II SA/Rz 1083/10

WyrokWSA w Rzeszowie2011-02-15

Skład orzekający: Zbigniew Czarnik, Małgorzata Wolska, Joanna Zdrzałka

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy skutki samowoli budowlanej popełnionej przed 1 stycznia 1995 r. należy oceniać na podstawie przepisów o planowaniu przestrzennym obowiązujących w dacie wydania decyzji o rozbiórce, a nie w dacie popełnienia samowoli budowlanej?
Ratio decidendi
Skutki samowoli budowlanej popełnionej przed 1 stycznia 1995 r. należy oceniać w świetle przepisów o planowaniu przestrzennym obowiązujących w dacie wydania decyzji o rozbiórce, a nie w dacie popełnienia samowoli. W przypadku braku obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego organy powinny uwzględnić możliwość ustalenia warunków zabudowy po wybudowaniu obiektu, co może umożliwić legalizację samowoli budowlanej.
Stan faktyczny
F. H. wybudował w 1989 r. domek letniskowy na działce nr 32 w miejscowości T., będącej własnością Skarbu Państwa i w zarządzie Nadleśnictwa. Obiekt został wybudowany bez wymaganego pozwolenia na budowę. Organ I instancji nakazał rozbiórkę obiektu z powodu samowoli budowlanej i niezgodności z obowiązującym wówczas planem zagospodarowania przestrzennego. F. H. złożył odwołanie, kwestionując ocenę zgodności z planem i wskazując na możliwość legalizacji obiektu.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z września 2010 r. oraz decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z września 2008 r. i stwierdził, że decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Zbigniew Czarnik Sędziowie NSA Małgorzata Wolska /spr./ WSA Joanna Zdrzałka Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 3 lutego 2011 r. sprawy ze skargi F. H. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...] września 2008 r. Nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z dnia [...] września 2010 r., nr [...], wydaną w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24.10.1974 r. Prawo budowlane /Dz.U. Nr 38 poz. 229 ze zm./ w zw. z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane /Dz.U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 ze zm./, Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, po rozpatrzeniu odwołania F. H. uchylił w całości decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2008 r., nr [...] i jednocześnie nakazał F. H. rozbiórkę samowolnie wybudowanego obiektu budowlanego o wymiarach 5,05m x 5,80m wraz z tarasem o wymiarach 1,95m x 5,80m, pełniącego funkcję użytkową budynku letniskowego, usytuowanego na działce nr ewid. 32 położonej w miejscowości T., będącej własnością Skarbu Państwa, w zarządzie trwałym Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe – Nadleśnictwo [...]. Z akt administracyjnych i uzasadnienia decyzji wynika, że w toku prowadzonego postępowania dotyczącego legalności budowy budynku letniskowego będącego własnością F. H. pojawiła się wątpliwość w kwestii dokładnej lokalizacji obiektu. Na podstawie operatu pomiarowego dotyczącego wznowienia znaków granicznych ustalono, że przedmiotowy obiekt znajduje się na działce nr ewid. 32 położonej w miejscowości T., będącej własnością Skarbu Państwa, a w użytkowaniu wieczystym Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe – Nadleśnictwo [...] i został wybudowany bez wymaganego pozwolenia na budowę w 1989 r. Decyzją z dnia [...] września 2008 r., Nr [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego nakazał F. H. rozbiórkę samowolnie wybudowanego budynku letniskowego o wymiarach 5,05m x 5,80m wraz z tarasem o wymiarach 1,95m x 5,80m, znajdującego się na działce nr ewid. 32 położonej w miejscowości T., będącej własnością Skarbu Państwa, w zarządzie trwałym Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe – Nadleśnictwo [...]. W uzasadnieniu organ powołał się na kontrolę przeprowadzoną w dniu [...].09.2006r., w trakcie której ustalono, że przedmiotowy domek letniskowy usytuowany jest 13,60m od lustra wody Zalewu [...] na działce nr ewid. 32, będącej w zarządzie Nadleśnictwa [...]