiem z urzędu skarżącej w dniu 4 stycznia 2011 r., lecz dopiero w dniu 10 stycznia 2011 r. po przejrzeniu akt sprawy dowiedział się o uchybieniu terminu. Zatem siedmiodniowy termin do złożenia wniosku należy liczyć od dnia 10 stycznia 2011 r. Tym samym nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem Sądu, że nie można jednoznacznie ustalić, czy termin z art. 86 § 1 p.p.s.a. został zachowany. Pełnomocnik skarżącej wskazał także, że Sąd podniósł, iż skarżąca dowiedziała się o przyczynie wznowienia po wydaniu decyzji z dnia [...] marca 2009 r., a zatem początek biegu terminu do wniesienia skargi o wznowienie powinien być liczony od tego dnia. Natomiast skarżąca dopiero po półtora roku zgłosiła się do byłego pełnomocnika o złożenie skargi o wznowienie, a w związku z otrzymaniem negatywnej odpowiedzi w dniu 18 sierpnia 2010 r. złożyła wniosek o przyznanie pełnomocnika z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, albowiem orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Przepis art. 87 § 1 p.p.s.a. stanowi, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2 art. 87 p.p.s.a.). Natomiast przepis art. 88 p.p.s.a. obliguje sąd do odrzucenia wniosku spóźnionego lub z mocy ustawy niedopuszczalnego. Zatem z powyższego wynika, że w pierwszej kolejności sąd winien zbadać czy strona zachowała wszystkie warunki formalne, tj. czy zachowała termin wskazany w treści art. 87 § 1 p.p.s.a do złożenia wniosku oraz czy wniosek jest dopuszczalny z mocy ustawy. Stwierdzenie, iż wniosek jest niedopuszczalny lub spóźniony skutkuje obowiązkiem jego odrzucenia. W niniejszej sprawie istotne jest ustalenie, kiedy ustała przyczyna uchybienia terminu do dokonania czynności. W kwestii tej sąd nie przeprowadza postępowania dowodowego, a jedynie opiera się na twierdzeniach strony popartych stosownymi dowodami oraz dowodami zgromadzanymi w aktach sprawy. W judykaturze utrwalony jest już pogląd, że z uwagi na długotrwałość procedury przyznawania stronie prawa pomocy w zakresie ustanawiania pełnomocnika z urzędu, wyłączona jest wina strony w uchybieniu, pod tym jednakże warunkiem, że uchybienie to nastąpiło wyłącznie z tej przyczyny. W takiej sytuacji pełnomocnik z urzędu zobowiązany jest do złożenia wniosku do przywrócenie terminu do dokonania danej czynności procesowej, który to wniosek zgodnie z treścią art. 87 § 1 p.p.s.a. winien być złożony w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyczyna uchybienia terminu ustała w momencie zawiadomienia pełnomocnika z urzędu o ustanowieniu go pełnomocnikiem strony, albowiem zgodnie z treścią art. 244 § 2 p.p.s.a. ustanowienie w ramach prawa pomocy pełnomocnika z urzędu jest równoznaczne z udzieleniem mu pełnomocnictwa. Zatem pełnomocnik od momentu doręczenia takiego zawiadomienia jest umocowany i może działać w imieniu strony. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że zawiadomienie o ustanowieniu adw. W. P. pełnomocnikiem skarżącej pełnomocnik ten otrzymał w dniu 4 stycznia 2011 r. Zatem, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym dniu ustała przyczyna uchybienia terminu, co jest równoznaczne z początkiem biegu siedmiodniowego termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu (porównaj: motywy do postanowień NSA z dn. 13.01.2011 r., sygn. akt I OZ 1016/10, z dn. 8.03.2011 r., sygn. akt I OZ 138/11 czy z dn. 8.10.2010 r., sygn. I OZ 743/10 opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Co do zasady możliwe jest przyjęcie, że w konkretnej sytuacji rzeczywista możliwość działania w imieniu strony nastąpi później, aniżeli w momencie otrzymania przez pełnomocnika zawiadomienia o ustanowieniu go pełnomocnikiem strony, jednakże zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego taka sytuacja w przedmiotowej sprawie nie miała miejsca. W pierwszej kolejności wskazać należy, że adwokat jako profesjonalista winien zdawać sobie sprawę z tego, że praktycznie na każdym etapie postępowania może zostać wyznaczony pełnomocnikiem z urzędu, także w trakcie biegu terminu, bądź już po jego zakończeniu, a więc z aktami sprawy winien zapoznać się niezwłocznie. Tymczasem w przedmiotowej sprawie pełnomocnik skarżącej został poinformowany o ustanowieniu go pełnomocnikiem z urzędu w dniu 4 stycznia 2011 r., ale dopiero w dniu 10 stycznia 2011 r. umocował aplikanta do zapoznania się z aktami sprawy w sądzie, a w dniu 17 stycznia 2011 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu wraz ze skargą o wznowienie postępowania sądowoadminstracyjnego. Przy czym w treści wniosku w ogóle nie odniesiono się do tego, czy w okresie od dnia otrzymania zawiadomienia o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu do dnia 10 stycznia 2011 r. istniała obiektywna przeszkoda, która uniemożliwiła temu pełnomocnikowi zapoznanie się z aktami sprawy niezwłocznie po otrzymaniu zawiadomienia. W tej sytuacji nie sposób podzielić stanowiska pełnomocnika, że siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu rozpoczął swój bieg od dnia 11 stycznia 2011 r. W świetle powyższego stwierdzić należy, że pełnomocnik skarżącej złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania z przekroczeniem siedmiodniowego terminu, bo w dniu 17 stycznia 2011 r., podczas gdy termin ten upłynął z dniem 11 stycznia 2011 r., a więc w świetle art. 88 w zw. z art. 87 § 1 p.p.s.a. zaszła obligatoryjna podstawa do odrzucenia wniosku. Z tego względu, na podstawie art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.