II FZ 349/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Sędzia NSA Teresa Porczyńska po rozpoznaniu w dniu 14 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 23 maja 2011 r., sygn. akt I SA/Ke 655/10 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 20 września 2010 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 maja 2011 r., sygn. akt I SA/Ke 655/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, odmówił M. P. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi Skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 20 września 2010 r., wydanej w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Sąd pierwszej instancji wskazał, że M. P. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego. W złożonym wniosku skarżąca wskazała, że źródłem uzyskiwanego przez nią dochodu był zasiłek dla bezrobotnych w wysokości ok. 500zł miesięcznie. Od połowy maja 2010r. podjęła zatrudnienie z miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie ok. 900zł netto, przy czym jak twierdzi skarżąca kwota ta ledwie wystarcza na pokrycie najniezbędniejszych potrzeb. Ponadto skarżąca w dniu 30 listopada 2010r. urodziła dziecko i spodziewa się z tego tytułu zwiększonych wydatków. Skarżąca wraz z rodziną mieszka u rodziców, którzy pokrywają koszty mieszkania. Mąż skarżącej, z którym ustanowioną ma rozdzielność majątkową prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu osiąga dochód w wysokości 700zł miesięcznie. Skarżąca nie wykazała majątku. Ponadto oświadczyła, że w szeregu wszczętych wcześniej sprawach przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Kielcach uzyskała zwolnienie od kosztów sądowych oraz pomoc doradcy podatkowego. Pismem z dnia 17 marca 2011r. Sąd wezwał skarżącą do uzupełnienia w/w wniosku poprzez: - udokumentowanie dochodów uzyskanych przez skarżącą oraz przez jej męża w 2010r; - przedłożenie odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego za rok 2009 skarżącej oraz jej męża; - przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącą oraz jej męża rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych za okres ostatnich 6 miesięcy; - przedłożenie oświadczenia, jaką kwotę miesięcznie przeznacza wraz z mężem i dziećmi na wydatki związane z życiem codziennym np. produkty żywnościowe, inne podstawowe środki niezbędne do życia; - określenie i udokumentowanie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania domu np. energia, ogrzewanie, media, telefon; - przedłożenie zaświadczenia z Urzędu Gminy R. na okoliczność posiadania przez niąi jej męża nieruchomości na terenie Gminy R.; - przedłożeniu oświadczenia, kto jest właścicielem domu w miejscowości D. [...], w którym zamieszkuje wraz z rodziną. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przedłożyła pismo z dnia 6 kwietnia 2011r., w którym oświadczyła, że z mężem pozostaje w rozdzielności majątkowej i mąż nie udostępnił jej do wglądu swoich rachunków bankowych a sama rachunków bankowych nie posiada. Skarżąca wykazała, że wraz z mężem ponoszą miesięcznie wydatki na utrzymanie rodziny w kwocie ok. 900-1100zł, na inne wydatki ok. 500-600zł. Skarżąca oświadczyła, że właścicielami domu w miejscowości D. [...], w którym mieszka są jej rodzice, ale nie posiada żadnych dokumentów na potwierdzenie tego faktu. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada z mężem żadnych nieruchomości na terenie gminy R., natomiast z gminy nie uzyskała żadnego zaświadczenia na tą okoliczność, poinformowano skarżącą, że Urząd Gminy nie wydaje takich zaświadczeń. Skarżąca przedłożyła kserokopię postanowienia Wójta Gminy R. z dnia 1 kwietnia 2011r. o odmowie wydania zaświadczenia. Ponadto skarżąca wniosła o dołączenie do akt niniejszej sprawy dokumentów złożonych do akt sprawy o sygn. akt I SA/Ke 429/10 i I SA/Ke 430/10 tj. PIT-11 z zakładu pracy, PIT-11 z urzędu pracy, PIT-36 za 2009r., akt notarialny. Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2011r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego. Od orzeczenia referendarza sądowego skarżąca wniosła sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Postanowieniem z dnia 23 maja 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał m.in., że M. P. nie wykazała i nie udokumentowała powołując się na ustanowioną z mężem rozdzielność majątkową dochodów uzyskanych przez męża w 2009r. i w 2010r. Nieujawnienie sytuacji majątkowej współmałżonka nie pozwala z kolei na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich (por. postanowienie NSA z dnia 2 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 216/09, LEX nr 552212). Na mocy zaś art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Wynikający z powołanej regulacji obowiązek wzajemnie pomocy istnieje przy tym niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Wobec tego, dla oceny sytuacji majątkowej skarżącej istotne było zatem ustalenie, dochodów współmałżonka. Przy czym, skarżąca oświadcza, że z mężem mieszka, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i mąż częściowo ponosi wydatki związane z utrzymaniem rodziny. Skarżąca nie wykonała także wezwania w zakresie udokumentowania kto jest