. Obiekt jest wolnostojący, parterowy, niepodpiwniczony z poddaszem użytkowym o konstrukcji drewnianej słupowo – ryglowej, obitej od zewnątrz deskami profilowanymi, a od wewnątrz płytami wiórowymi. Strop wewnątrz budynku wykonany został jako drewniany belkowy, na którym ułożona została podłoga z płyt wiórowych. Na poddasze prowadzą schody drewniane o konstrukcji policzkowej ażurowej. Wymiary obiektu to 5,05m x 5,80m i wysokości w kalenicy 4,50m i 2,45m w okapie. Posadowiony jest na szesnastu stopach murowanych z cegły o wymiarach 25 cm x 25 cm, a te na pustakach betonowych ułożonych bezpośrednio na gruncie. Dach dwuspadowy o konstrukcji drewnianej krokwiowej, pokryty papą asfaltową. Do obiektu dobudowany jest taras o wymiarach 1,95m x 5,80m, wykonany w konstrukcji drewnianej. Obiekt wyposażony jest w instalację elektryczną 12V, wodociągową zaopatrywaną w wodę z własnego ujęcia źródlanego oraz kanalizacyjną, z której ścieki bytowe odprowadzane są do bezodpływowego kamienno – ziemnego zbiornika, usytuowanego pod ww. tarasem. Zgodnie z oświadczeniem F. H. obiekt wybudowany został na jesieni 1989 r., po zawarciu umowy dzierżawy z Zakładem Energetycznym w R. Organ I instancji wskazał, że w dacie jego realizacji na terenie, na którym został on usytuowany obowiązywał Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego Miasta i Gminy [...], zatwierdzony uchwałą Nr [...] z dnia [...].03.1981 r. Rady Narodowej Miasta i Gminy [...], ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] Nr [...] poz. [...] z [...].12.1985 r. i jego aktualizacja zatwierdzona uchwałą Nr [...] z dnia [...].01.1990 r. Teren ten oznaczony był symbolem "01R" oznaczającym teren przeznaczony do użytku rolniczego tj. grunty orne, łąki, pastwiska, sady i plantacje wieloletnie. Dopuszczona była budowa wiat i zadaszeń oraz obiektów inwentarskich pod warunkiem uzyskania opinii Biura Planowania Przestrzennego i Służby Rolnej. Zabudowa mogła być dokonana tylko w zakresie produkcji rolnej. Organ I instancji wskazał także na zapisy ww. planu dotyczące symboli 1R i 2RL, określające zakaz zabudowy kubaturowej trwałej i tymczasowej, jak również zakaz rozdysponowywania terenu. Przedmiotowy obiekt letniskowy usytuowany jest niezgodnie z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym i nie jest możliwe uzyskanie decyzji o warunkach zabudowy, co uniemożliwia jego legalizację zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24.10.1974 r. – Prawo budowlane. W odwołaniu złożonym od powyższej decyzji F. H. wniósł o jej uchylenie i umorzenie postępowania. Zarzucił, że decyzja została wydana z naruszeniem art. 7 k.p.a. i jest sprzeczna z ustalonym stanem faktycznym. Wskazał, że możliwa jest legalizacja obiektu. Zgodnie z aktualnie obowiązującą w orzecznictwie sądowoadministracycjnym wykładnią art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r. skutki samowoli budowlanej należy oceniać na tle przepisów obowiązujących w dacie wydania decyzji (a nie w dacie popełnienia samowoli budowlanej). Odwołujący się zakwestionował stanowisko organu dotyczące oceny z ustaleniami planu zagospodarowania przestrzennego, stwierdzające, że na terenie na którym posadowiony jest domek letniskowy przewidziane było prowadzenie działalności rolniczej i dopuszczona była zabudowa tylko w zakresie produkcji rolnej. Podkreślił, że działka została wydzierżawiona na cele rekreacyjne i takie było jej przeznaczenie przez ówczesne władze samorządowe. Zakwalifikowanie tego terenu jako tereny leśne, jest całkowicie bezpodstawne, z uwagi na niską przydatność tych terenów do prowadzenia gospodarki leśnej. Zgodnie ze studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Miasta i Gminy [...] tereny te zakwalifikowane były jako tereny zainwestowane, stanica wodna, obszar turystyki wędrownej i przywodnej. Wobec nieobowiązującego już MPZP Gminy [...] (kwalifikującego sporne działki jako tereny leśne), przyjąć należy, że tereny te przeznaczone są pod turystykę oraz rekreację i należy umożliwić dzierżawcom zalegalizowanie istniejących domków letniskowych i zgodne z prawem ich użytkowanie. Wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] września 2010 r. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego uchylił decyzję organu I instancji w całości i jednocześnie nakazał F. H. rozbiórkę samowolnie wybudowanego obiektu budowlanego o wymiarach 5,05m x 5,80m wraz z tarasem o wymiarach 1,95m x 5,80m, pełniącego funkcję użytkową budynku letniskowego, usytuowanego na działce nr ewid. 32 położonej w miejscowości T., będącej własnością Skarbu Państwa, w zarządzie trwałym Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe – Nadleśnictwo [...]