II GZ 95/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 lipca 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 60/11 w zakresie odrzucenia zażalenia na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie ze skargi P. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zaskarżonym postanowieniem z 28 lipca 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 60/11, odrzucił zażalenie [...] na postanowienie tego Sądu z 14 lutego 2011 r., w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] stycznia 2010 r., z następującym uzasadnieniem. [...] w skardze z [...] marca 2010 r – dalej: skarżący - zawarł wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji Dyrektora Izby Celnej w K. z 28 stycznia 2010 r., w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym w wysokości [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z 14 lutego 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 60/11 odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Na powyższe orzeczenie [...] pismem z [...] lutego 2011 r. wniósł zażalenie. Przewodniczący Wydziału IV WSA w Gliwicach zarządzeniem z 2 marca 2011 r. wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu od zażalenia w wysokości 100 zł. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w tym od wpisu od zażalenia. Następnie WSA w Gliwicach postanowieniem z 27 maja 2011 r. (k. 138 akt sądowych) odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przewodniczący Wydziału IV WSA w Gliwicach zarządzeniem z [...] czerwca 2011 r. ponownie wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie z 14 lutego 2011 r. Powyższe zarządzenie doręczono skarżącemu 11 lipca 2011 r. (k. 149 akt sądowych). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący pismem z [...] lipca 2011 r., (k. 150 akt sądowych) wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Jednocześnie [...] nie uiścił wpisu od zażalenia. WSA w Gliwicach zaskarżonym postanowieniem z 28 lipca 2011 r., działając na podstawie art. 220 § 3 w związku z art. 197 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) odrzucił zażalenie [...] na postanowienie tego Sądu z 14 lutego 2011 r., z powodu nie uiszczenia przez skarżącego wpisu od zażalenia. Sąd podniósł, że bieg terminu do uiszczenia wpisu nie mógł zostać wstrzymany przez ponowne zgłoszenie przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy gdyż jego wcześniejszy wniosek w tym zakresie został prawomocnie rozpoznany. Zażalenie na to postanowienie złożył [...] w którym domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach. W uzasadnieniu podniósł, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny. W ocenie skarżącego w otwartym terminie do uiszczenia wpisu od zażalenia tj. [...] lipca 2011 r., wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych gdyż nie był w stanie ich ponieść bez szkody dla utrzymania siebie i rodziny. W związku z tym Sąd I instancji w takiej sytuacji winien w pierwszej kolejności rozpoznać ten wniosek. Dopiero po rozpatrzeniu owego wniosku powinien zwrócić się do skarżącego o uzupełnienie braków formalnych zażalenia tj. do uiszczenia wpisu sądowego od tego środka zaskarżenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że wniosek [...] o przyznanie prawa pomocy zawarty przy jego piśmie z [...] lipca 2011 r., (k. 150 akt sądowych) został wniesiony w związku z obowiązkiem uiszczenia przez skarżącego wpisu od zażalenia na postanowienie WSA w Gliwicach z 14 lutego 2011 roku, w którym, Sąd ten odmówił wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] stycznia 2010 r. Należy zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie kwestia przyznania skarżącemu prawa pomocy w tym ewentualnego zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie WSA z 14 lutego 2011 roku, była już przedmiotem rozważań Sądu pierwszej instancji, który postanowieniem z 27 maja 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 60/11 odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy (k. 138 akt sądowych). Postanowienie to stało się prawomocne, gdyż, jak wynika z akt sprawy, skarżący w zakreślonym terminie nie zaskarżył go w drodze zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Prawidłowo zatem Przewodniczący Wydziału IV WSA w Gliwicach zarządzeniem z [...] czerwca 2011 r. (k. 146 akt sądowych), ponownie wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie z WSA w Gliwicach z 14 lutego 2011 r., pod rygorem odrzucenia zażalenia. Analiza akt sprawy wskazuje, że [...]po otrzymaniu tego zarządzenia wystąpił [...] lipca 2011 r., (k. 150 akt sądowych) z ponownym wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy. W tym miejscu należy podkreślić, że o ile postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy jako niekończące postępowania w danej sprawie nie posiadają atrybutu powagi rzeczy osądzonej i można je - stosownie do art. 165 p.p.s.a. - uchylać i zmieniać wskutek zmiany okoliczności sprawy, to nie można twierdzić, że postanowienia wydane w tym przedmiocie nie posiadają cechy prawomocności. Stosownie bowiem do art. 168 § 1 p.p.s.a. orzeczenie sądu, a więc także i postanowienie staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje od niego środek odwoławczy. Brak możliwości zaskarżenia postanowienia Sądu wydanego w przedmiocie prawa pomocy będzie miał miejsce między innymi w sytuacji, kiedy upłynie termin do wystąpienia z zażaleniem na to postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego (w myśl bowiem art. 260 p.p.s.a. od postanowienia w przedmiocie prawa pomocy przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego). Taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, gdyż skarżący nie zaskarżył – w drodze zażalenia - postanowienia WSA w Gliwicach z 27 maja 2011 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy. Sąd po zakończeniu postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy i odmowie zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, ma obowiązek stosownie do art. 220 § 1 p.p.s.a. ponownie wezwać stronę do uiszczenia wpisu od zażalenia, wyznaczając ustawowy termin do dokonania tej czynności oraz wskazując rygor jej niewykonania. Jeżeli natomiast strona po doręczeniu jej takiego wezwania, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia należnych kosztów postępowania, wystąpi do Sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wówczas, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego bieg terminu do opłacenia skargi nie zostaje przerwany. Prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu (por. postanowienie SN z dnia 9 grudnia 2002 r., III RN 144/02). Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona ma prawo w związku z art. 165 p.p.s.a. Należy zatem w konsekwencji uznać, że ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia na toczące się postępowanie (por. postanowienie NSA z 10 maja 2010 r., II FZ 115/10, w dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony w sytuacji gdy Sąd prawomocnym postanowieniem ocenił, że skarżący nie spełnia przesłanek zwolnienia go z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu (od zażalenia) wskazanego przez sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie. Dopiero bowiem wydanie przez Sąd prawomocnego postanowienia odmiennej treści w przedmiocie udzielania stronie prawa pomocy, skutkuje utratą mocy pierwszego postanowienia (por. SN z dnia 24 kwietnia 1999 roku I CKN 146/98, OSNC 1999 Nr 11, poz. 196). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego odmienne postępowanie Sądu mogłoby prowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy, i skutkować nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania, a nawet trudnością w jego zakończeniu orzeczeniem rozstrzygającym sprawę co do meritum. Należy też mieć na uwadze zasadę wyrażoną w art. 220 § 1 p.p.s.a. stosownie do której, Sąd nie podejmuje żadnej czynności w stosunku do pisma skierowanego do sądu, od którego strona nie uiściła należnej opłaty. Jeżeli zatem Sąd po rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy postanowi prawomocnym orzeczeniem odmówić stronie zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów, oraz ponownie wezwie do uiszczenia należnej opłaty, wystąpienie z kolejnym wnioskiem w tym przedmiocie, nie powinno to zwolnić strony od skutków niezastosowania się do tego wezwania Sądu. Mając powyższe uwagi na względzie Sąd pierwszej instancji prawidłowo odrzucił zażalenie [...] bowiem ten nie wykonał zarządzenia Przewodniczącego Wydziału IV WSA w Gliwicach z [...] czerwca 2011 r., i w wyznaczonym przez Sąd terminie, będąc prawidłowo pouczony, nie uiścił należnego wpisu od zażalenia. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu, na podstawie art. 197 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 184 p.p.s.a.