właścicielem domu, w którym skarżąca zamieszkuje wraz z rodziną w miejscowości D. [...], twierdząc, że nie posiada żadnych dokumentów na tę okoliczność. Niepodjęcie współpracy z Sądem w tym zakresie nie może pozostać bez konsekwencji - z cytowanego wyżej art. 255 ustawy p.p.s.a. wynika bowiem, że tryb ten uruchamiany jest wtedy, gdy dane zawarte we wniosku są niewystarczające lub budzą wątpliwości, a zatem nieuczynienie zadość wezwaniu powoduje, iż materiał, którym dysponuje orzekający, pozostaje niekompletny, a wątpliwości co do oświadczeń strony nie zostają wyjaśnione. Subiektywne przekonanie strony o zasadności jej wniosku przy równoczesnym nieodniesieniu się do kwestii uznanych przez Sąd za niewystarczająco wykazane, powoduje, iż wniosku nie można uwzględnić. Oceniając sytuację majątkową skarżącej należy uznać, że nie wykazała ona, iż jej położenie majątkowe uzasadniało przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, przedstawione w formularzu o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, uzupełnione poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów, nie dają podstawy do uznania, że wnioskodawca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. W zażaleniu na powyższe postanowienie M. P. wniosła o jego uchylenie lub zmianę poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie doradcy podatkowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Prawo do sądu jest jednym z praw osobistych gwarantowanych jednostce w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Gwarantuje ono każdemu prawo do rozpatrzenia jego sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Prawo do sądu wynika również z ratyfikowanych przez Polskę norm prawa międzynarodowego, a zwłaszcza art. 14 ust. 1 zd. 2 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie już prezentując pogląd w zakresie prawa do sądu (m.in. orz. z 8.4.1997 r., K 14/96, OTK 1997, Nr 2, albo wyr. z 9.6.1998 r., K 28/97, OTK 1998, Nr 4, poz. 50), stwierdził, że obejmuje ono: - prawo dostępu do sądu, tj. prawo do uruchomienia postępowania przed sądem - organem niezależnym, bezstronnym i niezawisłym; - prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności; - prawo do wyroku sądowego, tj. prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd w rozsądnym terminie. Instytucja prawa pomocy stanowi zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Umożliwia ona realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy i w dołączonych do niego dokumentach oraz w odpowiedzi na wezwanie Sądu przedstawiła swój stan finansowo - majątkowy. Z jej oświadczenia wynika, że wraz z mężem ponoszą miesięcznie wydatki na utrzymanie rodziny w kwocie ok. 900-1100zł, na inne wydatki ok. 500-600zł przy dochodach zamykających się kwotą ok. 1660 zł. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie rozważono tych okoliczności. Sąd nie porównał wysokości miesięcznych wydatków, związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny i wydatków na spłatę zobowiązań publicznoprawnych z wysokością dochodów osiąganych przez skarżącą i jej męża, nie wskazał, czy wysokość miesięcznych wydatków pozwala na zaoszczędzenie kwoty niezbędnej do uiszczenia wpisu. Uzasadnienie postanowienia w tym zakresie jest ogólnikowe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego główną przyczyną odmowy przyznania Stronie prawa pomocy nie może być brak możliwości przedłożenia dokumentów źródłowych na skutek m.in. rozdzielności majątkowej z małżonkiem, który – jak w niniejszej sprawie – odmawia ujawnienia informacji o swoim majątku lub o jego konkretnych składnikach. Obiektywne przeszkody w postaci braku współpracy małżonka, względem którego wnioskodawca ma ustanowioną rozdzielność majątkową, nie może automatyczne przemawiać na niekorzyść wnioskodawcy. Jest to bowiem zachowanie osoby trzeciej, która nie jest uczestnikiem postępowania sądowoadministracyjnego i za którą wnioskodawca nie ponosi odpowiedzialności. Spełnienie warunkom art. 246 § 1 p.p.s.a. wymaga od wnioskujących o prawo pomocy ustosunkowania się do wezwania skierowanego do nich przez sąd administracyjny na mocy art. 255 p.p.s.a. i podjęcia wszelkich niezbędnych działań dla wykonania tego wezwania. Efekt działań wnioskodawców, w postaci przedłożonych oświadczeń i dokumentów źródłowych, podlega za każdym razem ocenie sądu. Należy przy tym mieć na względzie, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy składane są pod reżimem odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), o czym świadczy stosowane pouczenie na formularzach urzędowych wniosku o prawo pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w.w. reżim prawny obejmuje także oświadczenia składane w odpowiedzi na wezwanie, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu wniosku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach powinien dokonać porównania wydatków i dochodów Skarżącej, uwzględniając okoliczność nieprzedstawienia przez nią dokumentów, o które w trybie art. 255 p.p.s.a. została wezwana. Powyższe pozwoli na jednoznaczną ocenę spełnienia przesłanek do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.