. W motywach organ wskazał, że przedmiotowy obiekt został samowolnie zrealizowany w 1989 r. dlatego zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 24 października 1974 r. – Prawo budowlane. Nie jest on jednak budynkiem wg definicji zawartej w art. 3 pkt 2 ustawy z 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane, gdyż nie posiada fundamentów, jest natomiast obiektem budowlanym pełniącym funkcję użytkową budynku. Zakwalifikować go należy jako obiekt tymczasowy, na którego wykonanie i rozbudowę, zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 24.10.1974 r. Prawo budowlane oraz § 44 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20.02.1975 r. w sprawie nadzoru urbanistyczno – budowlanego, koniecznym było uzyskanie pozwolenia na budowę. Organ odwoławczy wskazał, że ustalenia faktyczne w sprawie pozwalają jednoznacznie stwierdzić, że przedmiotowy obiekt został wykonany w warunkach samowoli budowlanej, do której likwidacji zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane w związku z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane. Decyzja o rozbiórce przedmiotowego obiektu oparta została na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z 24 października 1974 r. Prawo budowlane wobec usytuowania obiektu niezgodnie z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym obowiązującymi w dacie wybudowania przedmiotowego obiektu. Z dokonanych przez organ I instancji ustaleń wynika, że teren na którym znajduje się przedmiotowy obiekt, nie był przeznaczony pod zabudowę obiektami letniskowymi. W dacie popełnienia samowoli tj. w 1989 r. obowiązywał Plan Zagospodarowania Przestrzennego Gminy [...], zatwierdzony uchwałą nr [...] Rady Narodowej Miasta i Gminy w [...] z dnia [...] marca 1981r., aktualizowany Uchwałą Rady Narodowej Miasta i Gminy w [...] z dnia [...].01.1990 r., Nr [...]. Plan ten i jego aktualizacja ustalał dla obszaru, gdzie zlokalizowany był przedmiotowy obiekt letniskowy zakaz zabudowy terenu tego typu obiektami. Organ przytaczając treść zapisów Planu, dla obszaru wsi T, wskazał, że ustalenia planu zagospodarowania przestrzennego Gminy [...] obowiązujące w dacie budowy kwestionowanego obiektu, jednoznacznie wskazują na oczywistą niezgodność obiektu z ustaleniami tego planu. Zasadnie zatem organ I instancji zastosował art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24.10.1974 r. Prawo budowlane zgodnie, z którym organ nadzoru budowlanego jest zobowiązany do nakazania rozbiórki obiektu, gdy został wybudowany niezgodnie z przepisami oraz znajduje się w terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod innego rodzaju zabudowę. Dla terenu na którym zlokalizowany jest przedmiotowy obiekt obowiązywał wyraźny zakaz zabudowy. Samowolne wybudowanie obiektu letniskowego pozostawało w sprzeczności z obowiązującymi w dacie budowy przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Nie zachodzą uwarunkowania prawne pozwalające na pozostawienie i legalizację przedmiotowego obiektu. Organ odwoławczy dodał, iż decyzję organu I instancji należało zreformować w części dotyczącej określenia rodzaju obiektu będącego przedmiotem postępowania (w myśl aktualnie obowiązujących definicji przedmiotowy domek nie jest zaliczany do kategorii budynków, ale jest obiektem budowlanym pełniącym funkcję użytkową budynku). WINB wyjaśnił dodatkowo, że z uwagi na pojawiające się w orzecznictwie sądowo – administracyjnym rozbieżności co do interpretacji art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1974r. i wyrażany pogląd, że skutki samowoli budowlanej oceniać należy na tle przepisów o planowaniu przestrzennym obowiązujących w dacie wydawania decyzji o samowoli budowlanej, o ile jest to korzystniejsze dla sprawcy samowoli, poczyniono ustalenia, że dla terenu na którym znajduje się domek nie ma aktualnie uchwalonego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, jak również brak jest przepisu prawa miejscowego, który byłby względniejszy dla strony, dopuszczającej się samowoli. Nadto dla samowoli budowlanej popełnionej przed 1.01.1995r. organ nie ma prawa żądać decyzji o warunkach zabudowy. Odnosząc się do zarzutów odwołania WINB wyjaśnił, że zgoda właściciela terenu nie może być podstawą do legalnego wzniesienia obiektu, bowiem podstawą legalnego wzniesienia obiektu było uzyskanie pozwolenia na budowę. Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożył F. H. i wniósł o jej uchylenie. Decyzji zarzucił naruszenie przepisów art. 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie interesu skarżącego, art. 37 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane poprzez przyjęcie, że postawienie obiektu budowlanego przez skarżącego wymagało uzyskania pozwolenia na budowę i musiało być zgodne z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, obowiązującymi w dacie wybudowania przedmiotowego obiektu, a tym samym przyjęcie, że skutki samowoli należy oceniać w świetle przepisów o planowaniu przestrzennym w dacie dokonania samowoli, a nie w dacie wydania decyzji rozbiórkowej. Skarżący dodał, że powyższe skutkowało błędnym zastosowaniem przez organ art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane oraz art. 3 i art. 103 ust. 2 ustawy z 24 października 1974 r., a także art. 61 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym – poprzez uznanie, że nie ma możliwości uzyskania decyzji o warunkach zabudowy, umożliwiającej jej legalizację. Zdaniem skarżącego analiza Planu Zagospodarowania Przestrzennego Miasta i Gminy w [...], wykazała, że na terenie oznaczonym symbolem O1R, na którym posadowiony jest jego domek, możliwa jest jego legalizacja. Nie ma bowiem wyraźnego zapisu zakazującego budowę jakichkolwiek obiektów. Dodał, że z uwagi na ograniczony dostęp do domku (szlabany na drodze, likwidacja drogi dojazdowej itd.) taras przy domku uległ zniszczeniu i został rozebrany. W dalszej części obszernego uzasadnienia F. H. podtrzymał argumenty zawarte w odwołaniu, dodatkowo wskazując, że organ wydając decyzję oparł się na błędnym stanowisku wyrażonym w wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 28.10.2008 r., sygn. akt II SA/Rz 380/08. Skarżący, powołując się na wyroki sądów administracyjnych, w tym wyroki NSA z dnia 18.01.2008 r., sygn. akt II OSK 1893/09 i z dnia 6.11.2006 r., sygn. akt II OSK 1454/06, podniósł, że zgodnie z aktualnie obowiązująca linią orzeczniczą skutki samowoli budowlanej, na gruncie art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane z 1974 r. oceniać należy w świetle przepisów o planowaniu przestrzennym obowiązujących w dacie wydania decyzji, a nie w dacie popełnienia samowoli budowlanej. Zatem zaskarżona decyzja jest błędna, narusza art. 7 k.p.a. i nie uwzględnia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Zarzucił również błędne zakwalifikowanie przez organ domku jako obiektu budowlanego, podczas gdy postawiony przez niego obiekt, nie ma trwałych fundamentów, nie jest trwale związany z gruntem, jest swego rodzaju altaną. W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Kontrola zaskarżonego aktu (tu decyzja) przez sąd administracyjny sprowadza się do badania go pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Z kolei zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z jego brzmieniem Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji we wskazanych wyżej granicach Sąd uznał, że została ona wydana z naruszeniem prawa materialnego o wpływie na wynik spawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a powyższej ustawy). W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że obiekt budowlany o wymiarach 5,05 m x 5,80 m wraz z tarasem o wymiarach 1,95 x 5,80 m (pełniący funkcję użytkową budynku letniskowego (usytuowany na działce nr 32 w miejscowości T. został zrealizowany w warunkach samowoli budowlanej w 1989 r. W związku z powyższym postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie, stosownie do treści art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz.U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 ze zm.) prowadzone było na podstawie przepisów dotychczasowych, tj. ustawy z dnia 24 października 1974 r. – Prawo budowlane (Dz.U. Nr 38, poz. 229 ze zm.), zwanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa". Przepis art. 37 ust. 1 ustawy stanowi: "Obiekty budowlane lub ich części, będące w budowie lub wybudowane niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, podlegają przymusowej rozbiórce albo przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, gdy terenowy organ administracji państwowej stopnia powiatowego stwierdzi, że obiekt budowlany lub jego część: 1) znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę, lub 2) powoduje bądź w razie wybudowania spowodowałby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia". W materialnoprawnej podstawie zaskarżonej decyzji został powołany art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy cyt. wyżej. Zastosowanie tego przepisu możliwe jest, jak wynika z jego treści, w przypadku wystąpienia dwóch przesłanek, tj. obiekt wybudowano lub rozpoczęto budowę bez wymaganego przepisami pozwolenia na budowę i obiekt budowlany lub jego część znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę. Ocena zgodności inwestycji z przepisami o planowaniu przestrzennym sprowadza się więc do jej kontroli z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, jeśli na danym terenie taki plan obowiązuje. Niewątpliwie celem regulacji zawartej w tym przepisie jest likwidacja skutków samowoli budowlanej pozostających w kolizji z przepisami o planowaniu przestrzennym. Trzeba podkreślić, że stosowanie ustawy w przypadkach przewidzianych w art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (budowa obiektów została zakończona przed dniem 1.01.1995 r. lub w stosunku do których to obiektów przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne) miało być więc odstępstwem (wyjątkiem) od wynikającego z art. 48 Prawa budowlanego z 1994 r. obligatoryjnego nakazu rozbiórki, poprzez dopuszczenie możliwości legalizacji samowoli budowlanej (nieprzewidzianej w przepisach Prawa budowlanego z 1994 r.). Z woli ustawodawcy inwestorzy obiektów, o których mowa w art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r. zostali postawieni niewątpliwie w korzystniejszej sytuacji niż inwestorzy, którzy dopuścili się samowoli budowlanej po dniu 1 stycznia 1995 r., tj. po wejściu w życie Prawa budowlanego z 1994 r. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 26 marca 2002 r., sygn. SK 2/01 (OTK-A2002/2/15) art. 48 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz.U. z 2000 r. Nr 106, poz. 1126 ze zm.) był niewątpliwie rygorystyczny przez to, iż nie dopuszczał łagodniejszych niż nakaz rozbiórki form reagowania na samowolę budowlaną. Dokonując kolejnych zmian Prawa budowlanego z 1994 r. ustawodawca złagodził przepisy odnoszące się do samowoli budowlanej (wprowadzając mechanizmy umożliwiające, w ściśle określonych przypadkach, odstąpienie od przymusowej rozbiórki i zalegalizowanie samowoli budowlanej (zob. wyrok NSA z dnia 15.02.2008 r., II OSK 32/07). W rezultacie w aktualnym stanie prawnym legalizacja samowoli budowlanej jest możliwa, gdy budowa była zgodna z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, a w szczególności z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo ustaleniami ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego oraz nie naruszała przepisów, w tym techniczno-budowlanych, w zakresie umożliwiającym doprowadzenie obiektu budowlanego lub jego części do stanu zgodnego z prawem (art. 48 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane, Dz.U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 ze zm., przy czym lit. b pkt 1 ust. 1 w brzmieniu po wyroku TK z dnia 20.12.2007 r., P 37/06 (Dz. U. Nr 247, poz. 1844). W obecnym stanie prawnym zgodność budowy z przepisami o planowaniu przestrzennym to zarówno jej zgodność z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, jak i z ostateczną decyzją o lokalizacji inwestycji celu publicznego lub decyzją o ustaleniu warunków zabudowy. Zauważyć też należy, że wprawdzie w art. 37 ust. 1 ustawy jest mowa o wybudowaniu obiektu niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, to jednak przesłanka określona w pkt 1 tego przepisu został sformułowana w czasie teraźniejszym. Zawarty w nim zwrot "obiekt budowlany lub jego część znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przewidziany pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę", sformułowany w czasie teraźniejszym, pozwala uznać, że skutki samowoli budowlanej na gruncie art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy (czyli z dnia 24.10.1974 r. – Prawo budowlane) oceniać należy w świetle przepisów o planowaniu przestrzennym obowiązujących w dacie wydania decyzji. Przypomnieć też wypada, że inną kwestią jest ocena, czy obiekt budowlany wymaga pozwolenia na budowę (tu decyduje prawo budowlane z okresu budowy), inną zaś jest kwestia oceny zgodności inwestycji z przepisami o planowaniu przestrzennym. Zatem organy administracji publicznej, orzekając w przedmiocie samowoli budowlanej, popełnionej w warunkach, o jakich mowa w art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1974 r., winny mieć na uwadze zgodność budowy z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, obowiązującym w dacie wydania decyzji, a w razie braku planu z ostateczną decyzją o lokalizacji inwestycji celu publicznego lub decyzją o ustaleniu warunków zabudowy. W tej sytuacji, jak to wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, odniesienie się do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, który już nie obowiązuje, nie jest zasadne. Zaskarżona decyzja jednocześnie została wydana z przekonaniem o niemożności okazania przez inwestora decyzji o warunkach zabudowy. Aktualnie jednak, jak wcześniej wyjaśniono, przyznawana jest inwestorom możliwość ustalenia warunków zabudowy również po wybudowaniu (samowolnym) obiektu budowlanego, a nawet po wszczęciu postępowania rozbiórkowego. Powoduje to konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznając sprawę ponownie organy administracji uwzględnią przedstawione wyżej uwagi, wzywając uprzednio inwestora do przedłożenia ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy, tj. przed podjęciem rozstrzygnięcia w sprawie. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 135 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 powyższej ustawy. O kosztach postępowania Sąd nie orzekł, gdyż skarżący pouczony o treści art. 210 § 1 tej ustawy, nie zgłosił wniosku w tym zakresie.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło